II SA/Lu 710/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. K. R. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. W. (dalej jako: skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] r. znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Pismem z [...] r. skarżący zwrócił się o przyznanie na kwiecień 2018 r. świadczenia pieniężnego na zakup żywności w kwocie [...]zł. Decyzją z [...] r. organ I instancji odmówił przyznania pomocy. W uzasadnieniu organ powołał się na poczynione w sprawie (w tym w drodze wywiadu środowiskowego) ustalenia, z których wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem dochodu w marcu 2018 r. był zasiłek stały w kwocie [...]zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł oraz emerytura w kwocie [...]zł. Łączny dochód wyniósł [...] zł. Z ustaleń organu wynika, że otrzymywana przez skarżącego emerytura jest pomniejszana o należności alimentacyjne (zaległe alimenty), co potwierdza informacja komornika sądowego. W świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa, kwoty egzekwowane od dłużnika alimentacyjnego nie mieszczą się wśród obciążeń pomniejszających wysokość dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, ze zm.; dalej jako: u.p.s.). Dochód uzyskiwany przez skarżącego stanowi 288% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Uwzględniając postanowienia uchwały nr 961/XXXVII/2014 Rady Miasta Lublin z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia pomocy społecznej udzielone w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (Dz. Urz. Woj. Lubel. z 2014 r. poz. 418), bezzwrotna pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności może być przyznana osobie, której dochody nie przekraczają 150% kwoty kryterium dochodowego. Uwzględniając sytuację materialną i życiową skarżącego organ nie znalazł podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. Skarżący wniósł odwołanie, jednakże po jego rozpatrzeniu, decyzją z [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, z których wynika, że osiągany przez skarżącego dochód przekracza kryterium determinujące prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Skoro miesięczny dochód skarżącego w rozumieniu przepisów ustawy w wynosi [...] zł, a zatem przewyższa o ponad 200 % kryterium dochodowe, zasadnie organ uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium J. W. podniósł, że faktycznie uzyskiwany przez niego miesięcznie dochód to emerytura w kwocie [...]zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł. Powołał się na trudności w zakresie wstrzymania realizacji zajęcia świadczenia emerytalnego. Z kwoty jaką ma do dyspozycji miesięcznie (ok. [...] zł) musi opłacić mieszkanie i media, co daje kwotę ok. [...] zł. W tej sytuacji brak mu środków na leki i wyżywienie. Z uwagi na wiek (73 lata) i znaczny stopień niepełnosprawności, nie jest w stanie wykonywać jakiejkolwiek pracy. Skarżący nie ma możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W związku z tym wniósł o "spowodowania przyznania mu pomocy finansowej na wyżywienie z M. L.". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi skutkującymi koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do podważenia argumentacji organów, które upatrują braku możliwości przyznania skarżącemu pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 u.p.s.) w fakcie przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego określonego w ustawie. W świetle art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych jest uwarunkowane spełnieniem kryterium dochodowego. Wysokość kryterium określa ustawa, przy czym podlega ono weryfikacji w trybie określonym w art. 9 ustawy. Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy kluczowa jest natomiast zawarta w art. 8 ust. 2 u.p.s. delegacja ustawowa, upoważniająca radę gminy, do podwyższania kwot, uprawniających do zasiłków okresowego i celowego, w drodze uchwały. W rozpoznawanej sprawie skarżący wnioskował o przyznanie pomocy w zakresie dożywania, stąd zastosowanie znajdowały przepisy wspomnianej wyżej uchwały nr 961/XXXVII/2014 Rady Miasta Lublin z dnia 16 stycznia 2014 r. W przypadku pomocy w formie świadczenia na zakup posiłku lub żywności uchwała podwyższa próg decydujący o przyznaniu świadczenia do wysokości 150% kryterium dochodowego. Uwzględniając obowiązującą w dacie składania wniosku przez skarżącego wysokość kryterium, graniczny próg dochodu dla osoby samotnie gospodarującej wynosił 951 zł. Zasadniczym źródłem sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie jest zmiana podejścia organu I instancji do sposobu obliczania dochodu skarżącego, a ściślej do kwestii potrąceń z emerytury, stanowiącej podstawowe źródło dochodu skarżącego, kwot egzekwowanych przez komornika jako należności alimentacyjne (zaległe alimenty). O ile w decyzjach przyznających skarżącemu analogiczne świadczenia za luty i marzec 2018 r. organ I instancji uznawał, że potrącane kwoty pomniejszają dochód skarżącego, o tyle zmienił radykalnie to stanowisko w decyzji dotyczącej wniosku za kwiecień 2018 r. Charakter potrąceń jest niesporny, są to zaległe należności Funduszu Alimentacyjnego, treść zaświadczenia komornika sądowego z [...] r. (k. 79 akt adm. organu I instancji) nie pozostawia co do tego żadnych wątpliwości. Zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną m.in. o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ponieważ zasadą wynikającą z art. 8 ust. 3 jest uwzględnianie jako dochodu wszelkich przychodów uzyskiwanych przez wnioskującego o pomoc, a wyjątkiem pomijanie kwot wyraźnie wskazanych przez ustawodawcę, w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że świadczenia, które są dobrowolnie uiszczane lub przymusowo egzekwowane na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, z tytułu zobowiązań powstałych wcześniej, nie mieszczą się w pojęciu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., a co za tym idzie, nie pomniejszają dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (oprócz orzeczeń powoływanych w zaskarżonej decyzji por. przykładowo: wyroki NSA z 14 listopada 2014 r., I OSK 904/14; z 4 sierpnia 2014 r., I OSK 2062/14; z 8 stycznia 2016 r., I OSK 1358/14; z 14 lipca 2016 r., I OSK 3286/14; z 7 lutego 2017 r., I OSK 1726/15). W tej sytuacji Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie nie znajduje żadnych argumentów, aby podważyć sposób zastosowania przez organy art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. w odniesieniu do wniosku skarżącego w sprawie świadczenia za kwiecień 2018 r. Podważenie tej argumentacji wymagałoby dokonania wykładni contra legem, zakwestionowania fundamentalnych zasad interpretacji prawa (nakaz ścisłej wykładni przepisów wprowadzających wyjątki od zasady) i odejścia od utrwalonej linii orzeczniczej, opartej na tych regułach wykładni. Sąd dostrzega problem wynikający z faktu, że skarżący może czuć się pokrzywdzony w okolicznościach, w których w poprzednich dwóch miesiącach (luty i marzec 2018 r.) otrzymywał analogiczne świadczenie, a odmówiono mu przyznania świadczenia za kwiecień 2018 r. Wobec przedstawionej argumentacji trzeba stwierdzić jednoznacznie, że sposób obliczania dochodu zastosowany przez organ I instancji w decyzjach przyznających świadczenia za luty i marzec 2018 r. był błędny. Zasada ochrony zaufania (art. 8 k.p.a.) chroni wprawdzie oczekiwania strony postępowania, oparte na dotychczasowej praktyce organów, ale granicą tej ochrony jest działanie zgodne z prawem. Ochronie podlegają oczekiwania usprawiedliwione, natomiast nie są takimi oczekiwania oparte na dotychczas stosowanej, ale błędnej, niezgodnej z prawem praktyce organów administracji. W tej sytuacji, skoro nie było podstaw do pomniejszenia dochodu skarżącego o kwoty egzekwowanych przez komornika zaległych należności Funduszu Alimentacyjnego, nie sposób zakwestionować argumentacji organów: miesięczny dochód skarżącego, miarodajny dla oceny wniosku o świadczenie na kwiecień 2018 r. wyniósł [...] zł, co stanowi 288% kryterium dochodowego. Wykluczało to przyznanie żądanego świadczenia, również z uwzględnieniem podwyższonego kryterium wynikającego z ww. uchwały Rady Miasta Lublin z 16 stycznia 2014 r. Nie znajdując podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, Sąd zobowiązany był oddalić skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302). O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U z 2019 r. poz. 68).