II SA/Lu 707/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych i świadczeń z zakresu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...]: [...], którą odmówiono przyznania T. W. usług opiekuńczych, świadczeń na zakup środków pomocniczych i lekarstw, świadczeń na zakup żywności w ramach programu rządowego oraz świadczenia na naprawę dachu. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że T. W. w dniu 8 kwietnia 2014 r. wniosła o przyznanie jej usług opiekuńczych i środków pomocniczych w związku z niepełnoprawnością, żądając jednocześnie wyłączenia od udziału w postępowaniu Kierownika OPS [...] B. Ś. oraz pracownic socjalnych: H. L. i E. W.. Pismem z dnia 14 kwietnia 2014 r. (doręczonym skarżącej w dniu 15 kwietnia 2014 r.) organ I instancji mając na uwadze, że ostatni wywiad środowiskowy z wnioskodawczynią był przeprowadzony w dniu 6 lutego 2014 r., poinformował ją o terminie aktualizacyjnego wywiadu w dniu 24 kwietnia 2014 r. Postanowieniami z dnia 22 kwietnia 2014 r. (doręczonymi w dniu 23 kwietnia 2014 r.) organ odmówił wyłączenia od udziału w sprawie pracownic socjalnych oraz Kierownika OPS w [...]. W dniu 24 kwietnia 2014 r. usiłowano przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania, jednak nikt nie otworzył drzwi. Tego samego dnia wpłynął kolejny wniosek T. W. o przyznanie świadczeń "na usługi opiekuńcze, dożywianie z dotacji, na zakup środków pomocniczych i leków oraz naprawę dachu" wraz z ponownym wnioskiem o wyłączenie od udziału w postępowaniu Kierownika OPS oraz pracownic socjalnych. Postanowieniami z dnia 25 kwietnia 2014 r. (doręczonymi w dniu 28 kwietnia 2014 r.) organ odmówił wyłączenia tych osób. Jednocześnie pismem z dnia 25 kwietnia 2014 r. poinformował wnioskodawczynię o planowanym wywiadzie środowiskowym w dniu 6 maja 2014 r., jednak nie udało się go przeprowadzić, gdyż kolejny raz nikt nie otworzył drzwi. W tej sytuacji wskazaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił przyznania T. W. świadczeń na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – z powodu braku współpracy wnioskodawczyni z organem, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Organy obu instancji stwierdziły, że T. W. nie wykazuje gotowości do współpracy z organem, w szczególności nie podejmuje żadnych kroków w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który jest obligatoryjnym dowodem w postępowaniu w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej, a niewyrażenie zgody na jego przeprowadzenie stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczeń, zgodnie z art. 107a ustawy o pomocy społecznej. Rozpatrując odwołanie Kolegium za prawidłowe uznało postanowienia organu I instancji o odmowie wyłączenia pracowników socjalnych stwierdzając, że T. W. nie wskazała żadnych konkretnych zarzutów pod adresem tych osób. Kolegium stwierdziło również, że organ I instancji nie naruszył przepisów postępowania, w tym nie pozbawił wnioskodawczyni udziału w postępowaniu i podejmował właściwe czynności procesowe, w szczególności w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego – wbrew zarzutom skarżącej – nie mógł zastąpić innymi dowodami uzyskanymi w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Kolegium wskazało ponadto, że postanowieniem z dnia 24 czerwca 2014 r. odmówiło wyłączenia od udziału w postępowaniu członków Kolegium: K. A. i Z. C.. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca T. W. domagała się uchylenia "postanowienia i decyzji SKO", kwestionując ogólnie udział w postępowaniu członków Kolegium w osobach K. A. i Z. C., zarzucając im "prywatę na szkodę z niskich pobudek". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 163, zwanej dalej "ustawą"). W świetle tego przepisu, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (...) może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że brak współdziałania polegać może na odmowie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W świetle przepisu art. 106 ust. 4 ustawy, rodzinny wywiad środowiskowy wraz z załączonymi do niego dokumentami stanowiącymi podstawę ustalenia sytuacji życiowej wnioskodawcy jest obligatoryjnym elementem prowadzonego postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną, bądź o tę pomoc się ubiegającą. Wywiad stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto, zgodnie z zasadą czynnego udziału ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym, zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ zaś, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu. Wywiad środowiskowy jest zatem szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r., I OSK 551/09, Legalis; M. Gąsiorek: Rodzinny wywiad środowiskowy w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej. Wydawnictwo Gaskor, W. 2011, s. 131). Zgodnie natomiast z art. 107 ust. 4 ustawy, w razie ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W odniesieniu do osób korzystających ze stałych form pomocy, aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. W sprawie niniejszej organ miał zatem prawo uznać za konieczne przeprowadzenie aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego. Skarżąca T. W. stale korzysta z pomocy społecznej, składa wiele wniosków, a ostatni wywiad z nią został przeprowadzony w lutym 2014 r. Wprawdzie w kwietniu 2014 r. nie upłynęło jeszcze 6 miesięcy od tego wywiadu, jednak z brzmienia wskazanego przepisu nie wynika, by organ nie mógł przeprowadzić takiego wywiadu aktualizacyjnego wcześniej. Przepis ten wprost mówi o przeprowadzaniu aktualizacji "nie rzadziej" niż co 6 miesięcy, a jednocześnie wprowadza zasadę, że wywiad aktualizacyjny powinien być przeprowadzany po wpłynięciu każdego kolejnego wniosku o przyznanie pomocy. Oznacza to, że choć sześciomiesięczny termin jeszcze nie upłynął, organ uprawniony był do przeprowadzenia takiego wywiadu. W związku z tym dwukrotnie podejmował takie próby, które jednak okazały się bezskuteczne z przyczyn leżących po stronie skarżącej. Skarżąca mianowicie w wyznaczonych dniach nie otworzyła pracownikom socjalnym drzwi zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego. W takich okolicznościach zasadnie zatem organ uznał, że zachowanie skarżącej uniemożliwiło przeprowadzenie z nią wywiadu, co uzasadniało odmowę przyznania jej świadczenia z powodu braku współdziałania z organem, co należało uznać za podstawowy obowiązek osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Istotne jest również to, że skarżąca ani w skardze, ani też w odwołaniu, nie przejawiała woli przeprowadzenia z nią wywiadu, a jej zarzuty sprowadzają się wyłącznie do ogólnikowego krytykowania pracy organów i ich pracowników (członków). Tymczasem w interesie osoby ubiegającej się o pomoc leży wyczerpujące przedstawienie swojej sytuacji życiowej i podejmowanie wszelkich czynności ułatwiających organowi ustalenie tej sytuacji oraz wykonanie ustawowych obowiązków, w tym przeprowadzenie aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego, zmierzających do uwzględnienia żądania i przyznania wnioskowanej pomocy. Celem pomocy społecznej jest bowiem wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej w przezwyciężeniu trudności. Organ nie może udzielić jednak takiego wsparcia, gdy osoba ubiegająca się o pomoc nie przejawia zainteresowania sprawą i lekceważy podejmowane przez organ (jego pracowników) próby współpracy z nią. Z tego względu prawidłowo organy przyjęły, że taka bierna postawa skarżącej, połączona z oporem wobec czynności procesowych podejmowanych przez organ, świadczy o braku współdziałania z organem, co uzasadniało wydanie decyzji odmownej na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy, tym bardziej, że brak ten dotyczył obligatoryjnego aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego. Organy podejmowały właściwe czynności procesowe w celu przeprowadzenia obligatoryjnego wywiadu środowiskowego, o których za każdym razem powiadamiały skarżącą, a przed czynnościami dotyczącymi wywiadu doręczyły skarżącej postanowienia w przedmiocie wniosków o wyłączenie od udziału w postępowaniu pracowników organu. O wadliwości zaskarżonej decyzji nie świadczy również udział w postępowaniu członków Kolegium – K. A. i Z. C.. Nawet ewentualny brak profesjonalizmu tych osób nie stanowi podstawy wyłączenia, o której mowa w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., ani podstawy określonej w art. 24 § 3 k.p.a. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Podstawa ta nie zachodzi w odniesieniu do wskazanych członków Kolegium, gdyż w niniejszej sprawie nie zostały wydane przez nich wcześniejsze decyzje. Skarżąca nie wykazała również, by wobec nich zachodziły okoliczności mogące wywołać wątpliwości co do ich bezstronności, a więc okoliczności uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 24 § 3 k.p.a. Z przytoczonych względów, skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.