II SA/Lu 723/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia .... Samorządowe Kolegium Odwoławcze ..., po rozpatrzeniu odwołania Z. W., uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy ...przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej ... z dnia ....o odmowie przyznania Z. W. świadczenia pieniężnego z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywania i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postępowanie wszczęto na wniosek Z. W. z dnia 6, 12 i 26 marca 2013r. o przyznanie świadczenia pieniężnego z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywania". Odmawiając przyznania świadczenia organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek pozwalających na przyznanie świadczenia, a ponadto wskazał na brak współpracy wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi i marnotrawienie środków. W odwołaniu Z. W. zarzucał, że organ I instancji przed wydaniem decyzji nie rozpoznał jego wniosku o wyłączenie pracowników socjalnych E. W. i H. L. na podstawie art. 24 § 1 i 3 kpa. Następnie w piśmie z dnia 24 czerwca 2013r. wniósł o wyłączenie od rozpoznania sprawy członków Kolegium – Z. C. i K. A. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013r. Kolegium odmówiło wyłączenia tych członków. Rozpatrując sprawę Kolegium uwzględniło zarzuty odwołania, stwierdzając, że wydanie decyzji przed rozpoznaniem wniosku o wyłączenie organu (pracownika) świadczy o naruszeniu przepisów postępowania mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Kolegium wskazało, że zgłoszenie wniosku, nawet jeśli on jest nieuzasadniony, rodzi obowiązek jego rozpoznania zgodnie z art. 24 kpa przed wydaniem decyzji. Skoro zatem Z. W. wnosił o wyłączenie pracowników socjalnych już we wniosku o przyznanie świadczenia, a także w piśmie z dnia 4 kwietnia 2013r., to wydanie w dniu 6 maja 2013r. decyzji było wadliwe. Wobec powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... uchyliło decyzję organu I instancji przekazując sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. W. domagał się uchylenia powyższej decyzji Kolegium. Podniósł, że niewyłączenie pracowników socjalnych stanowiło jedną z wad decyzji organu I instancji, która nie stanowi rażącego naruszenia prawa, skutkującego uchyleniem zaskarżonej. Zdaniem skarżącego, Kolegium powinno rozpoznać sprawę merytorycznie na podstawie "dokumentów". Wskazał przy tym, że "wywiad przeprowadzono kilka razy znajdując się na posesji pisząc "brama wejściowa na posesję była zamknięta", "notatki służbowe nie rozstrzygają sprawy, a wyłącznie protokół zaniechany z naruszeniem prawa", a "unikanie kontaktu z W., L., Policją (...) nie rozstrzyga w sprawie". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego ... był art. 138 § 2 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Taka sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie. Jak bowiem prawidłowo ustaliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze ...., organ I instancji podejmował czynności wyjaśniające, a następnie wydał decyzję przed rozpoznaniem wniosku skarżącego o wyłączenie pracownic socjalnych od udziału w postępowaniu, a jak wynika z akt sprawy, pracownice te brały udział w postępowaniu. Skarżący domagając się wyłączenia wskazywał na przepis art. 24 § 1 pkt 5 i § 3 kpa. W świetle art. 24 § 1 pkt 5 kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Z kolei zgodnie z art. 24 § 3 kpa, bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w §1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. O wyłączeniu pracownika na podstawie art. 24 § 3 kpa orzeka jego bezpośredni przełożony w formie postanowienia, na które nie służy zażalenie (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 1990 r., SA/Po 1555/89). Postanowienie to ma charakter konstytutywny, a zatem "Powoływanie się na wyłączenie pracownika w oparciu o przepis art. 24 § 3 kpa jest skuteczne dopiero w razie wydania przez jego bezpośredniego przełożonego stosownego postanowienia po uprzednim uprawdopodobnieniu istnienia okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności tego pracownika" (wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 1993r., SA/Po 3155/92) (por. A. Wróbel w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, M. Jaśkowska, A. Wróbel, LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 234-235). W świetle powyższego, słusznie Kolegium uznało, że w każdym przypadku zgłoszenia wniosku o wyłączenie pracownika organu na podstawie art. 24 § 3 kpa, organ powinien załatwić ten wniosek formalnie, skoro bez wydania takiego postanowienia strona nie może powoływać się na okoliczności wskazane w art. 24 § 3 kpa. Brak takiego orzeczenia stanowi więc naruszenie podstawowych zasad postępowania tj. zasady prawdy obiektywnej (art. 7) i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych (8 kpa), a w konsekwencji przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego z udziałem osób, objętych wnioskiem o wyłączenie, bez rozpoznania tego wniosku, stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania. Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ... uchylająca decyzję organu I instancji z tego powodu i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji - jest zasadna. Zarzuty skargi w istocie potwierdzają prawidłowość rozstrzygnięcia organu odwoławczego: skarżący podnosi w niej, że żądał wyłączenia pracownic socjalnych i unika kontaktu z nimi oraz wskazuje na wadliwe ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ I instancji - uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi zmierza zatem do realizacji żądań skarżącego. W sytuacji występującej w tej sprawie nie mogło być przy tym uwzględnione żądanie skarżącego merytorycznego rozpoznania sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze .... W sprawach świadczeń z zakresu pomocy społecznej wymagane jest bowiem przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej ustawą), a w przypadku osób stale korzystających z pomocy – aktualizacji takiego wywiadu (art. 107 ust. 4 ustawy), którego nie może przeprowadzić organ odwoławczy, lecz wyłącznie pracownicy socjalni właściwego ośrodka pomocy społecznej, a więc organu I instancji. Organ odwoławczy nie może również zlecić – w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 136 kpa - przeprowadzenia takiego wywiadu organowi I instancji. Wywiad środowiskowy jest bowiem najważniejszym dowodem w tym postępowaniu, którego ustalenia - zgodnie z zasadą dwuinstancyjności – powinny być przedmiotem oceny dwóch organów. Przeprowadzenie takiego wywiadu dopiero na etapie postępowania odwoławczego naruszałoby tę zasadę. Z powyższych względów stwierdzić należy, ze zaskarżona decyzja prawa nie narusza, a skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.); o wynagrodzeniu ustanowionej z urzędu adwokat Sąd orzekł na podstawie § 18 ust.1 pkt.2 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz.1348 ze zm.) w zw. z art. 250 cyt. ustawy.