II SA/Lu 770/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 sprawy ze skargi D. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. Nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia ..... Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... po rozpatrzeniu odwołania D. N. od decyzji Wójta Gminy ...z dnia .... orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w postaci zasiłku rodzinnego na dzieci A. N. i Z. N. w okresie od 1 kwietnia 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. w łącznej kwocie 546 zł – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że bezsporny w sprawie niniejszej jest fakt podjęcia przez skarżącą pracy od 1 marca 2011 r., co spowodowało zmianę sytuacji dochodowej rodziny powodującej utratę prawa do świadczeń rodzinnych. W związku z tym organ I instancji wydał decyzję uznającą za nienależnie pobrane zasiłki rodzinne na dwoje dzieci, a następnie decyzję orzekającą o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Organ odwoławczy uznał, że prawidłowo zastosowany został przepis art. 30 ust. 1 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) stanowiący, że "osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu", zaś "kwoty świadczeń rodzinnych(...) podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty". W ocenie Kolegium skarżąca została prawidłowo poinformowana przez organ I instancji o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczeń rodzinnych w podpisanym przez nią wniosku z dnia 27 września 2010 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego. Natomiast za niezasadny został uznany zarzut zawarty w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że w 2011 r. skarżąca wpłaciła pieniądze pracownikowi GOPS .......do ręki, bowiem zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami miała obowiązek wpłacenia ich na wskazany przez organ rachunek bankowy. Ponadto Kolegium zawarło w uzasadnieniu decyzji pouczenie, że skarżącej przysługuje prawo ubiegania się o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, lecz wniosek taki należy złożyć do organu I instancji. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego ...skarżąca D. N. wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi wskazała, że decyzja o uznaniu przyznanych w okresie od 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. zasiłków rodzinnych za nienależnie pobrane wydana została w dniu 6 maja 2014 r., a uprawomocniła się w dniu 23 maja 2014r. Natomiast zaskarżona decyzja wydana została w dniu .... r., a w ocenie skarżącej mogła być wydana dopiero po 23 maja 2014 r. Ponadto skarżąca zarzuca, że organy obu instancji nie wzięły pod uwagę faktu, że od pracownika GOPS-u ... otrzymała pokwitowanie z pieczątkami organu I instancji i jego podpisem. Wskazała, że pracownikiem tym był J. K., który wyliczył kwotę nienależnie pobraną wraz z odsetkami, natomiast organ w decyzjach " nie wspomina o fakcie wpłacenia przeze mnie pieniędzy, a więc tak w rzeczywistości, to nie wiadomo czy te pieniądze na konto wpłynęły czy też nie, a jeżeli nie to czy zostały odzyskane od J. K.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzje poddane kontroli Sądu naruszają bowiem przepisy prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie, że zasiłki rodzinne, które zostały przez skarżącą pobrane na mocy decyzji Wójta Gminy ...z dnia ...podlegają zwrotowi jako świadczenia nienależnie pobrane. W tym zakresie należy sięgnąć do regulacji art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w niniejszej sprawie miał zastosowanie. Zgodnie z treścią przywołanego przepisu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Dodatkowo stosownie do treści art. 30 ust. 1 omawianej ustawy osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji orzekając pierwszy raz zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Decyzja ta z dnia .... została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, bowiem organ odwoławczy uznał, że decyzja taka powinna zostać poprzedzona decyzją ustalającą, że świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane. Kolegium podkreśliło, że są to dwa odrębne postępowania, zależne od siebie, jednak by organ mógł orzec o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń musi dysponować ostateczną decyzją ustalającą nienależne pobranie tych świadczeń. Tym stanowiskiem Kolegium wyrażonym w uzasadnieniu decyzji z dnia ...organ I instancji był związany. Skarżąca słusznie zatem zarzuca, że decyzja wydana przez Wójta Gminy ...z dnia ... o uznaniu zasiłków rodzinnych za nienależnie pobrane stała się decyzją ostateczną dopiero w dniu 23 maja 2014 r., a już w dniu ... organ ten wydał decyzję orzekającą o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i decyzję tę Kolegium utrzymało w mocy. Mając na uwadze przytoczoną wyżej w uzasadnieniu regulację ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjąć należy, że obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych może zostać nałożony na stronę dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez organy pomocy społecznej, że określone świadczenie zostało przez nią nienależnie pobrane. Dlatego organy administracji pierwotnie winny orzekać w kwestii nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a dopiero, gdy sprawa ta zostanie ostatecznie rozstrzygnięta można wszczynać postępowanie zmierzające do nakazania zwrotu takich świadczeń. W ocenie Sądu wydanie decyzji, mocą której organ stwierdza, że dane świadczenia są nienależnie pobrane i nie czekając aż decyzja ta stanie się ostateczna zobowiązuje stronę do zwrotu kwoty tych świadczeń, stanowi naruszenie wyżej wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślenia wymaga fakt, że w sprawie bezsporna jest okoliczność, że podjęcie przez skarżącą pracy od 1 marca 2011 r. spowodowało zmianę sytuacji dochodowej rodziny powodującej utratę prawa do świadczeń rodzinnych, w związku z czym organ I instancji uprawniony był do wydania decyzji uznającej zasiłki pobrane od 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. jako nienależnie pobrane. Rozpoznając sprawę ponownie organy powinny mieć na uwadze przedstawione powyżej rozważania, a nadto organ I instancji powinien także odnieść się do przedstawionego w toku postępowania administracyjnego przez skarżącą dowodu w postaci "dowodu wpłaty", na którym uwidocznione są pieczątki Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w ... Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 lit. a i c oraz art. 135, a także art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł jak w wyroku..