II SA/Lu 708/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie NSA Witold Falczyński,, WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 listopada 2011 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń i Usług Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z dnia [...] maja 2011 r. przyznającą R. O. usługi opiekuńcze na okres od dnia 27 maja 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. w wymiarze przez 5 dni po 5 godzinie dziennie oraz w soboty, niedziele i święta po 5 godzin dziennie, ustalając jednocześnie odpłatność za nie w wysokości 20% kosztu za 1 godzinę usługi i częściowo zwolnił stronę z odpłatności ustalając odpłatność na poziomie 10 % tj. 1,00 zł za 1 godzinę. Organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie w sprawie udzielenia pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych podejmowane jest na zasadach uznania administracyjnego. W sprawie bezspornym jest, że odwołująca się, ze względu na stan zdrowia wymaga opieki osób drugich. Jest osobą niepełnosprawną (I grupa inwalidzka), prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i wymaga opieki osób drugich. Organ podkreślił jednak, że przyznanie usług w wymiarze całodobowym jest niemożliwe. W takich przypadkach dla zapewnienia niezbędnej opieki osoby jej wymagające kierowane są do domu pomocy społecznej. Zdaniem organu przyznanie usług wymiarze 5 godzin dziennie, także w niedziele i święta zapewnia stronie niezbędną pomoc. Przyznając taki rozmiar świadczenia uwzględniono stan jej zdrowia oraz fakt, że nie jest ona osobą leżącą, niezdolną do samoobsługi. Wymaga wprawdzie częstego odpoczywania w pozycji leżącej, ale porusza się za pomocą kuli łokciowej, w piątek lub sobotę każdego tygodnia jeździ wraz z opiekunem lub synem do mieszkania przy ulicy N. w [...], gdzie korzysta z łazienki, opiekun gotuje, pierze, przygotowuje jedzenie. Wzięto również pod uwagę, że mieszka z podnajemca lokalu, ma rodzinę i jej sytuacja jest korzystniejsza od osób samotnych. Często także odwiedza ją syn. Odpłatność za 1 godzinę usług ustalono zgodnie z postanowieniami Uchwały Rady Miasta [...] i częściowo zwolniono z obowiązku ponoszenia odpłatności po uwzględnieniu sytuacji dochodowej i życiowej strony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. O. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa w szczególności: - art.1, art.23 ust.1 pkt.1, art.25 ust.1 pkt.4, art.27 ust.1 i 2 pkt.1, art. 29 ust.3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (D.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926), poprzez wystąpienie pracownika socjalnego do leczącego jej lekarza o dane dotyczące jej stanu zdrowia w ten sposób, aby w czasie tego wystąpienia nie była obecna i nie było przeprowadzone badanie jej zdrowia, a wydane zaświadczenie było zgodne z żądaniem pracownika, bez uwzględnienia jej stanu zdrowia i bez przeprowadzenia badania lekarskiego ; - art. 6b ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 1997.08.27r. o rehabilitacji zawodowej i zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (D.U. z 1997r. Nr 123, poz. 776, z późn. zm) w zw. z pkt 6 prawomocnego orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 201O.01. [...]r. o znaku [...] o stopniu jej niepełnosprawności poprzez niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie też na okres 1 kwietnia -26 maja 2011r., - Uchwały Nr 574/XXIV/2004 Rady Miasta Lublin z dnia 25 listopada 2004r. w sprawie przyznawania i warunków odpłatności za usługi opiekuńcze (D. Urz. Woj. Lub. Nr 36 z 2006r., poz.951), poprzez nie przyznanie usług opiekuńczych w wymiarze jak na dzień 22 sierpnia 2009r. i 31 grudnia 2011r. i co wynika z zaświadczeń lekarskich ; - art. 2 ust. 1, art. 3 ust.: 1,2,3,4, art. 4, art. 7 pkt: 5,6,9,14, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust.3, art. 48 ust. 1 i 4, art. 50 ust.: 2,4,5, art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz.U. Nr 175 z 2009r., poz. 1362 z późn.zm.) poprzez niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie ; - art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 37 § l i 2, art. 38, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa poprzez niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie ; - art. 138 § 1 pkt 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu l instancji naruszającej prawo (też art.: 10 § 1 i 2, 36, 37 § 1 i b 38 Kpa), wydanej w wyniku wadliwie przeprowadzonego postępowania, oraz wniosła o uchylenie jej w całości w ten sposób, że usługi opiekuńcze zostaną jej przyznane na cały 2011r. w wymiarze po 10 godzin każdego dnia każdego tygodnia i w zakresie w jakim zostało to ustalone w decyzjach z dnia 22 sierpnia 2010r i 31 grudnia 2010r. oraz jak to jest zapisane w zaświadczeniach lekarskich. Skarżąca wyjaśniła, że jest 81 – letnią, niedołężną i nieporadną ze względu na swój stan fizyczny i psychiczny osobą. Mieszka samotnie, porusza się za pomocą kuli łokciowej, ma komisyjnie orzeczone inwalidztwo I grupy z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wymaga stałej opieki osób drugich. Syn z uwagi na swoją niepełnosprawność zamieszkuje oddzielnie i odwiedza ją nieregulamie w miarę swoich możliwości zdrowotnych, ale tylko kilka razy w tygodniu i w okresach nasilenia się dolegliwości chorobowych. Skarżąca zaznaczyła, że przebyte choroby oraz stan psychofizyczny wymagają, by opiekę sprawowały osoby odpowiednio do tego przygotowane, posiadające specjalistyczną wiedzę i umiejętności. Osobami takimi nie są członkowie rodziny. Oświadczyła, że niska renta jaką otrzymuje przy rosnących kosztach leczenia i egzystencjalno-bytowych, nie pozwala na poniesienie dodatkowych kosztów pozwalających na zatrudnienie opiekunki. W jej mniemaniu wymiar przyznanych jej godzin po 5 godzin dziennie jest niewystarczający. Stan jej zdrowia wymaga opieki w wymiarze 10 godzin dziennie. Skarżąca podkreśliła, że taki wymiar usług miała przyznany już wcześniej, w 2010r. Jej zdaniem nie jest wiadomym, dlaczego, mimo zmniejszenia liczby godzin opieki, w tym czasie mają być wykonywane inne jeszcze czynności usługowe, jak sporządzanie posiłków. Podkreśliła, że w zaświadczeniu lekarskim z dnia 1 lutego 2011r. lekarz specjalista neurochirurg potwierdził wymóg całodobowej opieki i pielęgnacji w warunkach domowych łącznie po 10 godzin każdego dnia każdego tygodnia. Opinia ta została potwierdzona w zaświadczeniu lekarskim z dnia 29 kwietnia 2011r. Według skarżącej opinia ta nie była przedmiotem oceny w tej sprawie, co uzasadnia zarzut dowolności wydanych w obu instancjach decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosząc o jej oddalenie, przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie i oświadczył, że podtrzymuje swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie natomiast do przepisu art. 50 ust. 2 usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3). Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, gdyż nie mogą one liczyć na pomoc najbliższych i w tym przypadku przyznanie pomocy jest obligatoryjne. Omawianą pomoc mogą również otrzymać osoby mające rodziny, niemniej w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych. Z brzmienia powołanego przepisu, a zwłaszcza użycia zwrotu "może", wynika, że decyzja podejmowana w tym zakresie, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z kolei kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyroki NSA: z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302 oraz z 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300). Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada orzeczoną I grupę inwalidzką. Ma 81 lat, porusza się za pomocą kuli, sporadycznie opuszcza mieszkanie przy pomocy innych osób, wymaga stałej opieki osób drugich. Jej dochodem jest świadczenie emerytalne wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 909,45 zł. Ma syna i córkę, którzy mieszkają oddzielnie. Bez wątpienia powołane okoliczności, stan zdrowia potwierdzony zgromadzonymi w aktach zaświadczeniami lekarskimi uzasadniają objęcie skarżącej pomocą w postaci usług opiekuńczych. Nie można natomiast podzielić zapatrywania skarżącej, upatrującej wadliwości decyzji w udzieleniu pomocy w mniejszym zakresie niż oczekiwana. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej płynie ogólna reguła według której udzielając pomocy organ kieruje się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób zgłaszających się o udzielenie pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Ustalając ilość godzin usług opiekuńczych organy uwzględniły fakt, że wprawdzie z pomocą kuli łokciowej, to jednak skarżąca może poruszać się samodzielnie. Z treści wywiadów przeprowadzonych 1 kwietnia 2011r. i 20 maja 2011r. wynika, że skarżąca kontaktuje się z pracownikami socjalnymi telefonicznie, nie ma też problemów z komunikacją, o czym świadczą przeprowadzane z nią rozmowy. Zwrócono ponadto uwagę, że skarżąca ma dzieci córkę i syna, którzy mogą się nią opiekować. Skarżąca sama natomiast przyznała, że syn odwiedza ją, robi zakupy, sprząta mieszkanie, zabiera matkę do mieszkania przy innej ulicy dla celów higienicznych, co potwierdziła również w skardze. W tej sytuacji uzasadnione jest przekonanie, że organ przyznając usługi opiekuńcze w wymiarze 5 godzin dziennie, także w dni wolne od pracy, zasad uznania administracyjnego nie przekroczył. Odmiennej oceny nie sposób wywieść z zaświadczenia lekarza neurologa, według którego skarżąca wymaga usług opiekuńczych w wymiarze 10 godzin dziennie każdego dnia (k. 16 akt administracyjnych). Zaświadczenie lekarskie jest tylko zaleceniem, natomiast forma i zakres świadczenia należą do organu, który decyzję podejmuje na podstawie całości materiału dowodowego w prawie. Zebrane w sprawie dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącej stanowią jednej z wielu elementów, które brane są pod uwagę przy rozstrzyganiu w sprawie przyznania usług opiekuńczych, czy specjalistycznych usług opiekuńczych. Nie można uznać także za zasadny zarzut skarżącej wskazującej na naruszenie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Podkreślić należy, że art.100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nakazuje w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. W szczególności nie należy podawać do wiadomości publicznej nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia. Jednocześnie ust.2 tego przepisu umożliwia w zakresie niezbędnym do przyznawania i udzielania świadczeń z pomocy społecznej przetwarzanie danych osób ubiegających się i korzystających z tych świadczeń dotyczących: pochodzenia etnicznego, stanu zdrowia, nałogów, skazań, orzeczeń o ukaraniu, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym. Z akt sprawy nie wynika, aby w stosunku do skarżącej powyższych zasad nie zachowano. Ich uchybienia nie można upatrywać, jak chce skarżąca w wystąpieniach kierowanych do Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" i Samodzielnego Szpitala Klinicznego nr 4 w [...] o podanie stanu jej zdrowia. Uprawnienie dla takich czynności znajduje się w art. 105 ust.1 ustawy zgodnie z którym pracownik socjalny może żądać od sądów, organów i jednostki organizacyjnych informacji, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia o przyznaniu lub wysokości świadczeń z pomocy społecznej. W pismach w których wnoszono o udzielenie informacji o stanie zdrowia skarżącej, zaznaczono, że prośba uzasadniona jest posiadaniem przez organ szeregu zaświadczeń lekarskich, których treść jest niejednolita i powoduje brak możliwości jednoznacznej oceny zawartych w nich treści. Organ zaznaczył, że opinie są niezbędne dla zapewnienia skarżącej należytej, ale także racjonalnej pomocy. To właśnie dla uzyskania wyczerpującego materiału dowodowego, niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy, żądanie udzielenia informacji było usprawiedliwione. W tym kontekście nie jest jasny zarzut naruszenia przez organy przepisów art. 6,7,8,9, kpa. Stanowią one jedynie ogólne zasady postępowania, których naruszenie wymaga wskazania konkretnych okoliczności, które się z tym wiążą. Tymczasem także skarżąca nie była w stanie wskazać, na czym konkretnie uchybienia miałyby polegać, ograniczając się jedynie do sformułowania o ich niezastosowaniu lub niewłaściwym zastosowaniu. Tak też należy odnieść się do zarzutu naruszenia art.10 kpa nakazującego organom przed wydaniem decyzji umożliwienie stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W orzecznictwie wielokrotnie formułowano pogląd, według którego dla skuteczności zarzutu naruszenia tego obowiązku niezbędnym jest wykazanie, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (wyroki NSA z dnia 12 października 2010r. II OSK 1279/09 LEX nr 746442, wyrok z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, ONSAiWSA 2006/6/157). Skoro skarżąca takich czynności nie podała, także ten zarzut jest chybiony. Warto natomiast zaznaczyć, że w piśmie z dnia 27 kwietnia 2011r. ( k.46 ), doręczonym 28 kwietnia 2011r., skarżąca była informowana o możliwości dokonania wglądu w akta sprawy, sporządzania odpisów i notatek, wskazano także miejsce, gdzie znajdują się zaświadczenia lekarskie. Brak jest informacji, aby skarżąca samodzielnie lub przez pełnomocnika z takiej możliwości skorzystała. Nie wiadomo także na czym miałoby polegać naruszenie art. 37 § 1 i 2 dotyczącego terminów załatwienia sprawy oraz 38 kpa o odpowiedzialności pracownika organu za zwłokę w rozpoznaniu terminu, na które powołano się w skardze i jaki wpływ to ewentualne uchybienie miało na wynik sprawy. Nie ma też żadnych podstaw do zarzucenia organowi naruszenia art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa. Organy wyczerpująco ustaliły zarówno stan zdrowia skarżącej, jak i jej warunki materialne. Fakt, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego organ i skarżąca wywodzą odmienne wnioski, nie może prowadzić do zarzucenia dowolności rozstrzygnięcia. Również ustalenie zasad odpłatności za usługi opiekuńcze nastąpiło zgodnie z Uchwałą Nr 574/XXIV/2004 Rady Miasta lublin z dnia 25 listopada 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi (Dz. Urz. Woj. Lub. z 2005r., Nr 36, poz. 951 ze zm.). Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami ) skargę należało oddalić.