II SA/Lu 741/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz – sprawozdawca, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Stażysta Monika Kowalik, po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego W. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]września 2004r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek W.P., na podstawie art.127§3 i art.138§1pkt.1 kpa oraz art. 4ust.1pkt.1lit.c ustawy z dnia o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r., Nr 42, poz. 371) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2003r., Nr [...] odmawiającą przyznania W.P. uprawnień kombatanckich. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że W.P., wnosił o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozie hitlerowskim w Z. od 10 lipca do 15 sierpnia 1943r., dokąd został wysiedlony w lipcu 1943r., gdy przebywał wraz z matką u dziadka w miejscowości R., gm. S. Na potwierdzenie pobytu w obozie W.P. przedstawił oświadczenia dwóch świadków – M.J.Ż. i J.Z. Organ administracyjny nie dał wiary tym oświadczeniom podnosząc, że ze względu na znaczną liczebność obozu- 15 tysięcy oósb ( co wynika z Informatora encyklopedycznego Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich, PWN Warszawa 1979r.) świadkowie, wysiedleni z innych niż strona miejscowości nie mogli pamiętać poszczególnych, nieznanych sobie osób. Organ stwierdził ponadto, że pobytu W.P. w obozie nie potwierdzają również dokumenty archiwalne, znajdujące się w Archiwum Państwowym, z których wynika, że wysiedloną w dniu 10 lipca 1943r. ludność wsi R. kierowano do okolicznych wsi w powiecie b., a nie do obozu w Z. W związku z powyższym organ stwierdził, że materiał dowodowy nie daje podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. Na powyższą decyzję W.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się jej uchylenia. W skardze zarzucił organowi dowolną ocenę dowodów, nie uwzględniającą realiów okresu okupacji. W przekonaniu skarżącego fakt, że nazwiska wnioskodawcy nie ma na imiennych listach osób aresztowanych i osadzonych w obozach hitlerowskich, znajdujących się w dokumentacji posiadanej przez archiwa państwowe nie może stanowić podstawy odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, gdyż listy te zachowały się w stanie fragmentarycznym, a ponadto nie wszystkie osoby były na nich zapisywane. W ocenie skarżącego organ administracyjny niesłusznie odmówił wiary zeznaniom świadków ze względu na dużą liczebność obozu, gdyż wspólne dramatyczne doświadczenia osób przebywających w obozach hitlerowskich łączyły je na wiele lat. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1§1i2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r- Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Skardze nie można odmówić słuszności, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo, a w szczególności przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 107§1kpa. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej ma zatem obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Mając na uwadze przepisy prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy oraz jakie dowody należy przeprowadzić w celu udowodnienia tych faktów. Zgodnie natomiast z przepisem art.77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia z urzędu wszelkich niezbędnych czynności w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, by na jego podstawie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą nie tylko na organie pierwszej, ale również drugiej instancji, co wynika z przepisu art.136 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem zastosowania właściwej normy prawa materialnego. Warunki nabywania uprawnień kombatanckich określa ustawa z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r.,Nr 42, poz.371) Stosownie do art. 4ust.1pkt.1 lit. "a", "b" i "c" przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przebywających w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, jak również w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa oraz w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. Obowiązkiem organów administracji publicznej orzekających w sprawie uprawnień kombatanckich jest więc- zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami postępowania wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 130 kpa - dokładne ustalenie, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie przebywała w jednym z wymienionych miejsc. Jest to bowiem okoliczność decydująca o rozstrzygnięciu. W rozpatrywanej sprawie nie wyjaśniono należycie, czy W.P. rzeczywiście przebywał w obozie hitlerowskim w Z., zaś ocena przeprowadzonych przez organ dowodów jest - zdaniem Sądu - dowolna. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem wyrażonym w skardze, że w sprawie w przedmiocie uprawnień kombatanckich postępowanie dowodowe powinno być prowadzone z uwzględnieniem szczególnych warunków życia w okresie okupacji. Regułę tę należy odnieść zarówno do oceny poszczególnych dowodów, jak również do rodzaju dopuszczanych przez organ z urzędu dowodów. Trudna sytuacja życiowa, stałe poczucie zagrożenia ze strony okupanta, czy dramatyczne przeżycia osób przebywających w obozach hitlerowskich jednoczyły ludzi, którzy zapamiętywali się na całe życie, a zatem w postępowaniu w przedmiocie uprawnień kombatanckich najbardziej wiarygodnym źródłem dowodowym są źródła osobowe – szczegółowe zeznania świadków oraz wnioskodawcy. W ocenie Sądu oparcie się w tym postępowaniu wyłącznie na dokumentach archiwalnych, które często nie zawierają pełnych informacji istotnych dla rozstrzygnięcia z pominięciem przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków zgłoszonych przez wnioskodawcę stanowi naruszenie art.7, 77 i 80 kpa. Ponadto - w ocenie Sądu - informacje uzyskane z Archiwum Państwowego, na podstawie których organ administracyjny wydał zaskarżoną decyzję są niewystarczające do rozstrzygnięcia. Odnoszą się one bowiem wyłącznie do "Ankiety w sprawie wysiedleń w Z. w czasie okupacji niemieckiej 1939 – 1944," która została sporządzona przez Sołtysa wsi S. dopiero w 1946r., a więc ze względu na upływu czasu mogła zawierać błędy i pomijać niektóre osoby. Ponadto ankieta zawiera obecnie już tylko fragmenty listy osób aresztowanych i wysiedlonych. ( k. 29 ) Powyższe oznacza, że organ administracyjny przeprowadził postępowanie dowodowe wadliwie, naruszając zasady postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji – przepisy prawa materialnego. Nie danie wiary zeznaniom świadków, którzy bezspornie przebywali w hitlerowskim obozie w Z. w okresie, na który powołuje się skarżący i z tytułu tego pobytu mają przyznane uprawnienia kombatanckie powinno zostać przez organ orzekający należycie i przekonywująco uzasadnione. Okoliczność, że w obozie tym przez cały okres jego istnienia przebywało łącznie ok. 15 tysięcy osób nie może – wbrew stanowisku zaskarżonej decyzji – automatycznie wykluczać możliwości zapamiętania przez zindywidualizowanych więźniów obozu innych osób przebywających w tym samym okresie w obozie. Takie założenie jest nielogiczne, albowiem prowadzi do błędnej tezy, że w dużych skupiskach ludzkich jednostki zupełnie wzajemnie się nie znają. Z tego względu, na mocy art.145§1ust.1lit. "a" i "c" oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) Sąd orzekł, jak w sentencji.