II SA/Lu 743/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. i J. m. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: I. przyznać I. i J. m. P. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi; II. odmówić I. i J. m. P. przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący I. i J. m. P. wezwani oddzielnie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w wysokości 100 zł od wniesionej skargi na postanowienie WINB złożyli na urzędowych formularzach PPF odrębne wnioski o przyznanie prawa pomocy wnosząc o zwolnienia od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę, iż dwa odrębne wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały złożone przez małżonków, ponadto zawierają identyczne żądania i podobne uzasadnienie rozpoznano je jako jeden wniosek o przyznanie skarżącym prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia złożonych na urzędowych formularzach wniosków wynika, iż wnioskodawca jest osobą bezrobotną uzyskującą zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł. Natomiast wnioskodawczyni uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł. Łączny dochód ich wspólnego gospodarstwa domowego wynosi więc [...] zł. We wspólnym gospodarstwie domowym oprócz skarżących pozostaje jeszcze ich studiujący syn. Majątek skarżących stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Z podanych informacji wynika także, iż skarżący nie posiadają żadnych oszczędności. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, co następuje: Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. Odstępstwem od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest - zawarta w cytowanej wyżej ustawie - instytucja prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Wynika z tego wprost, iż jedyną przesłanką podlegającą ocenie jest sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy i jego wspólnego gospodarstwa domowego. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty sądowe i zwrot wydatków) oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpis i opłata kancelaryjna) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Instytucja prawa pomocy polegająca na zwolnieniu od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przedstawione przez skarżących na urzędowym formularzach oświadczenia na ich sytuację finansową pozwalają na przyjęcie, że nie byliby w stanie ponieść w całości kosztów postępowania, na które składa się kwota wpisu od wniesionej skargi w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych kosztów sądowych (np. wpis sądowy od zażalenia, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów sądowych należy również zaliczyć kwotę wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł. W ocenie referendarza sądowego przedstawione przez skarżących oświadczenia na okoliczność ich sytuacji finansowej pozwala na przyjęcie, że nie mogliby oni ponieść w całości ww. kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Taka ocena obecnej sytuacji finansowej wnioskodawców nie oznacza jednak, że nie mogą oni ponieść pewnej ich części (zwłaszcza, że koszty te mogą być rozłożone w czasie) bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego. Biorąc to pod uwagę skarżących zwolniono jedynie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. Skarżącym poprzez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od wniesionej skargi zostało zapewnione prawo do sądu. Natomiast w pozostałym zakresie (czyli pozostałych do uiszczenia ewentualnych ww. kosztów sądowych) brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcom prawa pomocy. Biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanego przez wspólne gospodarstwo domowe dochodu można przyjąć, iż wnioskodawcy posiadają środki finansowe, które przy dołożeniu należytej staranności, kosztem codziennych lecz niekoniecznych wydatków mogą zaoszczędzić na poczet pozostałych do uiszczenia kosztów sądowych, które to zresztą nie muszą być wydatkowane już na tym etapie postępowania. Ponadto wykazane wyżej pozostałe koszty sądowe mogą ale nie muszą wystąpić. Jeżeli jednak będą musiały być poniesione przez stronę to dopiero na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego co pozwoli wnioskodawcom na przygotowanie się do ich poniesienia. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.