II SA/Lu 718/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. J. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego - w zakresie wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a: I. przyznać J. J. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca J. J. w dniu 3 października 2011 r. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2011 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącej w dniu 12 grudnia 2011 r. (k. 68). W dniu 13 grudnia 2011 r. złożyła ona sprzeciw, podnosząc, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wobec wniesienia sprzeciwu w terminie, postanowienie z dnia 1 grudnia 2011 r. utraciło moc. Sprawa podlega zatem rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, a więc jej wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. bezdomni czy osoby bezrobotne). Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, dwójką niepełnoletnich dzieci oraz rodzicami i siostrą, zamieszkuje w budynku o powierzchni 48 m2. Strona skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego, obecnie o powierzchni 6,7698 ha fizycznych – 3,5042 ha przeliczeniowych oraz lasu o powierzchni 2,26 ha. Na miesięczny dochód gospodarstwa domowego strony skarżącej składa się jej dochód z uprawy gospodarstwa rolnego – 200 zł, dochód z prac dorywczych męża strony skarżącej – 1 300 zł brutto, renta chorobowa ojca – 720 zł brutto, renta chorobowa matki – 650 zł brutto oraz renta inwalidzka siostry – 590 zł brutto. Łącznie miesięczny dochód gospodarstwa domowego strony skarżącej wynosi 3 460 zł brutto. Wydatki gospodarstwa domowego strony skarżącej tworzą raty spłaty zaciągniętych kredytów wynoszące łącznie miesięcznie – 1 705,38 zł, koszty zużycia energii elektrycznych – 650 do 800 zł kwartalnie – 216,66 do 266,66 zł miesięcznie oraz koszt zużycia gazu wynoszący miesięcznie 50 zł. Miesięczne koszty utrzymania strona skarżąca oszacowała na kwotę 2 405 zł. Wraz ze sprzeciwem skarżąca złożyła: dwie decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] i [...] r., przyznające jej płatności i pomoc finansową – w związku z posiadanym gospodarstwem rolnym – w łącznej kwocie 11 806,99 zł, decyzję KRUS z dnia [...] r. przyznającą zasiłek pogrzebowy w kwocie 6 406,16 zł oraz faktury VAT za trumnę, usługi pogrzebowe i akcesoria pogrzebowe na kwotę 1 498 zł. Jednocześnie J. S., będąca pełnomocnikiem skarżącej, oświadczyła, że w związku z brakiem środków na codzienne utrzymanie najbliższej rodziny zmuszona jest ona dorabiać sprzedając jaja, mleko, ser i masło. W świetle złożonego przez skarżącą zaświadczenia z urzędu gminy, powierzchnia jej gospodarstwa rolnego w 2011 r. czterokrotnie uległa zmniejszeniu. Skarżąca wyjaśniła, że spowodowane to było sprzedażą części gruntów gospodarstwa rolnego oraz, iż środki finansowe stąd uzyskane przeznaczyła na spłatę zaległych rat kredytów. Z potwierdzonych za zgodność z oryginałem kserokopii aktów notarialnych wynika, że w dniu 6 kwietnia, 13 kwietnia i 14 czerwca 2011 r. strona skarżąca zbyła część należącego do niej gospodarstwa rolnego za łączną kwotę 32 500 zł. Z nadesłanych potwierdzeń wpłat środków finansowych wynika, że w dniu 11 kwietnia 2011 r. skarżąca wpłaciła kwotę 4 000 zł tytułem spłaty kredytu, a w dniu 6 kwietnia 2011 r. strona skarżąca wpłaciła – na prywatny rachunek bankowy prowadzony przez jej męża – kwotę 10 366 zł. Z dokumentów tych wynika również, że matka strony skarżącej w dniu 13 kwietnia 2011 r. wpłaciła – w ramach spłaty zadłużenia – kwotę 11 000 zł, a w dniu 8 września 2011 r. kwotę 13 000 zł. Skarżąca złożyła również dowody wpłat dokonanych w lipcu 2010 r. i w styczniu 2011 r., z tytułu wykonania projektu budowlanego, mapy geodezyjnej do celów projektowych oraz opłaty skarbowej od decyzji o warunkach zabudowy na łączną kwotę 2 257 zł. Skarżąca wykazała, zdaniem Sądu, że poniesienie przez nią kosztów sądowych niniejszego postępowania spowodowałoby uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Koszty sądowe, oprócz wpisu sądowego od wniesionej skargi wynoszącego 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), dalej: "rozporządzenie" i wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej wynoszącego 250 zł (§ 3 w zw. z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia) każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia; § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych, Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Mając na uwadze wysokość tych kosztów oraz wysokość dochodu gospodarstwa domowego strony skarżącej stwierdzić należy, że nie może ona ponieść kosztów sądowych bez przeznaczenia na ten cel środków finansowych wydatkowanych na miesięczne koszty utrzymania koniecznego. Zwłaszcza, że niektóre z nich mogą w toku postępowania występować kilkakrotnie. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała natomiast, aby nie miała możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Rodzina skarżącej posiada źródło dochodu i ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Należy również podkreślić, iż obowiązek spłacania obciążających skarżącą kredytów nie może przesądzać o konieczności przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Instytucja prawa pomocy nie może stanowić formy kredytowania strony (M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2011, s. 797). Oznacza to więc, iż koszty spłaty ciążącego na skarżącej zadłużenia nie mogą mieć wpływu na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy. Wskazać także trzeba, że skarżąca nie złożyła aktu notarialnego sprzedaży części nieruchomości rolnej w dniu 7 września 2011 r. Na zmianę areału gospodarstwa rolnego strony skarżącej w tym dniu wskazuje zaświadczenie z urzędu gminy, z którego wynika, że powierzchnia użytków rolnych gospodarstwa zmniejszyła się wówczas o 0,2987 ha. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w postanowieniu.