II SA/Lu 702/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 5 sierpnia 2024 r., znak: Adm.0123.58.2024 w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezesa Sądu Rejonowego w Zamościu z dnia 24 lipca 2024 r., znak: Adm. 0123.29.2024; II. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w Zamościu na rzecz T. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Sądu Okręgowego w Zamościu decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r., nr Adm.0123.58.2024 - po rozpoznaniu odwołania T. L. (dalej jako: skarżący) – utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego w Zamościu z dnia 24 lipca 2024 r., nr Adm.0123.29.2024 o odmowie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 10 lipca 2024 r. Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: T. L. złożył do Prezesa Sądu Rejonowego w Zamościu w dniu 10 lipca 2024 r. wniosek o udostępnienie informacji publicznej w postaci listy lekarzy i psychologów, którzy badali sędziów Sądu Rejonowego w Zamościu. Prezes Sądu Rejonowego w Zamościu wydał na podstawie art. 14 ust.1, art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm., dalej jako: u.d.i.p.) decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu wyjaśniono, że nie można udzielić wnioskowanej informacji publicznej albowiem nie ma jej w dyspozycji Sądu Rejonowego w Zamościu, jak również wykazy służbowe Sędziów Sądu Rejonowego w Zamościu prowadzone przez Prezesa Sądu Okręgowego w Zamościu, także nie zawierają żądanych danych. Po rozpatrzeniu odwołania T. L. Prezes Sądu Okręgowego w Zamościu decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że obowiązany do udostępnienia informacji jest podmiot, który ma wnioskowaną informację – art. 4 ust. 3 u.d.i.p. Prezes Sądu Rejonowego w Zamościu nie posiada wnioskowanych informacji dotyczących dokumentacji w związku z badaniem kandydatów do objęcia urzędu sędziego. Ponadto wskazano, że wykazy służbowe sędziów Sądu Rejonowego w Zamościu prowadzone przez Prezesa Sądu Okręgowego w Zamościu nie zawierają dokumentacji medycznej w związku z badaniem kandydatów do objęcia urzędu sędziego. Dlatego też uwiarygodniono fakt, że Prezes Sądu Rejonowego w Zamościu nie posiada wnioskowanej informacji. Okoliczność powyższa stała się podstawą do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. L. zarzucił organom naruszenie art. 4 ust. 1-3 u.d.i.p. Skarżący podkreślił, że oczywistą nieprawdą jest to, że Prezes Sądu Rejonowego w Zamościu oraz Prezes Sądu Okręgowego w Zamościu nie posiadają dokumentów dotyczących badań lekarskich i psychologicznych sędziów. Zdaniem skarżącego dowodem na to, że organy te posiadają stosowną listę są informacje uzyskane z innych sądów, jak Sądu Rejonowego Lublin-Zachód, czy Sądu Rejonowego Warszawa-Mokotów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1264) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydawanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Skarga podlegała uwzględnieniu, ponieważ decyzje organów obu instancji zostały wydane bez podstawy prawnej. Powodem odmowy udostępnienia skarżącemu informacji objętej wnioskiem złożonym w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej było to, że Prezes Sądu Rejonowego w Zamościu nie posiada żądanych informacji. Ustawa o dostępie do informacji publicznej przewiduje dwa zasadnicze etapy rozpatrzenia przez organ wniosku o udostępnienie informacji publicznej i różne sposoby jego załatwienia. Podmiot zobowiązany jest najpierw ocenić, czy żądana informacja mieści się w pojęciu informacji publicznej. Jeżeli żądane informacje mają taki charakter (art. 1 ust. 1 u.d.i.p.), a organ jest w posiadaniu wskazanych przez stronę dokumentów, to powinien zakończyć wszczęte postępowanie w sposób przewidziany prawem, to jest udzielić informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), albo wydać decyzję o odmowie udostępnienia informacji lub o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.) Do przyczyn uzasadniających wydanie decyzji odmownej należy przede wszystkim wzgląd na ochronę prywatności osoby fizycznej, o czym mowa w art. 5 ust. 2 u.d.i.p., w sytuacji, gdy wniosek dotyczy informacji, której udzielenie wymaga przetworzenia, zaś wnioskodawca nie wykazał, że jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.); również nadużywanie prawa jest powodem wydania takiej decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 2604/23, CBOSA). Z kolei umorzenie postępowania następuje w sytuacji, gdy podmiot nie ma możliwości udzielić informacji zgodnie z wnioskiem i gdy pomimo powiadomienia o tym na piśmie wnioskodawcy ze wskazaniem, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie, wnioskodawca nie wyrazi zgody na taki sposób jej udostępnienia (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.). W pozostałych przypadkach załatwienie sprawy dostępu do informacji publicznej przybiera postać pism skierowanych do wnioskodawcy i zawiadamiających go o tym, że: a) istnieje odrębny tryb dostępu do żądanej informacji b) adresat wniosku nie jest zobowiązany do udostępnienia żądanych danych, gdyż nie jest to informacja publiczna lub gdy nie jest podmiotem, od którego można takich danych żądać, oraz – co miało miejsce w niniejszej sprawie - gdy nie dysponuje on przedmiotową informacją. Wydawanie decyzji w sytuacji, gdy podmiot zobowiązany nie posiada żądanych informacji, jest więc bezpodstawne. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 5 września 2013 r. sygn. akt II SAB/Po 64/13, CBOSA "w sytuacji, gdy organ (podmiot zobowiązany) nie posiada żądanych informacji, również zobowiązany jest do załatwienia sprawy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Jeżeli podmiot zobowiązany, do którego skierowano wniosek, nie dysponuje daną informacją, powinien zawiadomić o tym wnoszącego, nie ma natomiast obowiązku wydania decyzji. Powyższe wynika z faktu, że forma decyzji została przewidziana przez ustawodawcę wyłącznie dla rozstrzygnięcia o odmowie udostępnienia informacji, względnie o umorzeniu postępowania, zaś w przypadku, gdy podmiot zobowiązany nie posiada żądanych informacji, to nie może odmówić ich udzielenia, albowiem pojęcie odmowy zakłada istnienie po stronie odmawiającego elementu wolicjonalnego, sprowadzającego się do tego, że ma on możliwość zadośćuczynienia prośbie, acz tego nie czyni". (zob. także wyrok WSA w Krakowie z dnia z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II SAB/Kr 227/13 i następnie wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 638/14, CBOSA). Co więcej, na organie nie spoczywa obowiązek przekazywania dokumentów, których nie ma, nawet jeśli powinien je posiadać. (zob. cyt. wyżej wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 638/14 i wskazane w nim stanowisko NSA w wyroku z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt II SA 1852/03 i z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 2235/12, CBOSA). Należy przy tym podkreślić, że "wydanie decyzji w sytuacji, gdy przepisy prawa nie przewidują takiej formy działania, oznacza wydanie jej bez podstawy prawnej i skutkuje stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a." (tak NSA w wyroku z 25 marca 2003r., sygn. akt II SA 4059/02, a także WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 15 maja 2013r., sygn. akt II SA/Gd 187/13, CBOSA). Podobne stanowisko wyrażane jest w literaturze: "Natomiast gdy organ wyda decyzję administracyjną o odmowie dostępu do informacji publicznej zamiast poinformowania zwykłym pismem o braku podstaw do zastosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej, decyzja ta może zostać uznana za wydaną bez podstawy prawnej, co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a." (tak: Zygmunt Łukasz, Formy zakończenia postępowania o udostępnienie informacji publicznej, opublikowano: LEX/el. 2023). Skoro w rozpatrywanej sprawie powodem nieudostępnienia skarżącemu spornych informacji było to, że Prezes Sądu Rejonowego w Zamościu ich nie posiada, wystarczyło jedynie poinformowanie o tym skarżącego na piśmie, natomiast wydanie decyzji było bezpodstawne, co stanowi przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a., stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji, zaś na podstawie art. 200 p.p.s.a. orzekł o kosztach postępowania.