II SA/Lu 771/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpoznaniu odwołania S. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], ustalającej nadpłatę świadczeń, to jest zaliczki alimentacyjnej na rzecz K. N. za okres od 1 sierpnia 2008 r. do 30 września 2008 r. w łącznej wysokości [...] zł i uznającej to świadczenia za nienależnie pobrane – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wyjaśniło, iż Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r., nr [...], przyznał m.in. osobie uprawnionej – K. N. zaliczkę alimentacyjną w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2008 r. do 30 września 2008 r. W dniu 25 lutego 2009 r. organ ten powziął informację, że w okresie pobierania świadczenia osoba uprawniona przebywała w rodzinie zastępczej, jaką pełnili dla niej dziadkowie. W związku z tym wskazaną wyżej decyzją, wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ pierwszej instancji orzekł o nadpłacie zaliczki alimentacyjnej za wskazany okres oraz o uznaniu tego świadczenia za nienależnie pobrane. Organ ten wskazał, że umieszczenie osoby uprawnionej w rodzinie zastępczej nastąpiło na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. L. z dnia [...] r., sygn. akt. [...]. Wnioskodawczyni, zdaniem organu, świadoma była tego, że jej syn K. mieszka u dziadków, tam chodzi do szkoły i nie pozostaje na jej utrzymaniu, a pomimo tego wystąpiła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Strona zatem składając wniosek o to świadczenie, świadomie zataiła faktyczną sytuację rodzinną i dochodową, poprzez wskazanie syna K. w składzie rodziny. Utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w tej decyzji. Organ drugiej instancji podkreślił, że odwołująca się nigdy nie ujawniła organom okoliczności, iż miała ograniczoną władzę rodzicielską w stosunku do syna K. N. ani faktu, że od 2007 r. Mieszkał on u dziadków, którzy następnie zostali ustanowieni dla niego rodziną zastępczą. W oświadczeniu z dnia 30 listopada 2007 r. S. K. stwierdziła tylko, że syn K. mieszka u babci i chodzi tam do szkoły, przyjeżdża na weekendy, natomiast wskazała, iż ponosi ona koszty jego utrzymania. W trakcie wywiadu w dniu 5 grudnia 2007 r. pracownik socjalny stwierdził, że odwołująca się bardzo niechętnie udzielała jakichkolwiek informacji dotyczących jej sytuacji rodzinnej i o przyczynach przebywania jej najstarszego syna u jego dziadków. Składając powyższe oświadczenie, w którym nie ujawniła umieszczenia syna K. w rodzinie zastępczej, odwołująca świadomie zataiła faktyczną sytuację rodzinną i dochodową. W tej sytuacji, jak wskazało Kolegium, zasadnie organ pierwszej instancji uznał, że odwołująca się nienależnie pobrała zaliczkę alimentacyjną, skoro świadczenie to zostało jej przyznane i wypłacona na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu. Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej odsyłając w sprawach nieuregulowanych do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, nakazuje ich stosowanie odpowiednie, a te przewidują w art. 30 ust. 8 zwrot należności łącznie z ustawowymi odsetkami, zaś w art. 30 ust. 9 możliwość umorzenia odsetek. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożyła S. K. Skarżąca wskazała, że nie może ponosić odpowiedzialności finansowej za błąd organu administracji, który pomimo wiedzy, że jej syn przebywa w rodzinie zastępczej, wypłacał jej przyznane świadczenia. W ocenie strony organ próbuje obarczyć ją winą za zaistniałą sytuację, choć skarżąca nic nie zataiła. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o umorzenie należności stanowiących przedmiot decyzji organów obu instancji, z powodu jej trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W świetle art. 42 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.) osoba, która nienależnie pobrała zaliczki alimentacyjne, jest obowiązana do ich zwrotu. Sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonym w dotychczasowych przepisach, to jest w przepisach ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.). W myśl art. 8 ust. 3 pkt 1 tej ostatniej ustawy, zaliczka alimentacyjna nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona przebywa w rodzinie zastępczej. Z art 15 wspomnianej ustawy wynika zaś, że osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę, jest zobowiązana do jej zwrotu. Definicja legalna pojęcia świadczenia "nienależnie pobranego" została określona w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.) do stosowania którego odsyła art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Niewątpliwie wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się zaś świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1). Nienależnie pobranym świadczeniem jest także, świadczenie rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2) oraz świadczenie rodzinne wypłacone osobie, która stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art.30 ust. 2 pkt 3), a także świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (art. 30 ust. 2 pkt 4). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Sąd Rejonowy [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...] w trybie zarządzenia tymczasowego zezwolił na pobyt małoletniego K. N. w miejscu zamieszkania i pod bezpośrednią opieką jego dziadków B. i R. małżonków B.. Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...], Sąd ten zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] , w ten sposób, że ograniczył władzę rodzicielską skarżącej S. K. nad małoletnim K. N., poprzez ustanowienie dla niego rodziny zastępczej w osobie macierzystych dziadków – B. i R. małżonków B., w miejsce dotychczas ustalonego nadzoru kuratora nad jej wykonaniem. Postanowienie to uprawomocniło się dnia 16 stycznia 2008 r. (k. 204 akt adm. I inst.). Od dnia 1 lutego 2008 r. rodzinie zastępczej udzielana jest pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w niej dziecka (decyzje przyznające pomoc od lutego 2008r. do 31 sierpnia 2011 r.; k. 117, 199, 200, 201 akt adm. I inst.). Należy podkreślić, iż jakkolwiek Sąd Rejonowy [...] przywrócił S. K. władzę rodzicielską nad małoletnimi dziećmi: K. N. i W. N. (postanowienie z dnia [...]r., sygn. akt [...], sprostowane postanowieniem z dnia [...] r., o tej samej sygn. akt), to jej syn K. N. nadal pozostał pod pieczą dziadków macierzystych B. i R. małżonków B. jako rodziny zastępczej, albowiem w stosunku do niego skarżącej nie przywrócono władzy rodzicielskiej. Potwierdza to również znajdujące się w aktach administracyjnych oświadczenie B. B. (babki K. N.) z dnia 17 marca 2008 r., stwierdzające, że syn skarżącej przebywa pod opieką dziadków od dnia 15 września 2007 r. (k. 203 akt adm. I inst.). Bezspornym jest, że organ pierwszej instancji, na wniosek skarżącej, przyznał K. N. zaliczkę alimentacyjną w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2008 r. do 30 września 2008 r. Niewątpliwie też organ pierwszej instancji, już po wypłaceniu świadczeń przyznanych tą decyzją, na podstawie pisma Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] r., dowiedział się, że syn skarżącej K. N. został umieszczony w rodzinie zastępczej, jaką pełnią dla niego dziadkowie mieszkający w L. (k. 46 akt adm. I inst.). Należy stwierdzić, że Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, co do tego, iż skarżąca pobrała nienależnie zaliczkę alimentacyjną na syna K. N. w okresie od 1 sierpnia 2008 r. do 30 września 2008 r. w łącznej kwocie [...] zł. Zasadnie podkreśliło Kolegium fakt, iż skarżąca nigdy nie ujawniła organom administracji obu instancji, że miała ograniczoną władzę rodzicielską w stosunku do syna K. N. ani faktu, że dziecko od 2007 r. mieszkało u dziadków, którzy następnie zostali ustanowieni dla niego rodziną zastępczą. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż istotnie skarżąca w oświadczeniu z dnia 30 listopada 2007 r. wskazała jedynie, że jej syn K. mieszka u babci i chodzi tam do szkoły, przyjeżdża na weekendy, podkreślając, iż jako matka ponosi koszty jego utrzymania. Z tego powodu skarżąca "prosiła, by ująć go w strukturze rodziny" (k. 234 akt adm. I inst.). Nadto, jak wskazało Kolegium, w trakcie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 5 grudnia 2007 r. pracownik socjalny stwierdził, że skarżąca bardzo niechętnie udzielała jakichkolwiek informacji dotyczących jej sytuacji rodzinnej i o przyczynach przebywania jej najstarszego syna u jego dziadków, tłumacząc to koniecznością ochrony danych osobowych syna (k. 241 akt adm. I inst.). W takiej sytuacji, to jest wobec złożenia powyższego oświadczenie, w którym skarżąca nie ujawniła umieszczenia syna K. w rodzinie zastępczej, prawidłowo stwierdziły organy administracji obu instancji, iż skarżąca świadomie zataiła faktyczną sytuację rodzinną. W tym miejscu trzeba zauważyć, iż jakkolwiek wynika z doświadczenia życiowego, że niewątpliwie wnuki mogą przybywać u dziadków, nawet przez długi okres czasu, to okoliczność ta – sama przez się nie jest równoznaczna z tym, iż dziadkowie ci stanowią rodzinę zastępczą dla przebywających pod ich opieką wnuków. Nie może zatem skarżąca twierdzić obecnie, że skoro informowała organ administracji o przebywaniu swojego syna wraz z dziadkami, to oznacza, iż tym samym powiadomiła organ o ustanowieniu dla niego pieczy zastępczej. Prawidłowe było również stanowisko organu odwoławczego, iż w ramach niniejszego postępowania, nie był on uprawniony do rozstrzygnięcia wniosku strony zawartego w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji o umorzenie należności stanowiących przedmiot tej decyzji. Kwestia umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej może być rozstrzygana jedynie w odrębnym postępowaniu, wszczętym na wniosek wierzyciela alimentacyjnego, złożony w oparciu o art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Przepis ten stwarza bowiem wierzycielowi alimentacyjnemu uprawnienie do ubiegania się o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej, ustalonej ostateczną decyzją administracyjną (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2010 r., I OSK 1091/09, niepubl., dostępny w CBOSA). Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o art. 250 powołanej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).