II SA/Lu 700/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia 11 września 2008 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania Z. W., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 14 lipca 2008 r. nr [...] odmawiającą przyznania wnioskodawcy zasiłku okresowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że wnioskiem z dnia 21 stycznia 2006 r. Z. W. zwrócił się o przyznanie świadczenia w trybie art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej z przeznaczeniem na opał. Kierownik OPS decyzją z dnia 23 lutego 2006 r., Nr [...], odmówił stronie wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania Z. W., decyzją z dnia 24 maja 2006 r., Nr [...], uchyliło tę decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ ten decyzją z dnia 18 sierpnia 2006 r., Nr [...], ponownie odmówił przyznania stronie zasiłku okresowego z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej z przeznaczeniem na opał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania Z. W. od tej decyzji, utrzymało ją w mocy decyzją z dnia 12 października 2006 r., Nr [...]. Z. W. złożył skargę na tę decyzję organu drugiej instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r., II SA/Lu 1015/06, uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji z dnia 18 sierpnia 2006 r., Nr [...]. Rozpatrując po raz trzeci sprawę, Kierownik OPS decyzją z dnia 14 lipca 2008 r., Nr [...], odmówił przyznania stronie żądanego świadczenia. Organ wskazał, że wobec uniemożliwienia przez Z. W. przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w celu ustalenia aktualnej sytuacji wnioskodawcy posłużono się treścią wywiadów środowiskowych przeprowadzonych z jego żoną T. W. W oparciu o treść tych wywiadów organ stwierdził, że wnioskodawca zajmuje jeden pokój, korzysta z kuchni, przedpokoju i łazienki, a mieszkanie wyposażone jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Na podstawie oświadczenia Z. W. z dnia 26 maja 2008 r. ustalono także, iż pokrywa on 1/3 opłat za energię elektryczną, za wywóz szamba, opłat za wodę, a na leczenie kardiologiczne wydaje 30 zł miesięcznie. W ocenie organu, z zebranej w sprawie dokumentacji oraz ogólnej znajomości (z urzędu) sytuacji rodziny W., objętej od lat opieką Ośrodka Pomocy Społecznej, wynika, że wnioskodawca nie spełnia warunków przyznania szczególnych świadczeń. Kolegium decyzją z dnia 11 września 2008 r., Nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 14 lipca 2008 r., Nr [...] i podkreśliło, że przyznanie zasiłku okresowego z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej dotyczy sytuacji nadzwyczajnych, wiążących się z naglą zmianą stanu faktycznego. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie została zrealizowana ta przesłanka, gdyż aktualna sytuacja Z. W. nie uległa pogorszeniu w stosunku do okresu wcześniejszego. Skargę do sądu administracyjnego złożył Z. W., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzucił, iż organ pierwszej instancji nie ustalił prawidłowo jego sytuacji rodzinnej i bytowej, a w świetle wyroku WSA w Lublinie z dnia 11 grudnia 2007 r., II SA/Lu 1015/06 oraz wyroku NSA z dnia 16 października 2007 r., I OSK 59/07, jego żona T. W. nie była zobligowana do poddania się wywiadowi środowiskowemu w sprawie męża. Zdaniem skarżącego, z wyroków tych wynika, że organ pierwszej instancji mógł tylko jeden raz podjąć się przeprowadzenia wywiadu środowiskowego bezpośrednio ze skarżącym, a w razie nieudanej próby wywiadu, winien był odnotować ten fakt w kwestionariuszu wywiadu. Ponadto w dniu 19 stycznia 2009 r. skarżący złożył pismo procesowe, w którym zarzucił organom naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i § 4 k.p.a., poprzez brak zawiadomienia o faktach znanych organowi z urzędu, art. 6 – art. 12 i art. 14 k.p.a., poprzez naruszenie zasad określonych w tych przepisach, art. 100, art. 103 i art. 105 ustawy o pomocy społecznej oraz § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W ocenie strony, organy administracji nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego sprawy, a tym samym nie ustaliły szczególnej sytuacji skarżącego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Skargi nie można uznać za zasadną, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Skarżący wnosił o przyznanie mu zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opał na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.; dalej: ustawa). Organ pierwszej instancji rozpoznając wniosek skarżącego w pierwszej kolejności zbadał, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy, który to przepis uzależnia przyznanie tego świadczenia od legitymowania się dochodem niższym od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej określonego w art. 8 ust.1 pkt 1 ustawy, tj. 477 zł. Kierownik OPS ustalił, że skarżący Z. W., prowadzący samodzielne gospodarstwo domowe, otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 636,29 zł brutto miesięcznie, po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne 556,02 zł miesięcznie. Część należnej skarżącemu renty jest potrącana w związku z egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, kwota zajęcia komorniczego nie może być odliczana od jego dochodu, gdyż w myśl art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy dochód pomniejsza się jedynie o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, a należności potrącane z kwoty renty skarżącego są egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Prawidłowo zatem ustalił organ pierwszej instancji, że skarżący przekracza wskazane wyżej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, a tym samym nie spełnia przesłanek do przyznania zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy. W związku z tym organ ten ocenił, czy w rozpoznawanej sprawie istnieją podstawy do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku okresowego przyznawanego na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku lub kwoty wydatków na pomoc rzeczową. Przepis ten przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r., I OSK 777/05, Lex nr 194414). Organy administracji badając, czy w konkretnej sprawie zaistniały przesłanki do przyznania zasiłku okresowego w myśl art. 41 pkt 2 ustawy, zobowiązane są do ustalenia, czy w sprawie tej zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" pozwalający na udzielenie pomocy, pomimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. W tym miejscu należy podkreślić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r., II SA/Lu 1015/06, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 października 2006 r., Nr [...] oraz decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 18 sierpnia 2006 r., Nr [...], które zostały wydane w tej sprawie. W wyroku tym Sąd, powołując się na wyrok NSA z dnia 16 października 2007 r., I OSK 59/07, stwierdził, że w sytuacji, gdy aktualizacja wywiadu środowiskowego nie mogła zostać przeprowadzona z przyczyn leżących po stronie chorego psychicznie skarżącego Z. W., to nie uprawniało to automatycznie organu do oceny, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 pkt 2 ustawy. W takim przypadku ocenę istnienia lub braku przesłanek do przyznania świadczenia należy oprzeć na podstawie materiału dowodowego, jaki można było zebrać przez dokonanie wywiadu w dostępnym zakresie, na przykład w wyniku rozmowy z rodziną skrzącego, czy też obserwacji jego warunków zamieszkania. O ile zatem, jak stwierdził Sąd, pracownicy socjalni odbyli rozmowy z członkami rodziny skarżącego oraz mieli możliwość oceny warunków jego zamieszkania, to czynności te mieściły się w zakresie rodzinnego wywiadu środowiskowego i powinny zostać potwierdzone w określonym przepisami kwestionariuszu. Natomiast, w sytuacji gdy skarżący utrudniał przeprowadzenie czynności, należało to odnotować w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego dla potrzeb dalszego ustalenia, czy odmawiał on współpracy (art. 11 ust. 2 ustawy), czy też jego zachowanie było skutkiem choroby psychicznej (§ 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, Dz.U. Nr 77, poz. 672), a przyczyna braku podpisu powinna zostać omówiona (art. 68 § 2 zd. 2 k.p.a.). Od wyroku tego żadna ze stron nie złożyła skargi kasacyjnej i stał się on prawomocny, co oznacza, stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), że zarówno Sąd, jak i organy orzekające w sprawie są związane ocena prawną i wskazówkami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym wyroku. Organy administracji obu instancji podejmując czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy zrealizowały wytyczne co do dalszego postępowania określone w powołanym wyroku. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 24 kwietnia 2008 r., 28 kwietnia 2008 r. i 5 maja 2008 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania Z. W. celem przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego w niniejszej sprawie. Przeprowadzenie wywiadu ze skarżącym, jak i z jego żoną okazało się niemożliwe, gdyż w dniu 24 kwietnia 2008 r. żona skarżącego T. W., którą pracownicy socjalni zastali w miejscu zamieszkania skarżącego odmówiła udzielenia informacji, w dniu 28 kwietnia 2008 r. pracownicy OPS nie zastali nikogo z domowników, a w dniu 5 maja 2008 r. obecny w miejscu zamieszkania skarżący odmówił udziału w wywiadzie i poinformował pracowników organu, iż jego żona także nie udzieli żadnych wyjaśnień. Ponadto w dniu 14 maja 2008 r. żona skarżącego poinformowała organ, że w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w tej sprawie należy zwrócić się pisemnie do męża, gdyż ona nie posiada żadnych informacji o jego sytuacji. Powyższe informacje, zgodnie z wytycznymi zawartymi w powołanym wyżej wyroku WSA w Lublinie, zostały opisane w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 14 maja 2008 r. W tej sytuacji organ postąpił prawidłowo ustalając sytuację rodzinną i bytową skarżącego na podstawie własnych spostrzeżeń oraz innych dowodów dopuszczalnych w świetle art. 75 k.p.a., który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co prowadzi do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ pierwszej instancji ustalił zatem, że skarżący mieszka w jednym budynku mieszkalnym wspólnie z żoną i synem, lecz prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje jeden pokój, korzysta z kuchni, przedpokoju i łazienki, a mieszkanie wyposażone jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Skarżący utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 636,29 zł brutto. Na podstawie oświadczenia Z. W. z dnia 26 maja 2008 r. organ przyjął, iż pokrywa on w 1/3 wydatki na energię elektryczną, wywóz szamba i wodę, zaś na leki i leczenie kardiologiczne wydaje 30 zł miesięcznie. Organ wyjaśnił, iż mając na uwadze trudną sytuację rodziny skarżącego przyznane zostały zasiłki pieniężne z przeznaczeniem w szczególności na pokrycie kosztów energii elektrycznej dla żony i syna skarżącego, wspólnie z nim zamieszkujących. Skarżącemu także została przyznana pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych oraz w formie zasiłku celowego w wysokości 514 zł z przeznaczeniem na zakup maszynki elektrycznej i pralki. W tych okolicznościach organy obu instancji orzekające w sprawie odmawiając przyznania skarżącemu zasiłku okresowego na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy, nie naruszyły powołanego przepisu. Przepis ten oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że przyznanie omawianego świadczenia – w oparciu o wskazany przepis – nie jest obligatoryjne, a organy administracji w przypadku ziszczenia się przesłanek w nim opisanych winny rozważyć – z uwzględnieniem całości materiału dowodowego – możliwość udzielenia pomocy. Zdaniem Sądu ocena organów obu instancji, iż sytuacja skarżącego nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku" pozwalającego na przyznanie specjalnego, tj. mimo przekroczenia kryterium dochodowego, zasiłku okresowego na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy, nie nosi cech dowolności. Odnosząc się do zarzutów skarżącego należy stwierdzić, iż Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, ustawy, jak i przepisów rozporządzenia w sprawie wywiadu środowiskowego, wskazanych w skardze i w piśmie procesowym strony z dnia 19 stycznia 2009 r. Organy administracji ustaliły prawidłowo stan faktyczny sprawy zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., uwzględniając wskazania co do dalszego postępowania określone w wyroku WSA w Lublinie z dnia 11 grudnia 2007 r., II SA/Lu 1015/06. Uzasadnienia decyzji obu instancji odpowiadają wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.