II SA/Lu 706/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Pismem z dnia 4 sierpnia 2010 r. B. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów wykonania projektu planu budowy szamba oraz zwrotu zakupionych materiałów niezbędnych do remontu mieszkania po zalaniu przez ulewę w dniach 19 - 20 maja 2010 r. Podał, że kwota wydatków wynikająca z faktur wynosi 328,21 zł. Z wniosku wynikało, że łączny koszt projektu wykonania szamba wynosi 800-850 zł. W trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 6 sierpnia 2010 r. wnioskodawca oświadczył, że zamierza przeprowadzić remont mieszkania po zalaniu, jednak pracownik socjalny w trakcie oględzin stwierdził jedynie zacieki na sufitach w pokoju i kuchni. W dniu aktualizacji wywiadu wnioskodawca przedstawił faktury VAT za zakupione materiały do malowania na łączną kwotę 328,21 zł, jednakże nie posiadał w mieszkaniu materiałów wymienionych na fakturze, a pracownik socjalny nie stwierdził wykonania żadnych prac remontowych. Organ przypomniał, że decyzją SKO z dnia [...], wnioskodawcy przyznano już pomoc w kwocie 289 zł, wypłaconą w dniu 14 września 2009 r., przeznaczoną na zabezpieczenie mieszkania przed erozją elewacji oraz dalszymi zniszczeniami budynku. Wnioskodawca nie naprawił jednak zewnętrznej ściany domu, ani nie rozliczył się z uzyskanej pomocy. W dniu 22 października 2009 r. oświadczył natomiast, że zakupił farbę za 60 zł na fakturę VAT, a wykonawca remontu zakupił w jego imieniu cement. Na ten zakup nie przedstawił jednak faktury. W dniu 15 grudnia 2009r. stwierdził ponadto, że przekazał wykonawcy remontu 400 zł, jednakże zakupił on materiały na paragon. Z oświadczenia wykonawcy wynikało, że kwota 400 zł została mu przekazana w listopadzie 2009 r., jednakże z uwagi na warunki pogodowe prace nie mogły być wykonane. Organ I instancji uznał, wobec sprzecznych wyjaśnień dotyczących wykorzystania pomocy celowej na remont ściany domu i nie wykonania prac remontowych elewacji budynku nasuwa się wniosek, iż udzielona pomoc została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem. Organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] przyznano B. K. kolejny zasiłek celowy na zakup obuwia wiosenno - letniego w kwocie 80 zł. Także z tej pomocy świadczeniobiorca nie rozliczył się stosownym dokumentem. Z kolei decyzją z dnia [...], zmienioną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] przyznano stronie zasiłek celowy na zakup materiałów budowlanych do naprawy dachu w kwocie 776,22 zł. Świadczeniobiorca, mimo wezwania organu, przedstawił fakturę jedynie na 400,01 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ I instancji uznał, że wnioskodawca wielokrotnie nie wywiązał się z ustaleń dokonanych z pracownikiem socjalnym oraz stwierdził, iż korzysta ona z przyznanej pomocy niezgodnie z przeznaczeniem, co uzasadniało brak podstaw do przyznania dalszej pomocy celowej na zwrot kosztów zakupu materiałów do remontu. Odnośnie żądania strony skarżącej przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów sporządzenia projektu budowy szamba organ I instancji podniósł, że nie jest uregulowana sprawa własności posesji, na której strona zamieszkuje. W dniu 6 sierpnia 2010 r. skarżący złożył oświadczenie, że nie jest współwłaścicielem działki oraz budynków z uwagi na nieuregulowane sprawy spadkowe. Prócz tego organ zwrócił uwagę, że wykonanie projektu budowy szamba nie jest niezbędną potrzebą bytową i nie stanowi zadania pomocy społecznej. Po rozpoznaniu odwołania B. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego nie jest więc obligatoryjne i zależy od uznania organu administracji. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. W związku z tym strona uzyskując środki publiczne z pomocy społecznej winna wydatkować je na określony, wynikający z decyzji przyznającej świadczenia cel. Także ten organ uznał, że odwołujący nie rozliczył się w całości z dotychczas przyznanej mu pomocy przez przedstawienie faktur na zakup materiałów budowlanych, a ponadto w jego mieszkaniu nie ma materiałów do malowania mieszkania, uwidocznionych na załączonych fakturach VAT z dnia 15 czerwca 2010 r. i 18 czerwca 2010 r. wystawionych przez T.Z. Sp. z o.o. w P. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, zachodzi ryzyko ponownego wydatkowania środków z pomocy społecznej niezgodnie z przeznaczeniem, co przesądza o tym, iż zasadnie odmówiono uwzględnienia wniosku o przyznania zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu materiałów do remontu mieszkania i opłacenie wykonania projektu budowlanego szamba. Wnosząc skargę od decyzji organu odwoławczego B. K. podniósł, że SKO zostało oszukane informacjami znajdującymi się w aktach administracyjnych. Nie zawierają one bowiem stosownych notatek służbowych oraz nie uznano oświadczeń dotyczących rozliczenia przyznanych zasiłków celowych. Jego zdaniem pracownicy socjalni skłamali pisząc, że nie zauważyli zakupionych materiałów budowlanych. Okazując fakturę na kwotę 328,21 złotych pokazał im farby, cement, zaprawę murarską zaprawy tynkarskie. Podniósł, że w trakcie pobytu u niej pracownika socjalnego wskazywał na prowadzenie prac. MOPR uznał jednak brak faktur. Zaznaczył również, że paragon jest dowodem zakupu, jednak po upływie miesiąca sprzedawca nie może na podstawie paragonu wystawić faktury. Odnośnie zasiłku celowego na zakup butów skarżący wyjaśnił, że po dołożeniu do kwoty otrzymanej na ten cel, 40 złotych przez siostrę, kupił buty, które okazał pracownikowi socjalnemu. Fakt ten może potwierdzić jego siostra po powrocie ze Szkocji od swoich córek. Jego zdaniem ustawa o pomocy społecznej nie wymaga rozliczania się z otrzymanej pomocy na podstawie faktury. Wystarczy przedstawić pracownikowi socjalnemu to, na co wydatkowało się otrzymane środki finansowe. Skarżący wyjaśnił także, iż za kwotę 300 złotych zakupił deski i belki dla podbicia dachu celem zabezpieczenia go przed zawaleniem. Okoliczność tą potwierdził w swoim oświadczeniu S. W., który zobowiązał się do przeprowadzenia prac remontowych dachu. Na zakończenie wywodów skargi podniesiono, że z wypisu z Urzędu Miasta Wydział Geodezji wynika, iż dom, w którym zamieszkuje oraz posesja, na której dom ten jest posadowiony, stanowią w 50% współwłasność jego i matki, której ani ona, ani przepisy prawa nie zmuszą do łożenia ze swojej renty do łożenia na remont dachu. Podkreślił, że odmowa przyznania zasiłku celowego na zwrot za materiału budowlane i wykonanie szamba narusza uchwałę nr 963/XXXIX/2006 Rady Miasta z dnia 23 marca 2006 r. " w sprawie nieczystości’’. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Przypomnieć przede wszystkim należy, że stosownie do art. 2 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zmianami ) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 3 ust.1 ustawy stanowi, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust.2 ). Jednocześnie ustawa wprowadziła liczne formy pomocy zarówno finansowej jak i rzeczowej, które wspomniane cele pozwalają realizować. Jedną z nich jest przewidziany w art. 39 ust. 1 ustawy bezzwrotny zasiłek celowy przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie można przy tym zgodzić się ze skarżącym, iż organy udzielające pomocy nie mogą żądać dokumentów potwierdzających wydatkowania udzielonej pomocy. Słusznie wprawdzie podnosi się w skardze, że wprost obowiązku tego nie nakładają przepisy ustawy o pomocy społecznej, ale nie można zapominać, że zasiłek o jakim mowa w art. 39 tej ustawy nie jest udzielany abstrakcyjnie, ale ze wskazaniem konkretnego celu. Stąd też organ nie tylko jest uprawniony, lecz również zobowiązany do kontroli, czy zasiłek został właściwie wykorzystany.. Kontrola ta powinna jednak uwzględniać charakter świadczenia. Trudno bowiem wymagać, aby świadczeniobiorca przedstawiał imienne rachunki np. na zakup środków czystości, artykuły żywnościowe czy odzież i obuwie, skoro z doświadczenia wiadomo, że ich uzyskanie w wielu przypadkach jest niemożliwe. Stąd też czyniony skarżącemu zarzut, że nie przedstawił rachunku na buty, co miałoby to wskazywać na marnotrawienie świadczenia, uznać należy za wadliwy. W powyższej sprawie nie można jednak zarzucić organom, wbrew przeświadczeniu skarżącego, iż błędnie ustaliły sytuację faktyczną skarżącego, a w konsekwencji naruszyły granice uznania. Rozważono zarówno jego stan zdrowotny, dochody, potrzeby oraz oceniono możliwości samodzielnego funkcjonowania. Organ uznając, że niezbędny jest remont budynku zamieszkiwanego przez skarżącego decyzją z dnia [...] przyznał mu zasiłek celowy w kwocie 210 złotych z przeznaczeniem na zakup artykułów do naprawy dachu – papy, gwoździ, podkładek. W dniu 7 czerwca 2010 r., skarżący uzyskał kolejny zasiłek celowy na zakup materiałów budowlanych, także do naprawy dachu w łącznej kwocie 776,22 zł, co pozwolił wyremontować dach na całej powierzchni. W dniu 7 września 2009r. skarżącemu przyznano zasiłek celowy w kwocie 289 zł na remont ściany zewnętrznej budynku, który, wbrew stanowisku Kolegium, także został wykonany, co wynika z aktualizacji wywiadu z dnia 16 września 2010r. Organ ustalił również na podstawie aktualizacji wywiadu z 20 maja 2010r., że w pokoju na suficie znajduje się mokry zaciek wielkości 1x1m. W dniu 7 czerwca 2010r. oględzin mieszkania dokonali także pracownicy Wydziału Bezpieczeństwa Mieszkańców i Zarządzania Kryzysowego Urzędu Miasta. Z protokołu wynika, iż zostały wybrzuszone panele na suficie, stwierdzono ślady po zaciekach w postaci pojedynczych plam w pomieszczeniu kuchennym oraz ślad po zacieku na suficie w pokoju. Wbrew jednak przekonaniu skarżącego organ nie był zobowiązany do pokrycia kosztów także tego remontu. Z akt sprawy wynika niezbicie, że skarżący objęty jest programem pomocy finansowej realizowanym przez Ośrodek Pomocy Rodzinie, z której korzysta od wielu lat. W jej ramach opłacane są obiady, pokrywane koszty energii elektrycznej, zakupu gazu do butli, leków, leczenia, środków czystości, odzieży, obuwia, pościeli, drobnych remontów, czy większych robót jak pokrycie dachu. Z pisma Kierownika Fili nr 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia 31 lipca 2009r, wynika, że tylko od stycznia do lipca 2009r. wartość pomocy udzielonej skarżącemu wyniosła 5 699,97 złotych. Uzasadnione jest w tej sytuacji przekonanie o zapewnieniu skarżącemu elementarnych, niezbędnych potrzeb. Oczywiste jest natomiast, że pomoc społeczna nie jest w stanie pokrywać wszystkich żądań świadczeniobiorców i w zakresie przez nich wskazywanym. Treść art.3 wspomnianej ustawy nie pozostawia wątpliwości, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Powołany przepis stanowi klauzulę generalną i organy administracji publicznej stosując go wobec skarżącego działają w ramach uznania administracyjnego. Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że pomoc społeczna ma charakter jedynie subsydiarny, wspierający, a jej zadaniem nie jest całkowite zaspokajanie oczekiwań wnioskodawców. Tymczasem ilość składanych wniosków o pomoc, ich różnorodność i wartość udzielonych świadczeń przekonuje, że pomoc społeczna stała się dla niego źródłem stałego dochodu. Biorąc zatem pod uwagę zakres udzielanej pomocy, a także fakt wcześniejszego przyznania świadczeń pieniężnych na wykonanie remontu budynku uznać trzeba, że odmowa dalszej pomocy finansowej na żądane cele zakresu uznaniowości nie przekroczyła. Podzielić należy również zapatrywanie organu, że opracowania projektu szamba nie można uznać za zaspokojenie niezbędnej potrzeby, jakim posługuje się wspomniany przepis art. 39 ust. 2 ustawy. Bez znaczenia pozostaje w tej sytuacji, czyją własnością jest dom i posesja, chociaż oczywiście rację ma skarżący dowodząc, że kwestia własności powinna być rozpoznana w oparciu o znajdujący się w aktach sprawy wypis z rejestru gruntów i budynków, co zdaje się umknęło uwadze Kolegium. Stąd też odmowę przyznania zasiłku również na ten cel uznać należy za uzasadnioną. W sprawie niniejszej nie można też przyjąć, aby zaskarżona decyzja i decyzja utrzymana nią w mocy naruszały postanowienia uchwały nr 963/XXXIX/2006 Rady Miasta z dnia 23 marca 2006 r. w sprawie Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Miasta. Uchwała ta bowiem, jak trafnie podnosi organ odwoławczy, nie stanowiła podstawy prawnej decyzji dotyczących przyznania zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu materiałów do remontu mieszkania i opłacenie wykonania projektu budowlanego szamba. Skoro zaś postanowienia tej uchwały nie były w przedmiotowej sprawie stosowane to tym samym nie mogło dojść do jej naruszenia. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze. zm.) skargę należało oddalić. Wobec braku wniosku i oświadczenia nie orzeczono o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi działającemu w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu.