II SA/Lu 744/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] D. S.-N. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. (Nr ...) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) i art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 8, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), po rozpatrzeniu odwołania T. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [... r. Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości 150 zł, z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną - realizacja świadczenia od 29 czerwca 2007 r., przelew na wskazane konto bankowe, sprostowanej postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdziło, że organ I instancji przyznał T. W. w kwocie 150 zł specjalny zasiłek celowy, który jest przeznaczony na dofinansowanie opłat za energię elektryczną. W tym zakresie orzekł, że wziął także pod uwagę przewlekłe schorzenie skarżącej oraz jej skomplikowaną sytuację rodzinną. Ponadto, ustalając wysokość świadczenia brał pod uwagę nie tylko sytuację materialną i potrzeby wnioskodawczyni, lecz również sytuację życiową innych osób i rodzin z obszaru swojej właściwości miejscowej zwracających się o zabezpieczenie ich potrzeb oraz możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Od powyższej decyzji T. W. złożyła odwołanie (odwołanie z dnia 3 lipca 2007 r.). W treści odwołania kwestionuje decyzję w związku z pojawieniem się w niej nieścisłości dotyczącej oznaczenia dat wniosków które są przedmiotową decyzją rozstrzygane. Organ wpisał, że decyzja z dnia [...] r. jest wydana po rozpatrzeniu wniosków z dnia 31 maja 2007 r. oraz 29 czerwca 2007 r. (który wpłynął 2 czerwca 2007 r.), co przez proste zestawienie dat jest niemożliwe. Następnie w dniu 20 lipca 2007 r. wpłynęło do organu II instancji pismo T. W. uzupełniające odwołanie, w którym zaskarża postanowienie organu pomocy społecznej z dnia [...] r. Nr [...] odmawiające wyłączenia starszego pracownika socjalnego H. L. od udziału w przedmiotowej sprawie. Ponadto podnosi, że jej dochód wynosi 525 zł plus pomoc społeczna w wys. 210 zł (60 zł + 150 zł) – to razem daje kwotę 735 zł, zaś wydatki to kwota 1120,50 zł, na którą składają się: 600 zł za energię elektryczną (konieczność uregulowania), 140 zł - rata pożyczki i kwota stanowiąca minimum egzystencji w wys. 382,50 zł. Twierdzi, że pobieranie innych zasiłków w innym okresie nie ma znaczenia w sprawie, a jej szczególna sytuacja mieści się w możliwościach finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Rozpatrując odwołanie organ II instancji uznał, że w całości jest ono niezasadne. Jednocześnie stwierdził, że w świetle art. 2 ust. 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej, tego rodzaju pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, jeżeli nie są one ich w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei, art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że rodzaj forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 4 tej ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Natomiast w tej sprawie stan prawny i faktyczny był następujący: Po pierwsze, wnioskiem złożonym w Urzędzie Gminy dnia 31 maja 2007 r. T. W. zwróciła się o świadczenie na opłacenie należności za energię elektryczną w wysokości 600 zł. Następnie w dniu 4 czerwca 2007 r. do Urzędu Gminy wpłynęło pismo datowane na 2 czerwca 2007 r., uzupełniające powyższy wniosek, do którego zostały dołączone kopie rachunków za energię elektryczną na kwotę 371,91zł i 215,57 zł. Z kolei dnia 6 czerwca 2007 r. wystosowano do T. W. pismo informujące o planowanej wizycie w związku ze złożonym wnioskiem pracownika socjalnego w dniu 13 czerwca 2007 r., w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, stąd w dniu 13 czerwca 2007 r. doszło do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Po drugie, dnia 21 czerwca 2007 r. do Ośrodka wpłynął wniosek T. W. (datowany na 19 czerwca 2007 r.) o wyłączenie starszego pracownika socjalnego H. L. od udziału w przedmiotowym postępowaniu. Dlatego też rozpatrując powyższy wniosek, organ pomocy społecznej wydał postanowienie z dnia [...] r. Nr [...] odmawiające wyłączenia starszego pracownika socjalnego H. L. od udziału w przedmiotowej sprawie z uwagi na to, iż powody wyłączenia pracownika socjalnego nie wystąpiły, wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła istnienia okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika. Po trzecie, z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze, które są ogrzewane centralnym ogrzewaniem. Mieszkanie jest skanalizowane, zaś dach na budynku wymaga remontu. Dochód stanowi emerytura w wys. 524,69 zł i kwota 60 zł miesięcznie pomocy z ośrodka, która zdaniem skarżącej nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich potrzeb bytowych, ponieważ ani mąż, z którym jest w separacji (zamieszkujący w tym samym budynku) ani syn, nie partycypują w opłacaniu rachunków za energię elektryczną, a jedynie za wodę i ścieki. Ponadto ustalono, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe pomimo, że mieszka razem z synem, który nadużywa alkoholu. Stwierdzono również, iż skarżąca wymaga leczenia z powodu astmy oskrzelowej i systematycznego przyjmowania leków. Koszt leczenia wynosi ok. 80 zł miesięcznie i 20 zł koszt środków higienicznych. Natomiast skarżąca jest sprawna fizycznie i psychicznie, sama chodzi na zakupy i do lekarza, zaś akta zawierają zaświadczenie lekarskie z 7 listopada 2006 r. dotyczące stanu zdrowia skarżącej, Natomiast w świetle art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Ponadto zgodnie zaś z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednak zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w tym artykule (kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł), przy jednoczesnym spełnieniu przynajmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy. Natomiast w świetle art. 41 pkt 1 cyt. ustawy tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Ponadto, świadczenie będące przedmiotem rozstrzygnięcia jest świadczeniem uznaniowym, a przyznanie tej formy pomocy i jej wysokość lub odmowa przyznania pomocy uzależnione są od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, ilości osób uprawnionych do świadczeń, a przede wszystkim ich indywidualnej sytuacji życiowej. Dlatego też, orzekł organ odwoławczy, organ I instancji zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi powyższa okoliczność i biorąc pod uwagę skomplikowaną sytuację rodzinną, przewlekłe schorzenia wnioskodawczyni oraz sytuację materialną i potrzeby wnioskodawczyni, przyznał jej specjalny zasiłek celowy w wysokości 150 zł. Wysokość przyznanej pomocy prawidłowo uzasadnił również potrzebami i sytuacją życiową innych osób i rodzin z terenu działania ośrodka, zwracających się o zabezpieczenie ich potrzeb oraz możliwościami finansowymi ośrodka w tym zakresie. Także słusznie podkreślił, że systematycznie udziela skarżącej pomocy w formie specjalnych zasiłków celowych. Wynika to z tego, że pomoc społeczna dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i nie jest w stanie spełnić wszystkich oczekiwań osób potrzebujących pomocy, zaś priorytetem jest niesienie pomocy osobom nie posiadającym dochodu czy też posiadającym dochód poniżej kryterium dochodowego, czy też udzielanie pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. Jednocześnie, podkreślił organ odwoławczy, organ I instancji w miarę posiadanych możliwości udziela skarżącej systematycznej pomocy o czym może świadczyć przyznanie w ostatnim czasie w 2007 r. specjalnych zasiłków celowych na kwotę 550 zł oraz zasiłku celowego w wysokości 60 zł miesięcznie w okresie od 1 lutego do 31 lipca 2007 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. Na etapie rozpatrywania niniejszej sprawy, dodał organ odwoławczy, posiada dodatkowo także wiedzę, że w dniu [...] r. decyzją Nr [...] organ przyznał T. W. specjalny zasiłek celowy w wys. 300 zł na dofinansowanie do malowania pomieszczeń i opłacenia należności za energię elektryczną. Natomiast odnosząc się do zarzutu odwołania, że pobieranie innych zasiłków w innym okresie nie ma znaczenia w sprawie stwierdził, że powyższy zarzut jest chybiony z tego powodu, że należność za energię elektryczną obejmuje również zaległości za dłuższy okres, w którym odwołująca otrzymywała pomoc specjalną, cały czas przekraczając kryterium dochodowe. Posiadając określony dochód plus pomoc społeczną, skarżąca dokonując wydatków decydowała jakie potrzeby stanowią priorytet i miała decydujący wpływ na takie, a nie inne wydatkowanie środków. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że zarówno mąż (w separacji) zajmujący oddzielne pomieszczenia w budynku, jak i pełnoletni, bezrobotny syn mieszkający ze skarżącą w tych samych pomieszczeniach, którzy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe powinni partycypować w kosztach utrzymania domu. Z akt administracyjnych spraw w których syn i mąż starają się o pomoc społeczną wynika, że syn nie przejawia najmniejszych chęci w podjęciu pracy choćby dorywczej, zaś w sprawach o pomoc z wniosku męża, wnioskując o pomoc utrudnia on postępowanie nie współpracując z pracownikami socjalnymi. Ponadto organ II instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja przyznająca pomoc ze środków finansowych na zadania własne z zakresu pomocy społecznej realizowane przez gminę mieści się w granicach uznania administracyjnego organu pomocy społecznej. Natomiast wniosek T. W. (datowany na 19 czerwca 2007 r.) o wyłączenie starszego pracownika socjalnego H. L. od udziału w przedmiotowym postępowaniu, rozpatrzony postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] odmawiającym wyłączenia H. L. od udziału w przedmiotowej sprawie, jest prawidłowy, gdyż brak jest podstaw do dokonania tego wyłączenia. W skardze do sądu T. W. podtrzymała zarzuty podniesione w odwołaniu i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, zaś kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, na podstawie powyższego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub inny akt administracyjny wyłącznie pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych rozstrzygnięć. Oznacza to, że sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod katem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego specjalnego w kwocie 150 zł, nie naruszają prawa materialnego – to jest przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", jak również przepisów postępowania czyli przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wynika to z tego, że w świetle art. 2 i 3 cyt. ustawy istotą pomocy społecznej jest bowiem w miarę możliwości finansowych gminy, wspieranie osób i rodzin w celu zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb. Obejmuje to także przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Oznacza to, że pomoc społeczna wymaga wystąpienia dwóch przesłanek tj. wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Udzielenie pomocy społecznej następuje po wyczerpaniu przez osobę i rodzinę własnych uprawnień, środków, zasobów i możliwości. Wynika to z podstawowej zasady systemu pomocy społecznej, jaką jest zasada pomocniczości, która oznacza, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku uczestniczyć w ponoszeniu całości kosztów utrzymania strony wnioskującej o pomoc. W tej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie jej pomocy społecznej w kwocie 600 zł na opłacenie należności za energię elektryczną. Natomiast art. 39 ust. 1 tejże ustawy stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Jednak prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy osobie samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód nie przekracza kwoty 477 złotych miesięcznie, co dotyczy także zasiłków celowych przyznawanych na postawie art. 39 ustawy. Dlatego też prawidłowo właściwe organy w tej sprawie zastosowały art. 41 pkt 1 cyt. ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wynika to z tego, że miesięczny dochód jakim skarżąca dysponuje, przekracza obowiązujące kryterium dochodowe. W takiej sytuacji, organ słusznie wziął pod uwagę inne okoliczności, które uzasadniały przyznanie tego zasiłku. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy w sposób bezsporny przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Zaznaczając, iż może on być przyznany " w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, ponieważ o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Oznacza to, że nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu pomocy społecznej. Organ właściwie ocenił sytuację skarżącej biorąc pod uwagę jej skomplikowaną sytuację rodzinną, przewlekłe schorzenia oraz niezbędne potrzeby, a wysokość przyznanego świadczenia należycie uzasadnił potrzebami innych osób korzystających z pomocy, możliwościami finansowymi Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej oraz rozmiarami otrzymywanej przez skarżącą pomocy. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie, właściwy organ wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo ustalił stan faktyczny w oparciu o zebrany materiał dowodowy, a wnioski, które wyprowadził z zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów, czyli prawidłowo orzekł w ramach uznania administracyjnego, a więc nie stanowi to naruszenia prawa materialnego jak i prawa procesowego. Także jest chybiony zarzut dotyczący kwestii wyłączenia pracownika H. L., gdyż został on merytorycznie załatwiony i w tym zakresie nie ma wpływu na wynik sprawy. Z tych względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) , Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 ppsa oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c/ w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).