II SA/Lu 712/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec, Sędzia NSA Maciej Kierek, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa orzeczenia w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję własną z dnia [...] w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 15 czerwca 1956r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego o obszarze 7,30ha (z budynkami) położonego w miejscowości P., gromada K., powiat H., stanowiącego byłą własność T. P. i stwierdziło, że orzeczenie to w pozycji 13 zostało wydane z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wyjaśniono, że W. P. we wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia podnosił, że został bezprawnie wysiedlony z gospodarstwa rolnego i nie otrzymał za to żadnego odszkodowania. Odmawiając stwierdzenia nieważności Kolegium wyjaśniło, że gospodarstwo rolne przejęte na własność Państwa miało charakter ziemski i nie pozostawało w faktycznym władaniu właściciela w chwili wydania decyzji o przejęciu. Potwierdziła to w szczególności karta przesiedleńcza Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 18 czerwca 1947r. o przesiedleniu T. P. wraz z rodziną na ziemie zachodnie Polski. Skoro przedmiotowe orzeczenie o przejęciu zostało wydane dopiero w dniu 15 czerwca 1956r., to oznacza, że gospodarstwo nie pozostawało w faktycznym władaniu właściciela. W. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że kwestionowane orzeczenie narusza w szczególności art. 75 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 28 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, bowiem nie zawiera osnowy, a jedynie wykaz podmiotów, których mienie zamierzano przejąć na własność Państwa, z podaniem sumarycznego areału gruntów całej wsi. Nie określa natomiast numerów parcel gruntowych, dlatego nie można zidentyfikować indywidualnej własności, co z kolei narusza rozporządzenie Ministra Rolnictwa w sprawie określenia granic mienia w sytuacji, gdy właściciel jest nieznany lub przebywa w niewiadomym miejscu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło powyższe zarzuty. Stwierdziło w szczególności naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel jest nieznany. Paragraf 1 tego dekretu przewidywał wprost, że przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie (ich części) w razie, gdy ich granice zostały zatarte określa się w orzeczeniu przez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów. Tymczasem orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej stwierdzało jedynie, że wszelkie mienie położone w P. składające się z gospodarstw rolnych wraz z zabudowaniami pozostałe po wymienionych w nim osobach o łącznej pow. 115,12 ha zostaje przejęte na własność Państwa z wszelkimi przysługującymi im prawami. Przy nazwiskach właścicieli gospodarstw rolnych widniejących w orzeczeniu podano jedynie powierzchnię przejmowanego gospodarstwa i czy gospodarstwo przejmuje się z budynkami czy też bez nich. Brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej ocenić należy jako rażące naruszenie art. 1,2 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339), gdyż nie tylko prowadziło ono do niemożności uzyskania ekwiwalentu za przejętą nieruchomość, ale również uniemożliwiło ewentualne wpisanie takiego przejęcia do księgi wieczystej. Kolegium zgodziło się również z zarzutem odwołania, iż przedmiotowe orzeczenie o przejęciu naruszało również art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, gdyż nie określało w osnowie przedmiotu przejęcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło również, że pomimo stwierdzenia, że przedmiotowe orzeczenia zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, to jednak obecnie nie można stwierdzić jego nieważności, ponieważ orzeczenie to wywołało nieodwracalne skutki (art. 156 § 1pkt 2 kpa) Kolegium ustaliło na podstawie rejestru pomiarowego, że nieruchomości T. P. o pow. 1,5741 ha przejęte na własność Państwa stanowią obecnie własność M. B. na podstawie Dokumentu Nadania Ziemi Nr 10435 z dnia 27 grudnia 1960r. Ponadto w rejestrze pomiarowym figuruje M. P., prawdopodobnie ojciec T. P. jako władający gruntami ukazowymi o łącznej pow. 3,6499ha- na grunty te został wydany Dokument Nadania Ziemi z dnia 6 listopada 1955r., na podstawie którego założono księgę wieczystą, gdzie - jako właściciel został wpisany W. S. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia. Jednocześnie Kolegium pouczyło skarżącego, że w myśl nieobowiązującego już art. 160 kpa, ale mającego zastosowanie do stanów faktycznych powstałych przed jego uchyleniem, osoba, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 kpa albo w razie stwierdzenia nieważności decyzji służy roszczenie o odszkodowanie. Skargę do sądu administracyjnego wniósł W. P., domagając się uchylenia decyzji Kolegium w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia. Skarżący podniósł, że nie było podstaw do odmowy stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia, ponieważ nieodwracalne skutki, jakie ono wywołało dotyczą jedynie części przejętej nieruchomości. Orzeczenie obejmowało bowiem 7,30 ha nieruchomości z budynkami, natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium ustaliło, że jedynie 1,5741 ha bezspornie stanowi własność osoby trzeciej. W ocenie skarżącej nie został ustalony stan prawny części przejętej nieruchomości. Poza tym nie zachodzą nieodwracalne skutki tego orzeczenia, ponieważ jedynym skutkiem jest nabycie własności przez Państwo z równoczesnym pozbawieniem własności dotychczasowego właściciela, co nie jest nieodwracalne. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, że wbrew zarzutom skargi dołożył wszelkich starań w ustaleniu stanu prawnego przejętej nieruchomości. Jednakże stanu tego dokładnie nie można ustalić m.in. dlatego, że przedmiotowe orzeczenie nie zawierało prawidłowego oznaczenia przedmiotu przejęcia, w szczególności numerów działek, co uniemożliwia ustalenie zmian ewidencyjnych i prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonego aktu w zakresie jego zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą prawną tej decyzji jest art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 158 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z dnia 15 czerwca 1956r. wprawdzie jest dotknięte wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, ale nie można stwierdzić jego nieważności, ponieważ wywołało ono nieodwracalne skutki prawne. W tej sytuacji w zw. z art. 158 § 2 kpa organ administracji publicznej ograniczył się do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz wskazał okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Powyższa decyzja jest dla skarżącego pozytywna. Odnosząc się do żądań skarżącego stwierdzenia niezgodności z Konstytucją aktów prawnych, które stanowiły przedmiot sprawy należy powiedzieć, że przekracza to kompetencje Sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny jest jednak uprawniony do stwierdzenia, że powołane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, które stanowią podstawę zaskarżonej decyzji są zgodne z obowiązującymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przeprowadziło postępowanie administracyjne w sposób dokładny. Sprawa jest merytorycznie trudna i wymagająca wszechstronnego zbadania dowodów. Ta trudność w zebraniu materiału dowodowego jest także spowodowana upływem czasu - od wydania przedmiotowego orzeczenia upłynęły bowiem prawie 52 lata. W międzyczasie zmieniały się przepisy prawa i stan faktyczny sprawy. W zaskarżonej decyzji organ administracji publicznej stwierdził, że orzeczenie z dnia 15 czerwca 1956r. rażąco narusza prawo (art.156 § 1 pkt 2 kpa). Jednak wskutek upływu czasu to orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne. Z zebranych dokumentów wynika niewątpliwie, że część nieruchomości T. P. obecnie nie jest własnością Państwa, lecz innych osób, tj. M. B. i W. S. Ma to bezpośredni wpływ na interpretację orzeczenia z dnia 15 czerwca 1956r. Wprawdzie było ono dotknięte wadą nieważności, ale w okresie późniejszym nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, które zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego powodują niemożliwość stwierdzenia nieważności orzeczenia. Wprawdzie w postępowaniu udało się ustalić w sposób niewątpliwy nieodwracalne skutki orzeczenia z dnia 15 czerwca 1956r. tylko co do części przejętej nieruchomości, ale z uwagi na to, że orzeczenie to nie określało dokładnie, jakie działki zostały przejęte, obecnie nie jest również możliwe stwierdzenie nieważności tego orzeczenia jedynie w części. W takim przypadku organ administracji publicznej zmuszony był ograniczyć się jedynie do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności (art. 156 § 2 kpa). Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja spełnia zatem warunki określone cytowanymi przepisami. Z powyższych względów należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.