II SA/Lu 769/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]r. nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; III. przyznaje [...] A. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – działając z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] – orzekł o zwrocie przez K. G. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 czerwca 2011 r., w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...] zł. Jednocześnie organ wskazał, że przedmiotowa należność zwracana będzie dobrowolnie w formie spłat, w okresie od dnia 7 maja 2012 r. do dnia 31 lipca 2012 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji powołał się na treść art. 23 ust. 1 i 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Jednocześnie organ wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] – utrzymaną następnie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. – uznano świadczenia wypłacone K. G. z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2010 do dnia 30 czerwca 2011 r. w łącznej wysokości [...] zł za nienależnie pobrane. K. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej uchylenia. Odwołująca stwierdziła, że możliwość żądania zwrotu świadczenia pobranego z funduszu alimentacyjnego zachodzi dopiero, gdy uprawomocni się decyzja uznająca przedmiotowe świadczenie za nienależnie pobrane. Tymczasem – zdaniem strony – decyzja uznająca należności żądane do zwrotu przez organ I instancji za nienależnie pobrane nie stała się prawomocna, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dotychczas nie rozpoznał skargi K. G., na utrzymującą to rozstrzygnięcie w mocy decyzję organu odwoławczego. Odwołująca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., bowiem – w jej ocenie – uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie. Ponadto podkreśliła, że nie miała świadomości, iż pobiera nienależne świadczenie. W ocenie K. G. doliczenie dochodów jej byłego partnera do dochodów jej rodziny było błędne, bowiem organ I instancji oparł swe ustalenia na niepewnych i niezweryfikowanych oświadczeniach jej byłego konkubenta, naruszając tym samym przepis art. 7 k.p.a.. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszym postępowaniu –utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie zaistniał stan faktyczny uregulowany w art. 23 ust. 1 i 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w związku z czym zobowiązanie K. G. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego jest zasadne. Ponadto organ stwierdził, że błędne jest przekonanie odwołującej, jakoby w związku z zaskarżeniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzji organu odwoławczego wydanej w przedmiocie uznania będących przedmiotem sprawy należności za nienależnie pobrane, organ I instancji nie mógł wydać decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu tych świadczeń. Kolegium podkreśliło, że decyzja organu I instancji z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] uznająca świadczenia wypłacone K. G. z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2010 do dnia 30 czerwca 2011 r. w łącznej wysokości [...] zł za nienależnie pobrane, ma walor decyzji ostatecznej, bowiem została utrzymana w mocy decyzją organu II instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...]. Jako że wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania decyzji, rozstrzygnięcie to podlega wykonaniu i tym samym – zdaniem Kolegium – jest prawomocne. K. G. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji. Organowi odwoławczemu skarżąca zarzuciła mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. : - art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i brak ustosunkowania się do zarzutów odwołania; - art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i zbyt ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym zakresie skarżąca wskazała, że organ I instancji w żaden sposób nie zweryfikował oświadczenia J. B. na temat jego dochodów, pomimo, że w okresie ich rzekomego uzyskania nie mógł on prowadzić działalności gospodarczej za granicą i był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie podkreśliła, że nie miała świadomości, iż pobiera nienależne świadczenie, gdyż nie wiedziała, jakie dochody osiągał jej były partner – J. B. Zarzuciła organowi I instancji oparcie swych ustaleń na niezweryfikowanych i niepewnych oświadczeniach J. B. Organ nie zażądał bowiem od ww. potwierdzenia dokumentami urzędowymi faktu prowadzenia działalności gospodarczej oraz wysokości uzyskiwanych dochodów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] maja 2012 r. – wydana z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] – nie odpowiada bowiem prawu, co czyni wadliwym również zaskarżoną decyzję, utrzymującą w mocy powyższe rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne. Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć stanowił przepis art. 23 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Zgodnie z tym unormowaniem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami (ust. 1), które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 7). W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że wbrew stanowisku skarżącej w rozpoznawanej sprawie zaszły podstawy do zastosowania przez organ I instancji powyższego przepisu i nakazania jej zwrotu należności pobranych z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. W obrocie prawnym funkcjonuje bowiem decyzja organu I instancji z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], którą uznano przedmiotowe świadczenia za nienależenie pobrane. Rozstrzygniecie to ma walor decyzji ostatecznej, bowiem zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Ostatecznego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...]. Nadto stało się ono również prawomocne, bowiem prawomocnym postanowieniem z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 512/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę K. G. na powyższą decyzję organu II instancji. Ponadto należy wskazać, że w obrocie prawnym funkcjonuje również ostateczna i prawomocna decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] września 2011 r. nr [...] – wydana z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] – którą w wyniku wznowienia postępowania uchylona została decyzja tego organu z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], przyznająca K. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie obejmującym okres świadczeniowy będący przedmiotem niniejszej sprawy. Decyzja ta została bowiem utrzymana z mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., na którą skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił prawomocnym wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 233/12. Wobec wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu I instancji przyznającej K. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie obejmującym okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. oraz funkcjonowania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji stwierdzającej, iż należności pobrane przez K. G. w przedmiotowym okresie są świadczeniami nienależnie pobranymi, zasadnym stało się zobowiązanie K. G. na podstawie art. 23 ustawy do zwrotu tych świadczeń. Wydana w niniejszej sprawie decyzja organu I instancji z dnia 7 maja 2012 r. zawiera jednak nieprawidłową formę rozstrzygnięcia, przez co narusza przepis art. 107 § 1 k.p.a., a w konsekwencji również dyspozycję art. 23 ust. 1 ustawy. Wskazane uchybienia czynią wadliwym również zaskarżoną decyzję, utrzymującą w mocy przedmiotowe rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne, a jako że mają one istotny wpływ na wynik sprawy, powodują konieczność uchylenia przez Sąd obu tych decyzji. Zastrzeżenia Sądu dotyczą sformułowania w rozstrzygnięciu decyzji organu I instancji, że będąca przedmiotem sprawy należność w wysokości [...] zł "zwracana będzie dobrowolnie". Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie, stanowiące zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. niezbędny element decyzji administracyjnej, jest wiążącym ustaleniem konsekwencji stosowanego przepisu prawa materialnego (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania Administracyjnego. Komentarz LEX, Warszawa 2011, s. 650). Przytoczona powyżej treść rozstrzygnięcia decyzji pierwszoinstancyjnej powoduje zaś, że dokonanie przez K. G. spłaty żądanych należności w rzeczywistości zostało uzależnione od jej woli, co kłóci się z istotą decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako rozstrzygnięcia o charakterze władczym, a ponadto może nieść za sobą trudności w wyegzekwowaniu spłaty przedmiotowych należności. Należy zauważyć, że art. 23 ust. 1 ustawy mówi o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez osobę która je pobrała. Niedopuszczalne jest zatem wydanie w oparciu o ten przepis decyzji, która w swym rozstrzygnięciu nie nakłada obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, lecz jedynie wskazuje, że świadczenia te "będą zwracane dobrowolnie". Takiej formy rozstrzygnięcia decyzji wydanej na podstawie powyższego przepisu nie można zatem uznać za prawidłową. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O niepodleganiu wykonaniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art.152 powołanej ustawy. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy w związku z § 19 i § 18 ust.1 pkt.1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U Nr 163, poz. 1348 ze zmianami). Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uwzględni wnioski zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz wyda na podstawie art. 23 ust. 1 i 7 ustawy decyzję zawierającą właściwą formę rozstrzygnięcia, tj. taką, która będzie skutkowała rzeczywistym nałożeniem na K. G. obowiązku zwrotu świadczeń pobranych nienależnie z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 czerwca 2011 r.