II SA/Lu 719/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 marca 2018 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. D. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...])S/2017 Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. Ś. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, z późn. zm.), dalej "k.p.a." - utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] r., nr MOPS/U/O [...]/17 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych orzeczonych decyzją z dnia [...] r. [...] w pozostałej do spłaty kwocie [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r. skarżący został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] r. organ – na wniosek skarżącego - rozłożył należność na 72 raty (71 rat w wysokości po [...] zł oraz 1 rata w wysokości [...] zł oraz rata odsetkowa w wysokości [...] zł). W okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. skarżący dokonał spłaty 5 rat na łączną kwotę [...]zł (z czego na należność główną przypadła kwota [...]zł, zaś na odsetki - [...] zł). Następnie w dniu [...] r. skarżący wniósł o umorzenie pozostałego do spłaty zadłużenia, jednak organ odmówił umorzenia. W dniu [...] r. skarżący ponownie zwrócił się o umorzenie zaległości, jednak – wskazaną na wstępie decyzją – organ I instancji ponownie odmówił uwzględnienia wniosku stwierdzając, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny skarżącego, uzasadniające umorzenie świadczeń nienależnie pobranych na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z dnia [...] r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz.114), dalej "u.ś.r.". Podczas wywiadu środowiskowego ustalono bowiem, że strona zamieszkuje z żoną i synem - uczniem liceum i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Strona nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, nie posiada nieruchomości, ruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie emerytalne z ZUS skarżącego w kwocie [...]zł, zasiłek dla bezrobotnych żony [...] w kwocie [...]zł – łącznie [...] zł. Rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym o powierzchni 118 m2, którego właścicielem jest syn - M. Ś.. Skarżący posiada znaczny stopień niepełnosprawności, leczy się między innymi z powodu nadciśnienia tętniczego, przewlekłej choroby niedokrwiennej serca, przewlekłej niewydolności krążenia mózgowego, niedosłuchu. Rodzina ponosi następujące wydatki miesięczne: żywność - [...] zł, środki czystości - [...] zł, odzież i obuwie - [...] zł, zakup drewna do kominka - [...] zł, energia - [...] zł, leki - [...] zł, telefon - [...] zł, art. szkolne, kino, bilety – [...] zł, internet - [...] zł. Rodzina posiada zaległości w opłatach za wodę oraz gaz. Dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki nie zostały przez stronę przedłożone. Największym obciążeniem dla rodziny jest kredyt hipoteczny zaciągnięty na budowę domu. Miesięczna rata kredytu wynosi 394,70 CHF, to jest ok. [...] zł miesięcznie. Na opłacenie zaległych rat kredytu zaciągane są kolejne kredyty i pożyczki w instytucjach kredytowych oraz parabankach, nierzadko z góry zakładając, że nie będą one spłacane. Mimo posiadanych zaległości w spłacie rachunków i rat rodzina skarżącego wydaje znaczne kwoty na zakup odzieży i obuwia - [...] zł, opłaca rachunki za internet oraz telefony komórkowe i wydatki te przekraczają możliwości finansowe rodziny. Po wnikliwym rozpatrzeniu podania strony i dokładnym zapoznaniu się z całością materiału dowodowego oraz po przeanalizowaniu sytuacji rodziny organ stwierdził, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Fakt ponoszenia wydatków na bieżące utrzymanie, czy spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych nie może stanowić wystarczającego powodu do uwzględnienia wniosku. Porównując inne wydatki rodziny, miesięczna kwota raty w ocenie organu nie stanowi znacznego obciążenia budżetu rodziny. Od tej decyzji A. Ś. wniósł odwołanie, kwestionując rozstrzygnięcie ze względu na trudną sytuację zdrowotną i finansową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania i wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia i argumentację. Zdaniem Kolegium, ocena materiału dowodowego dokonana przez organ pierwszej instancji jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania. Zastrzeżeń nie budzi także kwalifikacja prawna. Kolegium w pełni podzieliło w tej kwestii argumentację organu pierwszej instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. Ś. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, podnosząc, że jest ona dla niego bardzo krzywdząca. Podkreślił, że w okresie, w którym pobierał zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł, podlegający obecnie zwrotowi, jego rodzina znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Również obecnie sytuacja ta jest trudna – żona skarżącego nie pracuje i faktycznie rodzina utrzymuje się wyłącznie z emerytury w wysokości [...] zł, gdyż pozostałą część dochodów potrąca komornik. Skarżący nie posiada więc środków finansowych na spłatę należności, nawet w wysokości [...] zł miesięcznie. Uiszczenie tej kwoty spowoduje, że syn skarżącego będzie musiał przerwać studia i podjąć pracę zarobkową, gdyż rodziców nie będzie stać na jego utrzymanie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zapada zatem w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie to oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym, jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Organ administracji ma zatem możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja tego organu może być dowolna. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. sprawia, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie badanie prawidłowości postępowania prowadzonego przez organy administracji oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia świadczeń mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony. Przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i uzasadnienie zaskarżonej decyzji pozwalają na przyjęcie, że organ odmawiając umorzenia skarżącemu A. Ś. należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie przekroczył granic przysługującego mu uznania. Z niekwestionowanych przez organ ustaleń wynika, że miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącego wynosi ponad [...] zł, z czego ponad połowa dochodu przeznaczana jest na spłatę raty kredytu mieszkaniowego, natomiast pozostała - na utrzymanie rodziny. W ocenie Sądu organ zasadnie uznał, że skarżący jest w stanie wygospodarować kwotę ok. [...] zł miesięcznie na uiszczenie raty spornego świadczenia nienależnie pobranego. Nie jest to znaczna kwota w porównaniu z innymi, wykazanymi przez skarżącego, miesięcznymi wydatkami. Odmowa umorzenia należności jest więc obecnie uzasadniona, co nie uniemożliwia skarżącemu złożenia ponownie wniosku o umorzenie w razie pogorszenia się sytuacji materialnej jego rodziny. Kwestia zasadności zwrotu świadczeń, którą skarżący kwestionuje w skardze, nie podlega natomiast ocenie w niniejszym postępowaniu. Decyzja o zwrocie jest ostateczna i może być kwestionowana wyłącznie w postępowaniach nadzwyczajnych. Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369). O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715).