II SA/Lu 760/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. Wójt Gminy J. odmówił przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką I. K.. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty, tymczasem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury lub renty. Mimo wezwania o przedstawienie dowodu na dokonanie wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a rentą nie przedstawiła decyzji o zawieszeniu prawa do renty. Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Również organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Kolegium wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. ( SK 2/17) w którym uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a stawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi bowiem do wyłączenia opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. Powołując się na orzecznictwo organ wskazał zatem, że przeczy zasadzie równości wobec prawa stan w którym opiekunowie osób niepełnosprawnych otrzymujący niską emeryturę nie mogą liczyć na wyższe świadczenie pielęgnacyjne, nawet przy spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych warunkujących jego przyznanie. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2020 r., poz. 53). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Kolegium podkreśliło, że organ I instancji w wezwaniu z dnia 18 czerwca 2021 r. wyraźnie poinformował stronę, że warunkiem koniecznym dla ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie wypłaty kolidującego z nią świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 5 ustawy, a więc m.in. renty. Informacja czyniła zadość kodeksowym zasadom obowiązkowego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków (art. 9 k.p.a.) oraz obowiązku wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub niewykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a k.p.a.). Tymczasem w rozpatrywanym stanie faktycznym, na dzień podjęcia tego rozstrzygnięcia, brak jest informacji o tym, by odwołująca skierowała stosowny wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z jej odpowiedzi z dnia [...] czerwca 2021 r. na wezwanie i treści odwołania wynika natomiast, że nie ma możliwości zawieszenia renty okresowej przyznanej z powodu choroby zawodowej, ponieważ za parę miesięcy będzie starała się o jej przedłużenie, tego wymaga zapewnienie sobie bezpieczeństwa materialnego w przyszłości w związku ze stanem zdrowia. Oznacza to ciągłe istnienie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pobierania renty w chwili decydowania o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 ustawy). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, opisanej wadliwie jako sprzeciw, M. K. zwróciła uwagę, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019r. (SK 2/17 ), nie wskazuje konieczności wyboru między rentą z powodu częściowej niezdolności do pracy, a świadczeniem pielęgnacyjnym. W związku z tym motywacja decyzji organu odwoławczego kierującego się zasadą równości oraz sprawiedliwym traktowaniem, jest w jej przypadku mylna. Kolegium nie odniosło się natomiast do kwestii, że zaskarżona decyzja odmowna jest niezgodna z zasadą praw nabytych i zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywodzącymi z art. 2 Konstytucji RP, ponieważ wcześniej na takich samych zasadach, bez żadnych dodatkowych warunków, przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie skarżącej Kolegium dopuszcza do jej dyskryminacji, ponieważ w przeciwieństwie do niej część rencistów z częściową niezdolności do pracy otrzymuje świadczenia skompensowane: rentę i świadczenie pielęgnacyjne. Odmowna decyzja narusza zatem ogólne zasady ustrojowe państwa, w tym zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski oraz zasadę równości obywateli wobec państwa i zasadę niedyskryminacji wyrażone w art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski. W związku ze skomplikowanym i długotrwałym przebiegiem niniejszej sprawy, skarżąca wniosła o ustawowe odsetki od należnego świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem złożonym dnia [...] września 2020 r. Roszczenie uzasadniła trudnościami materialnymi w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, w zapewnieniu odpowiedniej opieki medycznej- diagnostycznej, leczniczej i rehabilitacyjnej, w sytuacji, gdy wszyscy pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym mają znaczne problemy zdrowotne. Nie bez znaczenia jest postępująca inflacja i trudności związane z pandemią. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie zauważyła, że podniesione w niej kwestie, a przynajmniej ta o znaczeniu zasadniczym, dotycząca rozumienia art. 17 ust. 5 pkt.1 lit.a ) ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U z 2020r. poz. 111) była już rozważana w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 lutego 2021r. ( II SA/Lu 805/20 ). Już wówczas Sąd wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. ( SK 2/17 ) którym wspomniany przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy został uznany za częściowo niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, zwrócił uwagę na konieczność jego prokonstytucyjnej wykładni. W konsekwencji stanowiska Trybunału oraz biorąc pod uwagę przepisy regulujące zbieg uprawnień do opisanych wyżej świadczeń, tj. art. 27 ust. 5 ustawy oraz stosowne przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ), sąd podzielił stanowisko orzecznictwa, według którego osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury lub renty, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury lub renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ). Z kolei zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci posiadania prawa do renty (zob. wyroki NSA z: 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20 i 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Za kluczowa kwestię sąd uznał zatem dokonanie wyboru przez skarżącą wyboru świadczenia, które chce pobierać, przy czym wskazał na obowiązek organów administracji obu instancji pouczenia o możliwości złożenia wniosku o wstrzymanie wypłaty renty oraz o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Właśnie brak pouczenia uznano za uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w efekcie doprowadziło do oddalenia sprzeciwu skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] grudnia 2020r. które uchyliło na skutek odwołania skarżącej decyzję Wójta Gminy J. z [...] października 2020 r. o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad I. K.. Powyższy wyrok był wiążący także dla sądu rozstrzygającego niniejszą skargę. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2029r. poz. 2325 ) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 listopada 2021r. (II OSK 723/19 opubl. w CBOSA ) w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Jedynie w przypadku, gdy ulegnie zmianie podstawa prawna danego stosunku prawnego lub gdy zmienią się okoliczności faktyczne, będziemy mieli do czynienia z nową sprawą, do której powyższa zasada nie będzie miała już zastosowania. Sąd zwrócił uwagę, że oddziaływaniem wspomnianego przepisu objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Oczywistą konsekwencją wspomnianego wyroku WSA z dnia 25 lutego 2021r. było wezwanie skarżącej pismem z dnia [...] czerwca 2021r. do złożenia oświadczenie o wyborze świadczenia i pouczenie o możliwości złożenia wniosku do organu rentowego ( ZUS) o zawieszenie prawa do renty. W wezwaniu znajduje się również informacja, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe po przedstawieniu decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia [...] czerwca 2021r., podobnie jak w skardze, zakwestionowała stanowisko o konieczności wyboru świadczenia i wskazała na swoją szczególną sytuację, mającą uzasadnienie we wcześniejszym przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, którego następnie odmówiono po przedstawieniu nowego orzeczenia stwierdzającego znaczny stopień niepełnosprawności jej mamy. Stwierdziła ponadto, że nie ma możliwości zawieszenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z powodu choroby zawodowej, ponieważ została przyznana okresowo i za parę miesięcy będzie starała się o jej przedłużenie. Tego jej zdaniem wymaga zapewnienie sobie bezpieczeństwa materialnego w przyszłości w związku ze stanem zdrowia. W tej sytuacji słusznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że nadal nie została wyeliminowana negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2019r. poz. 225 ) skargę należało oddalić.