II SA/Lu 718/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 października 2025r., znak: SKO.41/1877/OS/2025 w przedmiocie umorzenia odsetek za opóźnienie powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublin z 15 kwietnia 2025r., znak. D-OZ.631.6118.1.2025.4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z 8 października 2025r. - po rozpatrzeniu odwołania G. S. - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 15 kwietnia 2025 r. o odmowie umorzenia należnych odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych z tytułu wypłaconych w okresie od 01.02.2011 r. do 30.09.2018 r. na rzecz dzieci skarżącego (A. S. i K. S.) świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które na dzień 15.04.2025 r. wynosiły 51.760,18 zł. Organ I instancji w uzasadnieniu wskazał, że postępowanie wszczęto na wniosek G. S. z 26 marca 2025r., który domagał się umorzenia ww. odsetek oraz o nienaliczanie nowych odsetek wskazując na swoją trudną sytuację materialną i bezrobocie. Organ przytoczył i omówił zastosowane regulacje prawne tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2025 r., poz.438, dalej jako "u.p.u.a."), który określa rodzaje i przesłanki zastosowania ulg wobec osób zobowiązanych do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i art. 27 ust. 1 i 1a u.p.u.a., który dotyczy ustawowych odsetek od takich należności. Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w toku którego ustalił, że w okresie od 1 lutego 2011r. do 30 września 2018r. wypłacono z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącego kwotę wynoszącą na dzień 15 kwietnia 2025r. - 73. 600 zł. Z informacji komornika sądowego wynika, że skarżący przekazał na spłatę zadłużenia łącznie 20.053,12 zł, z czego kwota 6.400 zł została zaliczona na spłatę należności głównej, zaś kwota 13.653,12 zł na spłatę ustawowych odsetek za opóźnienie, przy czym kwoty te zaliczono począwszy od zobowiązania z tytułu najwcześniej wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; na dzień 15 kwietnia 2025r. do spłaty pozostała skarżącemu kwota główna 67.200 zł oraz odsetki 51.760,18 zł (łącznie 118.960,18 zł). Obecnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne na rzecz osób uprawnionych, a skarżący dokonuje regularnych wpłat po 500 zł miesięcznie na konto komornika sądowego. Skarżący prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe (zamieszkuje wraz z trójką dzieci i żoną), na miesięczny dochód rodziny składa się: dochód skarżącego z prac dorywczych – 2.500 zł, zasiłek rodzinny - 234 zł oraz świadczenie wychowawcze 800+ w wysokości 2.400 zł; średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie to 1.026,80 zł. Z kolei miesięczne niezbędne wydatki to m.in. koszty utrzymania mieszkania 600 zł, energia 200 zł, opłata za wodę 150 zł, multimedia 150 zł, abonament za telefon 130 zł, gaz 80 zł, żywność 2.200 zł, odzież 200 zł, dług alimentacyjny 500 zł, szkolne obiady 250 zł. Skarżący nie posiada majątku w postaci ruchomości czy nieruchomości, nie jest nigdzie formalnie zatrudniony, jest zarejestrowany w Miejskim Urzędzie Pracy w L.; nie korzysta z pomocy społecznej; nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie znajduje się pod stałą opieką lekarską. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ I instancji nie znalazł podstaw do umorzenia należnych odsetek. Uznał ponadto, że skarżący nie czynił wystarczających starań, by na miarę możliwości finansowych spłacać regularnie dług z osiąganego dochodu, bowiem dopiero od lutego 2023r. dokonuje regularnych wpłat na poczet swoich zobowiązań względem Ośrodka, natomiast w przeszłości nie wykazywał należytego zainteresowania sprawą. Niewątpliwie ponoszenie wszelkich wydatków stanowi dla niego obciążenie, ale jest on osobą zdolną do podjęcia odpowiedniego zatrudnienia, które umożliwi spłatę zobowiązań. Organ podkreślił, że konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, fakt posiadania zadłużenia czy bezrobocie nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkową, nadzwyczajną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacją uzasadniającą umorzenie zobowiązań może być bardzo zły stan zdrowia dłużnika, uniemożliwiający mu samodzielne funkcjonowanie i poprawę sytuacji finansowej - są to bardzo rzadkie przypadki. W odwołaniu G. S. zakwestionował stwierdzenie organu I instancji, że nie podejmował starań o spłacenie powstałego zadłużenia oraz podniósł, że spłata należności nie jest możliwa z uwagi na rosnące odsetki od zaległości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania i podzielając ustalenia oraz stanowisko organu I instancji wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy jego decyzję. Kolegium podkreśliło, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.u.a. ma charakter uznaniowy, co wprawdzie "nie pozwala organowi administracji na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu pełnej realizacji każdego wniosku strony". Kolegium przyznało, że "odwołujący jest osobą znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej, jednakże umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem dłużnika alimentacyjnego". Ponadto Kolegium "dostrzegło fakt, że strona nie uchylała się od zobowiązań, jednakże analizowany materiał dowodowy nie daje podstaw do wyjątkowego potraktowania strony, a co za tym idzie, w przedmiotowej sprawie nie znajdują zastosowania ulgi w postaci umorzenia pozostałej do spłaty kwoty odsetek (...)". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie G. S. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji. Podkreślił, że zwrócił się wnioskiem o umorzenie odsetek i wstrzymanie naliczanie dalszych odsetek, lecz kolegium nie odniosło się do jego prośby. Podniósł, że stale i regularnie spłaca zadłużenie, lecz ono spada jedynie minimalnie - jak wynika z decyzji, mimo tego, że wpłacił 20.000 zł, jego zadłużenie uległo zmniejszeniu jedynie o 6.400 zł, gdyż 13.653,12 zł zostało zaliczone na poczet odsetek. Wstrzymanie naliczania odsetek umożliwiłoby mu spłatę zadłużenia. Zarzucił, że "rozstrzygnięcie jest nie tylko przejawem braku pomocy Państwa w spłacie zadłużenia, ale jest zarabianiem przez Państwo na jego trudnej sytuacji majątkowej, gdzie mimo regularnych spłat odsetki są stale naliczane jak w parabanku". "Decyzja taka w żaden sposób nie pomaga i nie motywuje do spłacenia zaległości i normalnego funkcjonowania". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie skarżący zarzuca, że organy nie odniosły się do wszystkich żądań skarżącego zawartych we wniosku z dnia 26 marca 2025r. Organy nie dostrzegły, że skarżący zwrócił się w nim w pierwszej kolejności o "wstrzymanie naliczania odsetek od długu alimentacyjnego", a następnie o umorzenie "starych odsetek". Skarżący podkreślił, że chciałby spłacić dług jak najszybciej i zobowiązał się go spłacać minimum 500 zł miesięcznie. Wskazał, że dzięki umorzeniu odsetek dotychczasowych i wstrzymaniu obecnych będzie mógł wydostać się z długu, ponieważ obecnie, gdy wpłaca 500 zł zadłużenia to drugie tyle dochodzi odsetek. Skarżący zwrócił się więc o pozytywne rozpatrzenie jego prośby lub "propozycję jakiejś ugody". Również w odwołaniu skarżący podkreślił, że stale są naliczane odsetki od jego zadłużenia, co uniemożliwia mu spłatę długu. Organy obu instancji skoncentrowały się wyłącznie na badaniu przesłanek umorzenia "starych odsetek", natomiast w ogóle nie odniosły się do wniosku o "wstrzymanie naliczania odsetek". Tymczasem zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.u.a., który był materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przepis ten przewiduje zatem, poza umorzeniem należności głównej i/ lub odsetek ("starych"), także dwa inne rodzaje ulg dla dłużnika alimentacyjnego, które skutkują "wstrzymaniem naliczania (nowych) odsetek", tj. odroczenie płatności oraz rozłożenie kwoty zadłużenia na raty. Zarówno bowiem odroczenie płatności, jak i rozłożenie należności na raty przesuwa datę wymagalności świadczenia/poszczególnych rat, a więc o opóźnieniu w spełnieniu takiego świadczenia/poszczególnych rat można mówić dopiero od tej daty (wymagalności), a w konsekwencji również ustawowe odsetki za opóźnienie są naliczane dopiero od tego momentu. Z zaskarżonych decyzji wynika, że organy w ogóle nie rozważały możliwości odroczenia należności skarżącego, ani rozłożenia jej na raty, a zatem nie rozpoznały w całości wniosku. Organy badały wyłącznie przesłanki umorzenia należności (w części obejmujących naliczone już odsetki), co nie może wykluczać, że istnieją przesłanki do zastosowania jednej z dwóch pozostałych rodzajów ulg wymienionych w art. 30 ust. 2 u.p.u.a. Oczywiście rację mają organy, że powołany przepis oparty jest na tzw. uznaniu administracyjnym, które polega na tym, że organ nie jest związany wnioskiem i może samodzielnie zdecydować, czy i w jakim zakresie wniosek uwzględnić. Słusznie przy tym zwracają uwagę, że rozstrzygnięcie wydawane na podstawie tego przepisu powinno uwzględniać zarówno interes wnioskodawcy, jak i interes społeczny (art. 7 k.p.a.). "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". (tak NSA w wyroku z 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01). Podkreślenia natomiast wymaga w niniejszej sprawie to, że na tle przepisu art. 30 ust. 2 u.p.u.a. ważenie tych dwóch interesów inaczej wypadnie w przypadku instytucji umorzenia już powstałego długu (i "starych" odsetek), a inaczej w przypadku odraczania płatności oraz rozkładania jej na raty. W pierwszym chodzi bowiem w istocie o trwałe przejęcie i spłacenie przez Państwo za dłużnika powstałej należności ("każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych" - wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 maja 2025 r., II SA/Po 18/25; "raz umorzona należność nie może być bowiem ponownie dochodzona od dłużnika, nawet gdy jego sytuacja uległa znacznej poprawie" - wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2025 r., II SA/Gl 973/25.). Natomiast w drugim przypadku dług nie zostaje przejęty przez Państwo, a więc społeczeństwo nie jest obciążane cudzym długiem, lecz Państwo zostaje czasowo pozbawione możliwości korzystania ze środków, którymi by dysponowało, gdyby dłużnik zwrócił w terminie wyłożone za niego środki z funduszu alimentacyjnego. Sądy administracyjne dostrzegają różnice między tymi rodzajami ulg podnosząc, że umorzenie należności (i/lub powstałych już odsetek) jako najdalej idąca ulga, wywołująca największy skutek) powinno być stosowane jako ostateczność, w wyjątkowych, bardzo trudnych sytuacjach, dlatego sugerują, że dłużnik powinien w pierwszej kolejności zwracać się o odroczenie płatności lub rozłożenie jej na raty (zob. ww. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2025 r., II SA/Gl 973/25; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2025 r., IV SA/Po 846/25), z czym należy się zgodzić, bowiem zasadniczo te dwie ostatnie ulgi nie obciążają Państwa tak dotkliwie, jak umorzenie należności. Należy w tym miejscu zauważyć, że instytucja rozłożenia na raty należności alimentacyjnych przewidziana została w istocie dla osób, których jednorazowe uiszczenie kwoty zadłużenia jest niemożliwe do wykonania z uwagi na brak środków i realnie osiągane niskie dochody, a jednocześnie ma ona mu umożliwić dobrowolne wykonanie ciążącego na nim obowiązku i pozwolić na uniknięcie przymusowego egzekwowania długu, co niewątpliwie rzutuje na jego powiększenie. Rozłożenie na raty może zatem - w przeciwieństwie od umorzenia – okazać się korzystne dla Państwa, a więc dla interesu społecznego. Brak rozłożenia zadłużenia na raty, przy jednoczesnym nieefektywnym postępowaniu egzekucyjnym, narastanie odsetek może bowiem doprowadzić do znacznego lub wręcz całkowitego braku zaspokojenia wierzyciela. (zob. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2025 r. I OSK 25/24 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 18 października 2023 r. II SA/Rz 792/23, a także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 października 2024 r., II SA/Gl 649/24 i wskazane tam orzeczenia). Za rozłożeniem na raty może więc przemawiać nie tylko słuszny interes strony, ale także interes społeczny. W związku z tym, stwierdzenie przez organy obu instancji, że ze względu na interes społeczny nie jest możliwe umorzenie spornych odsetek, nie oznacza, że interes społeczny stoi na przeszkodzie odroczeniu płatności lub rozłożeniu jej na raty. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego organy powinny mieć powyższe na uwadze. Dodatkowo należy stwierdzić, że organy nie dostrzegły i nie doceniły wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W aktach znajduje się skierowane do MOPR w L. pismo Zakładu Karnego w C., w którym przebywał skarżący, z 19 czerwca 2013r. (k.45 akt admin.), w którym wskazano na pozytywne opinie o skarżącym jako pracowniku (zatrudnianym odpłatnie przed osadzeniem i nieodpłatnie w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności), zwrócono uwagę na pozytywny stosunek do pracy i sumienne wykonywanie obowiązków pracowniczych. Jednocześnie bezsporne jest, że skarżący od kilku lat uzyskuje dochody z prac dorywczych, z których regularnie (co miesiąc) spłaca należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Postawa skarżącego wysoce uprawdopodabnia, że w razie uwzględnienia jego wniosku o "wstrzymanie naliczania dalszych odsetek", co następuje poprzez rozłożenie należności na raty (czy odroczenie płatności), skarżący spłaci dług, a to leży przecież nie tylko w jego interesie, ale - jak wyżej Sąd podniósł - także w interesie społecznym. Nie ma bowiem usprawiedliwionych podstaw do przyznania prymatu interesowi społecznemu w sytuacji stale rosnącego zadłużenia i jednocześnie braku perspektyw spłaty całości długu, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego i jego rodziny. Z przedstawionych powodów Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. - uchylił decyzje organów obu instancji, jako wydane z naruszeniem art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 30 ust. 2 u.p.u.a. Organy przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnią powyższe uwagi.