II SA/Lu 745/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek - Zalewska Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. K. K. (dalej jako "strona" lub "skarżąca"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] października 2017 r. Wójt Gminy W. przyznał stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych, to jest małoletnich P. K., K. K. oraz V. K., w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde dziecko, na okres świadczeniowy [...] trwający od dnia [...] października 2017 r. do dnia [...] września 2018 r. W dniu [...] maja 2020 r. do organu wpłynął wyrok zasądzający alimenty od M. K. na rzecz uprawnionych małoletnich dzieci, w kwocie po [...] zł miesięcznie na każde dziecko, poczynając od dnia uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z [...] kwietnia 2018 r. (sygn. akt III C [...]) zaopatrzony w klauzulę wykonalności z dniem [...] lutego 2020 r. W związku z powyższym organ pierwszej instancji wystąpił do komornika sądowego o udzielenie informacji na temat prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie nowego prawomocnego tytułu wykonawczego. Natomiast w dniu 10 czerwca 2020 r. wpłynęło do organu pierwszej instancji postanowienie Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z [...] października 2016 r., prawomocne z dniem [...] października 2016 r. Postanowieniem tym udzielono zabezpieczenia i zasądzono od pozwanego M. K. alimenty na rzecz jego małoletnich dzieci: K. K., P. K. oraz V. K., w kwocie po [...] zł miesięcznie na każde dziecko, płatne począwszy od [...] października 2016 r. W związku z powyższym organ pierwszej instancji zwrócił się z prośbą do komornika sądowego o niezwłoczne przesłanie zawiadomienia o zmianie wysokości zasądzonych alimentów na rzecz małoletnich uprawnionych na podstawie aktualnego prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z [...] października 2016 r. sygn. akt III [...] oraz wydanie aktualnego zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi komornik sądowy przesłał zawiadomienie o zmianie wysokości zasądzonych alimentów zgodnie z nowym tytułem wykonawczym - wyrokiem Sądu Okręgowego z [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt III [...], zasądzającym alimenty od M. K. na rzecz uprawnionych małoletnich dzieci, w kwocie po [...] zł, od dnia [...] lutego 2020 r. Ponadto zawiadomieniem z [...] lipca 2020 r. komornik sądowy poinformował organ, że zgodnie z nowym tytułem wykonawczym, to jest postanowieniem Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z [...] października 2016 r., wysokość alimentów w kwocie po [...] zł miesięcznie zasądzono w okresie od dnia [...] października 2016 r. do dnia [...] lutego 2020 r. Mając powyższe na względzie Wójt Gminy W. decyzją z [...] sierpnia 2020 r. uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone decyzją z [...] października 2017 r. na rzecz: P. K., V. K. i K. K. w kwocie po [...] zł na każde dziecko, w okresie od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Ponadto stwierdził, że nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego o łącznej wysokości [...] zł należy zwrócić w formie spłaty na rachunek Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.. W uzasadnieniu organ przytoczył stan faktyczny sprawy oraz wskazał, że na podstawie tytułów wykonawczych w okresie zasiłkowym [...] świadczenia winny być wypłacane w wysokości [...] zł miesięcznie na wszystkie uprawnione dzieci, tj. w łącznej kwocie [...]zł, zamiast w wypłaconej kwocie [...]zł. W związku z powyższym kwota świadczeń nienależnie pobranych wynosi [...] zł ([...] zł – [...] zł = [...] zł). Powyższe stanowi - zdaniem organu - podstawę do zastosowania art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stanowiącym, że gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ przytoczył stan faktyczny sprawy, w części dotyczący świadczenia w okresie zasiłkowym 2017/2018 oraz stwierdził, że organ pierwszej instancji, na podstawie zebranych dowodów, prawidłowo ustalił stan faktyczny. Ocena materiału dowodowego została dokonana przez organ pierwszej instancji z uwzględnieniem reguł zawartych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych, i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń nie budzi także kwalifikacja prawna. Kolegium w pełni podzieliło w tej kwestii argumentację organu pierwszej instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i uznało brak potrzeby jej ponownego przytaczania. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona – zastępowana przez zawodowego pełnomocnika - wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie niniejszego postępowania. Skarżąca zarzuciła: - naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy na tle niniejszej sprawy zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji; - niezastosowanie art. 7 k.p.a. polegające na pominięciu, iż organ z urzędu winien podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zmierzającego do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny - w sytuacji gdy na gruncie niniejszej sprawy organ w całości pominął sytuację finansową skarżącej, którą powinien badać z urzędu w odniesieniu do charakteru sprawy; - naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez nieprowadzenie postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufania jego uczestnika do władzy publicznej, nie kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności oraz równego traktowania, w sytuacji gdy skarżąca ma na utrzymaniu pięcioro dzieci, przy czym sama nie jest w stanie podjąć zajęcia zarobkowego; - naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 409 k.c. polegające na pominięciu przepisów prawa polegające na zaniechaniu wzięcia pod uwagę, iż alimenty są świadczeniem ściśle wydatkowanym na dziecko, tym samym, nawet jeżeli by przyjąć, iż skarżąca (bez świadomości) pobrałaby nienależnie świadczenia to w całości je wydatkowała na bieżące potrzeby dzieci tym samym nie jest już wzbogacona, co za tym idzie nie należy żądać ich zwrotu, zgodnie z treścią art. 409 k.c.; - naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nie zmierzający do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i pominięcia interesu społecznego polegające na przyjęciu jakoby świadczenia pobrane przez skarżącą były nienależne oraz stanowiły jej wzbogacenie w sytuacji gdy zgodnie z zasadami współżycia społecznego oraz interesem strony, przedmiotowe świadczenia wydatkowane były na niezbędne potrzeby dzieci; - naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nie zmierzający do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i pominięciu interesu społecznego skarżącej w sytuacji gdy z ugruntowanego poglądu doktryny wynika iż, środki przeznaczone na utrzymanie, tudzież realizowanie obowiązku finansowego niezbędnego do kontynuacji wykształcenia narusza zasady współżycia społecznego; - naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nie zmierzający do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i pominięciu interesu społecznego skarżącej poprzez dowolną a nie swobodą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego - nie można bowiem żądać zwrotu świadczenia, jeżeli jego spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego; - naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nie zmierzający do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jak i pominięciu interesu społecznego skarżącej poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego – nawet ten kto spełnił świadczenie i nie był prawnie zobowiązany to należy w takiej sytuacji przypisać obowiązek moralny, tym samym świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego; - naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania a przed wydaniem decyzji umożliwienie stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów - w sytuacji gdyby organ dopełnił ww. obowiązkowi strona skarżąca zwróciłaby się do organu z wnioskiem o umorzenie rzekomej należności, niemniej jednak strona nie została poinformowanej o takowej możliwości, chodź powinna; - naruszenie art. 7a § 1 k.p.a. poprzez pominięcie wątpliwości, które zachodzą na gruncie niniejszej sprawy przez pryzmat zasady współżycia społecznego oraz interesu strony – w na gruncie niniejszej sprawy pobrane świadczenia nie powinny być zwracane gdyż zachodzą ku temu uzasadnione wątpliwości; - naruszenie art. 140 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wypełnienia przez organ obowiązku ustosunkowania się do wszystkich zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że sąd administracyjny stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem między innymi decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Sąd nie jest natomiast władny oceniać takich okoliczności, jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem organu oraz czy orzeczenie to wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Dokonana przez Sąd zgodnie z powyższymi zasadami kontrola legalności decyzji zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji, prowadzi do konstatacji że są one zgodne z przepisami prawa, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona. Rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 808 ze zm., dalej: "u.p.o.u.a"), zmiana wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. Jak stanowi zaś ust. 2 cytowanego przepisu, w przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Przepis art. 23 - dotyczący zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - stosuje się odpowiednio. Dokonując wykładni powołanego przepisu, przyjąć należy, że osoba uprawniona do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zobowiązana do ich zwrotu - jako świadczeń nienależnych - wówczas, gdy zostały one wypłacone w kwocie wyższej, aniżeli alimenty zasądzone za ten sam okres. Jeśli zatem zmieniła się wysokość alimentów od konkretnie określonego dnia i w konsekwencji komornik sądowy prowadzi postępowanie egzekucyjne również od tej daty, to organ winien dokonać zmiany wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego również z uwzględnieniem tego dnia. Stanowi on bowiem podstawę wyznaczenia okresu za jaki organ będzie mógł żądać zwrotu nadpłaconego świadczenia. Mówiąc wprost, przesłanką do zastosowania art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. jest uprzednie stwierdzenie, że osoba uprawniona pobrała świadczenie alimentacyjne w danym okresie w nadmiernej wysokości. Kluczowym przy tym jest ustalenie dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów i dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego, będących początkiem i końcem okresu, o którym mowa w art. 29 ust. 2 u.p.o.u.a. Zastrzec bowiem należy, że celem omawianej ustawy jest wsparcie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Wskazane wsparcie realizowane jest w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przysługującego w wysokości ustalanych alimentów (podkreślenie Sądu), jednakże nie wyższej niż 500 złotych (art. 10 ust. 1 u.p.o.u.a.). Jakiekolwiek zmiany wysokości alimentów, mające wpływ na prawo do tego świadczenia, muszą zatem powodować reakcję ze strony właściwych organów, które zobowiązane są do czuwania nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych w tym zakresie. Podstawą prawną do ich działania staje się wówczas art. 29 u.p.o.u.a. Istota tego przepisu polega na aktualizacji bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z racji zmian w wysokości alimentów dokonywanych na podstawie wystawionych przez uprawnione podmioty tytułów wykonawczych. Brak reakcji ze strony organów prowadziłby bowiem do bezpodstawnego polepszenia sytuacji materialnej osób, pobierających świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości przekraczającej należną im kwotę, co jest nie do zaakceptowania i to niezależnie od podnoszonych przez skarżąca argumentów związanych z jej trudną sytuacją finansową i rodzinną. Właśnie z taką prawidłową reakcją organów mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Bezsporne bowiem jest, że skarżąca otrzymała świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. w wysokości 500 złotych na każde dziecko. Jak natomiast prawidłowo ustaliły organy, skarżącej na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w L. z [...] października 2016 r., sygn. akt III C [...], stanowiącego tytuł wykonawczy zostały zabezpieczone alimenty w kwocie 900 zł miesięcznie (3x300 zł). Bezsporne zatem jest, że skarżąca była uprawniona do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 300 złotych na każde dziecko, a nie kwoty 500 zł na każde dziecko, jak miało to miejsce w sprawie. Wskazane okoliczności musiały więc wpłynąć na prawo skarżącej do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za przedmiotowy okres przeszły. Tym samym nie ma żadnej racji skarżąca twierdząc, że organy nie mogły żądać od niej zwrotu części świadczenia jako nienależnego. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że o podstawie do zmiany wysokości należnego świadczenia alimentacyjnego organ pierwszej instancji dowiedział się dopiero w dniu 17 czerwca 2020 r. z pisma komornika sądowego prowadzącego egzekucję od dłużnika alimentacyjnego. Z kolejnego pisma komornika sądowego z 22 lipca 2020 r. już wprost wynikało, że skarżąca dopiero w dniu 22 lipca 2020 r. złożyła do komornika wniosek o egzekwowanie alimentów na rzecz dzieci zgodnie z nowym tytułem wykonawczym - postanowienie Sądu Okręgowego w L. z [...] października 2016 r., sygn. akt III C [...] - w kwocie po 300 zł miesięcznie na każde dziecko. Jednocześnie komornik sądowy wskazał, że alimenty w tej wysokości przesądzono od dnia [...] października 2016 r. do [...] lutego 2020 r. Od 4 lutego 2020 r. skarżącej przysługuje prawo do alimentów w kwocie po 300 zł miesięcznie na każde dziecko na mocy wyroku Sądu okręgowego w L. z [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt III C [...]. Nie można zatem w żadnej mierze przypisać skarżącej dobrej woli we współpracy z organem ani zamiaru uzyskania świadczenia w należnej jej kwocie. Data wpływu tytułu wykonawczego do komornika (maj 2020 r.) jednoznacznie obciąża skarżącą za zaistniałą sytuację wypłaty świadczeń alimentacyjnych w kwocie wyższej niż należne. Nie ma zatem żadnych wątpliwości, że skarżąca zawyżoną cześć świadczenia pobrała ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. Z tych powodów na uwzględnienie nie zasługiwały podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczący naruszenia w szczególności przepisów procedury administracyjnej. Nie ma bowiem żadnych podstaw by przyjąć, że organy opuściły się naruszenia norm procesowych (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie organy obu instancji dokonały prawidłowej interpretacji przesłanek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, określonych w art. 29 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. Konkludując, w ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, a także procesowego. W rezultacie zasadnie przyjęły, że świadczenie pobrane przez skarżącą w przedmiotowym okresie, zostało przez nią pobrane nienależnie. Również w pozostałym zakresie zarzuty skargi nie były trafne, albowiem w przeważającej mierze odnosiły się one do przepisów i zasad z zakresu prawa cywilnego (art. 5 i art. 409 k.c.), które w niniejszej sprawie nie znajdowały zastosowania. W tym miejscu jedynie dla porządku należy podnieść, że w opozycji do twierdzeń skarżącej jakoby organy orzekające w sprawie zobligowane były do oparcia swoich rozstrzygnięć o zasady współżycia społecznego stoi pierwsza zawarta w k.p.a. zasada ogólna zobowiązująca organy do działania na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Z kolei zakresem kontroli Sądu nie są objęte kwestie związane z pokrzywdzeniem skarżącej decyzją, czy negatywnymi dla niej skutkami. Jedynym kryterium kontroli, jak wskazano na wstępie przedmiotowych rozważań prawnych, jest legalność działania określonego organu administracji publicznej. Na zakończenie podkreślić jeszcze należy, że zobowiązanie skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie stanowi sankcji, a jedynie prowadzi do wyrównania wysokości należnego świadczenia, czyli świadczenia należnego na podstawie obowiązującego ją tytułu wykonawczego, co stanowi wyraz sprawiedliwości i praworządności działania organów. Na marginesie dodać natomiast można, że okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, podniesione w skardze mogą mieć znaczenie jedynie w sytuacji wystąpienia przez skarżącą do organu z wnioskiem o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, stosownie do art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. Kwesta tej jednak pozostawiona jest woli skarżącej i odrębnemu rozstrzygnięciu organów. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) skargę oddalił.