II SA/Lu 763/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Grażyna Pawlos-Janusz Sedzia NSA, Wiesława Achrymowicz asesor WSA (spr.), Protokolant stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2004 sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] Nr [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2003r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2003r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w L. przy ul.T. o numerze geodezyjnym 36/1, na mocy art. 104 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt1 k.p.a. W uzasadnieniu, organy rozstrzygające w toku instancji powołały się na ustalenia, że w dacie wywłaszczenia, które nastąpiło mocą decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 1978r., właścicielką omawianej nieruchomości, w trybie zasiedzenia, z dniem 31 grudnia 1970 roku stała się K.L., co przesądziło prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 1978 roku, w sprawie III [...], przy czym obecnie działka o numerze geodezyjnym 36/1 stanowi część wydzieloną z większej nieruchomości , o pierwotnym numerze geodezyjnym 15. W tych okolicznościach, mocą kolejnej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 1979r., została wypłacona na K.L. cała kwota odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zatem, gdy rozważać unormowanie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części przysługuje właścicielowi bądź jego spadkobiercom, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W sytuacji, kiedy jest to grono kilku osób, legitymacja do skutecznego zgłoszenia omawianego żądania przysługuje jedynie im wszystkim łącznie. Natomiast z akt przeprowadzonego postępowania nie wynika, by Z.M. taką legitymację posiadał, w szczególności, gdy zważyć, że nie zostało przeprowadzone sądowe postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po właścicielce z mocy zasiedzenia. Na powyższe skargę złożył Z.M. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji z jednoczesnym zawieszeniem postępowania do czasu prawomocnego ustalenia grona spadkobierców K.L. . W uzasadnieniu zgłoszonego żądania wskazywał, że wraz z odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji, domagał się zawieszenia postępowania administracyjnego, wobec złożenia w Sądzie Rejonowym wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po K.L. W dalszym toku postępowania sądowoadministracyjnego przedstawił kserokopię odpisów orzeczeń wydanych w sprawie II [...] Sądu Rejonowego, z których wynika, iż wniosek L.K. o stwierdzenie nabycia spadku po K.L. został złożony przed dniem 11 kwietnia 2003r., a postanowienie, ustalające grono spadkobierców właścicielki omawianej nieruchomości, zostało wydane 10 lutego 2004 r., po czym z upływem ustawowych terminów uzyskało przymiot prawomocności. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wnosił o jej oddalenie, podtrzymując ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Ponadto podniósł, że umorzenie postępowania administracyjnego w zaistniałych okolicznościach nie zamyka drogi do złożenia następnie przez wszystkich spadkobierców właścicielki, łącznie, ponownego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej w aspekcie jej zgodności z prawem, gdy kontrolowane decyzje tego wymogu nie spełniają. W sprawie niniejszej , co do zasady, organy rozstrzygające w toku instancji, prawidłowo odwołują się do unormowania art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, przewidującego prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a które ustawodawca przyznaje jedynie poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy. W dalszej kolejności, na gruncie przywołanej regulacji, oczywistym jest stanowisko, iż w sytuacji, gdy poprzedni właściciel nie żyje, grono jego spadkobierców podlega udokumentowaniu prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku, co należy także odpowiednio odnosić w dalszej kolejności do sytuacji, gdy nie żyje część osób z grona tak ustalonych spadkobierców. Następnie, jeżeli we wskazanym trybie sąd zaliczył do kręgu dziedziczących po poprzednim właścicielu kilku spadkobierców, to wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości bądź jej części musi pochodzić od nich wszystkich, gdyż wskazana regulacja odwołuje się do instytucji materialnoprawnej legitymacji łącznej. Przedstawiona ocena prawna dodatkowo znajduje poparcie w utrwalonym i jednolitym stanowisku prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W tym miejscu należy przywołać wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 05 stycznia 2001r. w sprawie IV SA 2217/98 (Lex 53398); z dnia 07 maja 1998r. w sprawie IV SA 2277/96 (Lex 45931); z dnia 08 lipca 1998r. w sprawie IV SA 1440/96 (Lex 45917); z dnia 20 grudnia 1999r. w sprawie IV SA 2282/97 (Lex 48685); z dnia 06 grudnia 1999r. w sprawie IV SA 2153/97 (Lex 48677). W tej kwestii rozważania prawne czynione na gruncie uregulowań poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w pełni zachowały aktualność w odniesieniu do instytucji zwrotu wywłaszczanej nieruchomości w aspekcie materialnoprawnej legitymacji do skutecznego wystąpienia z takim żądaniem, kierowanym do właściwego organu, jakkolwiek zakreślających krąg uprawnionych szerzej. Podzielając prawną rację tych argumentów, przesłankowo leżących u podstaw kontrolowanych decyzji, stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające w obejmującym je zakresie zostało przeprowadzone z naruszeniem zasad procedowania. Organ pierwszej instancji, kierując do skarżącego wezwania uzupełniającego wskazania osób współuprawnionych łącznie do domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości , pominął postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 1978r., stwierdzające zasiedzenie na rzecz K.L., odwołując się do odmiennych zapisów ewidencji gruntów, określających grono jedynie osób współwładających, w sytuacji gdy Z.M. już na wstępie podejmowanych w sprawie czynności przedłożył kserokopię odpisu postanowienia o stwierdzeniu zasiedzenia. W tym miejscu należy wskazać na rozważania prawne zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 października 1998r. w sprawie IV SA 798/97 (Lex 45897). Zatem nieprawidłowo został pominięty tryb przewidziany dyspozycją art. 100 § 1 k.p.a., w myśl którego organ winien wprost zobligować stronę postępowania administracyjnego, składającą wniosek, by w wyraźnie oznaczonym terminie wystąpiła na drogę postępowania przed sądem powszechnym o uzyskanie stwierdzenia nabycia spadku po K.L., z jednoczesnym rozważeniem z urzędu zastosowania instytucji stanowionej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak wynika następnie z kserokopii dokumentów przedstawionych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, najdalej na etapie postępowania odwoławczego, zainicjowanego przez Z.M., do Sądu Rejonowego został złożony wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po K.L., która to okoliczność stanowiła kolejną, samoistną podstawę obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego, zważywszy powoływany już wyżej przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. , gdy organ drugiej instancji ma ustawowy obowiązek ponownego rozpoznania sprawy w aspekcie faktycznym i prawnym. Wskazane wadliwości procedowania organów rozstrzygających w toku instancji pozostają w istotnym związku z wynikiem sprawy, a jednocześnie stanowią o błędnym przyjęciu istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 i 2 k.p.a. Konsekwencją wskazanych uchybień proceduralnych jest nadto naruszenie zasad postępowania administracyjnego statuowanych unormowaniami art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 15 k.p.a. W tym miejscu należy jeszcze zwrócić uwagę na odpowiednie odniesienie powyższych rozważań do sytuacji, w której organy rozstrzygające ustalą, iż część z grona spadkobierców poprzedniej właścicielki, to również osoby nieżyjące, co będzie następnie rodziło potrzebę uzyskania przez zainteresowanych odpowiednio kolejnych stwierdzeń nabycia spadku. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i przy zastosowaniu art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.