II SA/Lu 759/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 października 2014 r. sprawy ze skargi Pi. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (..) r., nr (..) w przedmiocie dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje (..) J. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia .... Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... po rozpatrzeniu odwołania P. K. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta ... przez Kierownika Sekcji Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie .... z dnia .... Wskazaną decyzją organ I instancji odmówił przyznania P. K. dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 100 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2013r. do 30 czerwca 2013r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia .... przyznano P. K. świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 sierpnia 2012r. do 30 września 2015r. w związku z opieką nad ojcem K. K. Decyzją z dnia .. organ odmówił przyznania P. K. dodatku do tego świadczenia, jednak organ odwoławczy uchylił tę decyzję w dniu .... wskazując na konieczność ustalenia, w jakim okresie K. K. uczył się. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji ustalił, że K. K. był uczniem ...Liceum Ogólnokształcącego im. S. w L. w okresie od 1 września 1971r. do 31 sierpnia 1975r., a w okresie od 1 września 1977r. do 30 czerwca 1979r. uczęszczał do 2 - letniego Policealnego Studium .... ... w L., co wynika z zaświadczenia .... LO im. S. w L. z dnia 17 maja 2013r. i zaświadczenia P. im. ....w L. z dnia 6 maja 2013r. Z orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej ....w L. z dnia 29 marca 1995r. wynika, że niepełnosprawność K. K. powstała poprzez pogorszenie stanu zdrowia w czasie pełnienia służby wojskowej w okresie od 4 maja 1976r. do 10 czerwca 1977r. Organ I instancji uznał zatem, że niepełnosprawność K. K. nie powstała w trakcie nauki szkole lub w szkole wyższej, dlatego nie spełnia on przesłanki z art. 17 ust. 1b pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, a więc dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad nim nie przysługuje. W odwołaniu od tej decyzji P. K. zarzucił błędną interpretację art. 17 ust. 1 b pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącego ustawowe pojęcie "w trakcie nauki w szkole" należy rozumieć szeroko, z uwzględnieniem przerwy pomiędzy nauką w poszczególnych szkołach, wynikającą z konieczności odbycia zasadniczej służby wojskowej. Poza tym, jego zdaniem, zasadnicza służba wojskowa jest w rzeczywistości szkołą wojskową typu podstawowego i odpowiednikiem szkoły zawodowej w szkolnictwie cywilnym. Wobec powyższego, skoro jego ojciec stał się niepełnosprawny w wieku 20 lat w okresie pełnienia służby wojskowej, a przed podjęciem dalszej nauki w Policealnym S. to należy przyjąć, że niepełnosprawność powstała w trakcie nauki w szkole. Samorządowe Kolegium Odwoławcze .... nie uwzględniło odwołania i podzielając stanowisko oraz ustalenia organu I instancji, utrzymało w mocy decyzję tego organu. Organ odwoławczy potwierdził zatem, że niepełnosprawność ojca K. K. powstała w okresie zasadniczej służby wojskowej w latach 1976 - 1977, do odbycia której zobowiązany został na mocy ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, w wieku 20 lat, po ukończeniu nauki w ... LO w L. Ponieważ zgodnie z art. 39 tej ustawy zasadnicza służba wojskowa realizowana w ramach powszechnego obowiązku obrony kraju podlegała odroczeniu na okres pobierania nauki, nieuzasadnione jest twierdzenie strony, że okres ten należy kwalifikować jako okres nauki. Z tego względu organ odwoławczy stwierdził, że w okresie od 1 września 1975r. do 31 sierpnia 1977r. K. K. nie posiadał statusu ucznia placówki oświatowej, a zatem nie przysługuje dodatek od świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad nim. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie P. K. domagał się uchylenia decyzji organu odwoławczego. Zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 b pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenie przepisów procesowych tj. art.7, 77, 107 kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy, a także zasady dwuinstancyjności i zasady przekonywania (art.11 kpa). Podniósł, że kształcenie kandydatów na szeregowych zawodowych w ośrodkach szkolenia jako jednostkach wojskowych jest nauką (edukacją), a ośrodki te są instytucjami edukacyjnymi (szkołami), co zdaniem skarżącego wynika z art. 137 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ust.1, art. 12 ust.1, art. 125 ust. 1, art. 127 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz "rozporządzenia", w którym wskazano, że służba kandydacka wojskowa polega na kształceniu w uczelni wojskowej albo szkole podoficerskiej albo na szkoleniu w ośrodku szkolenia. Powołując się na Wikisłownik skarżący podniósł, że proces uczenia się obejmuje również różnego rodzaju szkolenia. Zasadnicza służba wojskowa odbywająca się ośrodkach szkolenia ma zatem charakter edukacyjny, bowiem jej celem jest kształcenie kandydatów na żołnierzy na potrzeby korpusu. Poza tym, zdaniem skarżącego, przez pojęcie "w trakcie nauki w szkole" należy rozumieć szeroko jako " naukę szkolną", która trwa do czasu wejścia na rynek pracy i obejmuje również przerwy pomiędzy poszczególnymi latami nauki. Taką interpretację wyrażenia "w trakcie nauki w szkole" przyjął bowiem Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 kwietnia 2008r. (JUK 264/07) dokonując wykładni art. 4 ustawy o rencie socjalnej. Przez pojęcie to należy – zdaniem skarżącego - rozumieć zatem okres edukacyjny, poprzedzający okres pracy zawodowej, okres – "przed wejściem na rynek pracy". Stanowisko takie zajął również dr A. D., o którego powołanie w charakterze biegłego przez Sąd w niniejszej sprawie wniósł skarżący. Podniósł, że wąska interpretacja tej przesłanki jest niezgodna z Konstytucją RP, zasadą równości i zasadę sprawiedliwości, gdyż dyskryminuje te osoby, w tym inwalidów wojskowych, których niepełnosprawność powstała w trakcie nauki szkolnej i przed wejściem na rynek pracy. Z tego względu skarżący złożył "wniosek formalny", aby Sąd skierował zapytanie z urzędu do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność art. 17 ust.1 b ustawy z Konstytucją RP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawą jej wydania był art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r., poz. 1548), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z tym przepisem, osobom, o których mowa w art. 11 ust. 1 (a więc osobom uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych tj. przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 1456 ze zm., zwanej dalej "u.ś.r."), spełniającym warunki określone w art. 17 u.ś.r., w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz osobom, którym przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów u.ś.r., w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, za każdy miesiąc w okresie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do dnia 30 czerwca 2013r., w którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przysługuje dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego (ust. 1). Wskazać należy, że wyrokiem z dnia 8 lipca 2014r., P 33/13 – Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 12 ust. 1 ustawy, w zakresie, w jakim uzależnia przyznanie dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego od spełnienia warunku, określonego w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. - jest zgodny z art.2, art. 32 ust. 1 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zatem z art. 17 ust. 1 b pkt 2 u.ś.r. w brzmieniu nadanym ustawą - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Ustawa ta (u.ś.r.) wprowadza jednocześnie - w art. 3 pkt 18 i pkt 19 - definicje legalne "szkoły" i "szkoły wyższej". Zgodnie z pkt 18 – "szkoła" to "szkoła podstawowa, gimnazjum, szkoła ponadpodstawowa i ponadgimnazjalna oraz szkoła artystyczna, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki", natomiast zgodnie z pkt 19 – "szkoła wyższa" to "uczelnia, w rozumieniu przepisów Prawo o szkolnictwie wyższym, a także kolegium nauczycielskie, nauczycielskie kolegium języków obcych oraz kolegium pracowników służb społecznych". Wyrażenie "w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej", o którym mowa w art. 17 ust. 1 b pkt 2 u.ś.r. należy zatem odnosić wyłącznie do tych placówek (szkół i ośrodków, a także uczelni), które zostały szczegółowo wymienione w art. 3 pkt 18 i pkt 19 u.ś.r. Z uwagi na to, że ustawodawca wprowadził definicję legalną "szkoły" i "szkoły wyższej", wskazując jakie rodzaje placówek należy przez nie rozumieć, to – wbrew zarzutom skargi - nie jest możliwa wykładnia rozszerzająca tych pojęć, obejmująca również szkoły wojskowe czy – jak podnosi skarżący - ośrodki szkolenia kształcące kandydatów na szeregowych zawodowych w ramach zasadniczej służby wojskowej. Jedynie uczelnie wojskowe, jako szkoły wyższe objęte są art. 3 pkt 19 u.ś.r., co wynika z art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2014r., poz. 1198). Należy przy tym wskazać, że w okresie odbywania zasadniczej służby wojskowej przez K. K. tj. w latach 1975 – 1977 obowiązywała ustawa z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2002r., Nr 21, poz. 205 ze zm.), która nie przewidywała w ramach pełnienia zasadniczej służby wojskowej nauki w ośrodkach szkolenia, na które wskazuje skarżący – o ośrodkach tych jest mowa natomiast w aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 1997r., Nr 10, poz. 55 ze zm.). Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przewidywała natomiast w art. 39 ust. 1 pkt 4, 5, 6 odroczenie pełnienia zasadniczej służby wojskowej z tytułu pobierania nauki (w szkole wyższej, w zakładach kształcenia nauczycieli, w szkole ponadgimnazjalnej, w szkole ponadpodstawowej), co oznacza, że pełnienie zasadniczej służby wojskowej wykluczało naukę w tych szkołach. Odroczenie dotyczyło także okresu kształcenia w celu zdobycia kwalifikacji przydatnych w wojsku na podstawie umowy zawartej z wojskowym komendantem uzupełnień albo skierowania określonego w art. 132b ust. 2 - na czas tego kształcenia (art. 39 ust. 1 pkt 7). Zgodnie z przepisem art. 132b ust. 2 cyt. ustawy - poborowi przeznaczeni do odbycia zasadniczej służby wojskowej mogli być kierowani do odbycia szkolenia (kursu) w celu uzyskania kwalifikacji przydatnych w wojsku. Z powyższego wynika, że okresu odbywania służby wojskowej nie można traktować jako okresu "nauki w szkole", o którym mowa w art. 17 ust. 1 b pkt 2 u.ś.r. Wbrew zarzutom skargi – pojęcia "w trakcie nauki w szkole bądź w szkole wyższej" nie można też rozumieć ogólnie, jako etapu edukacyjnego poprzedzającego wejście na rynek pracy. Gdyby intencją ustawodawcy było uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności – jak twierdzi skarżący - w szeroko rozumianym okresie edukacyjnym, nie różnicowałby on (w pkt 1 i 2 art. 17 ust. 1 b) okresów powstania niepełnosprawności. W pkt 1 ustawodawca postanowił, że niepełnosprawność musi powstać do ukończenia 18 roku życia, a więc niezależnie od tego czy w tym okresie osoba uczyła się czy nie, pomimo iż to właśnie ten okres jest zasadniczo okresem edukacyjnym, natomiast dopiero w pkt 2 ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności "w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej", przy czym ograniczył ten okres do ukończenia 25 roku życia. Z powyższego wynika, że ustawodawca uzależniając przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności nie miał na myśli jednego ogólnego okresu edukacyjnego, lecz dwa okresy - okres do 18 roku życia (niezależnie od tego czy osoba uczyła się w szkole - pkt 1) oraz okresy nauki w szkole lub w szkole wyższej przypadające najpóźniej do ukończenia 25 roku życia (pkt 2). Rozróżnienie tych okresów i wprowadzenie w art. 3 pkt 18 i pkt 19 u.ś.r. definicji legalnych "szkoły" i "szkoły wyższej" prowadzi do wniosku, że przesłanka powstania niepełnosprawności " w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej", o której mowa w art. 17 ust. 1 b pkt 2 u.ś.r., nie odnosi się do okresu nauki "szkolnej" przypadającej pomiędzy 18 a 25 rokiem życia, lecz wyłącznie do okresów nauki w ściśle określonych w art. 3 pkt 18 i 19 u.ś.r. rodzajach placówek, przebiegającej w okresach i na zasadach przewidzianych przez te placówki. Z tych względów zarzuty skargi dotyczące błędnej interpretacji przez organy przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. są niezasadne. W szczególności organy nie były związane poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 8 kwietnia 2008r. (JUK 264/07), tym bardziej, że Sąd ten dokonał w tym wyroku wykładni innego przepisu, nie mającego zastosowania w niniejszej sprawie. Organ prawidłowo zatem uznał, że skoro niepełnosprawność K. K. (ojca skarżącego) powstała w związku z pogorszeniem się zdrowia w okresie pełnienia zasadniczej służby wojskowej (co jest bezsporne), w wieku 20 lat, to okres ten nie jest okresem nauki w szkole, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a zatem organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do wniosku skarżącego o powołanie biegłego dr A. D. w celu dokonania wykładni językowej spornego przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. stwierdzić należy, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", nie umożliwiają sądowi administracyjnemu prowadzenia postępowania dowodowego, w szczególności powoływania biegłego. Sąd ma prawo jedynie przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 P.p.s.a.). Interpretacja przepisów prawnych przyjętych jako podstawa prawna rozstrzygnięcia należy natomiast wyłącznie do kompetencji organów i sądu, a nie do biegłego, dlatego powoływanie w tym celu biegłego pozbawione jest podstawy prawnej. Nie zasługuje również na uwzględnienie wniosek skarżącego o sformułowanie przez Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę pytania prawnego skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność art. 17 ust.1 b u.ś.r. z Konstytucją RP, gdyż w świetle obowiązujących przepisów wojewódzki sąd administracyjny nie ma takich uprawnień. Z tych względów Sąd stwierdza, że organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie naruszył przepisów prawa materialnego i procesowego, dlatego skarga jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.; o wynagrodzeniu ustanowionego z urzędu adwokata Sąd orzekł na podstawie § 18 ust.1 pkt.2 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz.1348 ze zm.) w zw. z art. 250 cyt. ustawy.