II SA/Lu 706/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 18 września 2025 r., znak: SKO.41/2006/OS/2025 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z 18 września 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (dalej jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania E. K. (dalej także jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin (dalej także jako: Prezydent) z 1 kwietnia 2025 r. w przedmiocie uchylenia decyzji. Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z 18 marca 2024 r., na podstawie m. in. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: u.ś.r.), Kolegium uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – A. R. w kwocie 2 458 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. i w kwocie 2 988 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2026 r. (k. 70 i n.). W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że A. R. w listopadzie 2023 r. była hospitalizowana z powodu zabiegu operacyjnego usunięcia piersi lewej oraz węzłów chłonnych pachy lewej. Dalsze leczenie było uzależnione od wyników badań, na które wówczas oczekiwała. Wskazano, że u matki skarżącego występują ograniczenia sprawności wynikające z usunięcia piersi oraz węzłów chłonnych. Dolegają jej zawroty głowy, ma problemy z samodzielnym wstawaniem z łóżka, obawia się upadku i jego konsekwencji w postaci pęknięcia szwów. Ustalono przy tym, że wymaga stałej obecności osoby drugiej – pomocy przy wstawaniu z łóżka, asekuracji w drodze do toalety, asekuracji przy toalecie osobistej, z uwagi na bardzo duże osłabienie całego organizmu, pomocy przy myciu głowy i górnych części ciała. A. R. miała założony przy ranie po operacji dren, który syn opróżniał strzykawką cztery razy dziennie. Skarżący pomagał matce także przy ubieraniu się i podawał leki. Zajmował się wspólnym gospodarstwem domowym, ponadto pilnował wyznaczonych terminów wizyt lekarskich i badań, załatwiał sprawy urzędowe. Matka skarżącego nie byłą osobą leżącą, ale była jedynie częściowo zdolna do zadbania o własne potrzeby. Kolegium stwierdziło nieważność powyższej decyzji w części przyznającej skarżącemu prawo do świadczenia w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 29 kwietnia 2023 r. (decyzja z 5 sierpnia 2024 r.; k. 100 i n.). W uzasadnieniu wskazano, że skarżący zawiesił dotychczas prowadzoną działalność gospodarczą 30 kwietnia 2023 r., zatem przed tą datą nie wystąpiły przesłanki do przyznania świadczenia. Świadczenie w tym zakresie zostało uznane za nienależnie pobrane, zgodnie z decyzją Prezydenta z 28 października 2024 r. (k. 104 i n.). Decyzja została zmieniona decyzją z 30 grudnia 2024 r. w zakresie kwoty świadczenia (k. 112). Organ pierwszej instancji decyzją z 1 kwietnia 2025 r. uchylił decyzję Kolegium z 18 marca 2024 r. "stwierdzoną za nieważną w okresie od 1.04.2023 r. do 29.04.2023 r. decyzją znak: SKO.41/2855/OS/2024 z dnia 5.08.2024 r. oraz zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Lublin numer: MOPR.D-SS.460.101540.3.2024 z dnia 30.12.2024 r.", którą przyznano skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu Prezydent wyjaśnił, że 17 października 2024 r. A. R. wróciła do pracy. W związku z powyższym organ doszedł do wniosku, że zakres sprawowanej nad nią opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium utrzymało powyższą decyzję w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy wyjaśnił, że po upływie okresu zasiłku chorobowego, w związku z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 11 października 2023 r., stwierdzającym pozytywne rokowania odzyskania zdolności do pracy, A. R. uzyskała prawo do świadczenia rehabilitacyjnego (decyzja ZUS z 19 października 2023 r.). Na podstawie oświadczenia złożonego przez E. K. oraz przedstawionej dokumentacji, Kolegium stwierdziło, że od 17 października 2024 r. A. R. wykonuje pracę u dotychczasowego pracodawcy. Lekarz medycyny pracy dopuścił ją do wykonywania pracy – do 16 października 2025 r. Skarżący wskazał, że opieka nad matką polega na tym, że jeździ z nią autobusem do pracy, odprowadza do miejsca pracy, a następnie przyjeżdża po nią i odwozi do domu. Zdaniem Kolegium wskazywany przez skarżącego zakres opieki nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia. W ocenie Kolegium w stanie faktycznym i prawnym sprawy organ pierwszej instancji zasadnie uznał, że A. R. pracuje. Wsparcie, którego udziela jej skarżący nie wyklucza możliwości wykonywania przez niego pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze. Organ drugiej instancji stwierdził, że w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła okoliczność mająca istotny wpływ na przyznane uprawnienia, a zatem zasadnie na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylono decyzję przyznająca świadczenie pielęgnacyjne. W skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł, że wprawdzie jego matka wróciła do pracy, to jednak korzysta z urlopu, zwolnień lekarskich i wskazał, że nastąpił nawrót choroby. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że decyzja wydana we wskazanym powyżej trybie ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki jedynie na przyszłość (ex nunc), nie zaś z mocą wsteczną (ex tunc). W związku z powyższym nie jest prawidłowa decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r., która uchyla lub zmienia decyzję z mocą wsteczną (por. m. in. wyrok NSA z 13 sierpnia 2024 r., sygn. I OSK 2157/23). W stosunku do okresu, za które świadczenie zostało już pobrane mogą znaleźć ewentualnie zastosowanie przepisy dotyczące nienależnie pobranego świadczenia. Mając na uwadze powyższe rozważania należy wskazać, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo sformułował rozstrzygnięcie decyzji. Nie jest to jednakże w tym przypadku wada, która prowadzi do uchylenia decyzji, ponieważ odtworzenie treści rozstrzygnięcia jest możliwe, mimo że wymaga pogłębionej analizy. Z rozstrzygnięcia wynika, że Prezydent uchylił decyzję Kolegium z 18 marca 2024 r. w zakresie, w jakim przyznano skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. Decyzja nie ma mocy wstecznej. Skarżący zakwestionował stanowisko organów obu instancji, które stwierdziły, że sytuacja rodzinna skarżącego uległa zmianie w sposób, który ma wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania świadczenia) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem wówczas, gdy zakres sprawowanej opieki obiektywnie uniemożliwia danemu opiekunowi podjęcie zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej. Zaprzestanie aktywności zawodowej (jej niepodejmowanie) musi być spowodowane bezpośrednią koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki stałej, ustawicznej, długotrwałej nad osobą niepełnosprawną, a więc opieki sprawowanej codziennie, a gdy wymaga tego stan zdrowia podopiecznego – także pozostawania opiekuna w stałej gotowości do niesienia pomocy. Weryfikując prawo do omawianego świadczenia konieczne jest zatem ustalenie, czy zakres sprawowanej opieki pozwala na stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką, a niemożliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Należy zauważyć, że w decyzji z 18 marca 2024 r., którą przyznano skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, organ wskazał, że sprawność A. R. jest ograniczona. Wymagała wówczas asekuracji przy wstawaniu z łóżka, ubieraniu się, dojściu do toalety, wymagała pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej i przy czynnościach medycznych. Z akt sprawy nie wynika, aby ten stan trwał nadal. Wręcz przeciwnie – niewątpliwie sytuacja zdrowotna matki skarżącego uległa poprawie, skoro orzeczeniem lekarskim lekarza orzecznika ZUS z 11 października 2023 r. stwierdzono pozytywne rokowania odzyskania zdolności do pracy, a potem A. R. – co nie jest kwestionowane – wróciła do pracy i pracuje po 7 godzin dziennie. Oznacza to, że jej sytuacja zdrowotna uległa istotnej zmianie. Naturalnie uległ także modyfikacji zakres opieki, jakiej wymaga. Skarżący wyjaśnił, że towarzyszy matce w drodze do pracy tj. jadą razem autobusem i odprowadza ją do miejsca pracy, a potem ją odbiera. Przyjmując, że matka skarżącego nie jest zupełnie samodzielna i wymaga wsparcia, to wskazany zakres opieki nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze pracy. W niniejszej sprawie zostały zatem spełnione przesłanki do zastosowania art. 32 ust.1 u.ś.r., co organy trafnie wykazały. Sprawowany zakres opieki nad matką skarżącego nie uzasadnia już przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zachodzi bowiem bezpośredni związek przyczynowy między niepodejmowaniem pracy przez skarżącego, a stanem zdrowia jego matki i zakresem wymaganego wsparcia. Końcowo należy zauważyć, że jeśli stan zdrowia matki skarżącego ulegnie pogorszeniu, może to prowadzić do przyznania właściwego świadczenia na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji wyroku.