II SA/Lu 771/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Protokolant Referent Natalia Kopiś po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] – po rozpatrzeniu odwołania S. S. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. nr [...], uchylającej decyzję tego organu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 27 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U z 2018 r. poz. 2134 ze zm.; obecnie: t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej: "u.p.p.w.d.") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta L. przyznał S. S. świadczenie wychowawcze na dziecko J. S., na okres od dnia [...] października [...] r. do dnia [...] września [...] r., w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik sekcji ds. świadczeń socjalnych Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. – działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. – uchylił ww. decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w dniu [...] r. S. S. złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna J. S. na kolejny okres świadczeniowy, tj. od [...] października [...] r. do [...] [...] 2021 r. W tym samym dniu wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na to samo dziecko złożyła jego matka A. W.. Wnioskodawczyni oświadczyła, że J. S. nie zamieszkuje już z ojcem, bowiem wraz z nią wyprowadził się do innego mieszkania. Celem ustalenia, pod opieką którego z rodziców znajduje się J. S., pracownik socjalny MOPR w L. przeprowadził w dniu [...] r. wywiad środowiskowy, na podstawie którego stwierdził, że dziecko to w dniu [...] r. wyprowadziło się razem z matką z mieszkania przy ul. [...] w L. i obecnie zamieszkuje pod innym adresem niż jego ojciec S. S.. Pracownik socjalny ustalił, że do czasu zmiany miejsca zamieszkania dziecka rodzice równocześnie wypełniali swoje obowiązki rodzicielskie, a rodzina zamieszkiwała razem. S. S. nadal uczestniczy w sprawowaniu opieki nad synem J. i partycypuje w kosztach jego utrzymania. Odprowadza syna do szkoły i z niej odbiera, przygotowuje mu posiłki, robi zakupy. W ocenie pracownika socjalnego ojciec zapewnia synowi prawidłowy rozwój i funkcjonowanie w środowisku. Podczas wywiadu środowiskowego S. S. oświadczył, że nie zgadza się z działaniami swojej byłej żony i jest przeciwny rozdzieleniu dzieci, w związku z czym wystąpił o zmianę orzeczenia w przedmiocie opieki nad dziećmi. Organ pierwszej instancji uznał, że skoro dziecko nie zamieszkuje z ojcem, to zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. brak jest podstaw do pobierania przez niego od dnia [...] r. świadczenia wychowawczego, co zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. uzasadnia uchylenie decyzji o przyznaniu przedmiotowego świadczenia. S. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując ustalenie organu pierwszej instancji, jakoby jego syn J. nie mieszkał wraz z nim i swoją siostrą w mieszkaniu przy ul. [...] w L.. Odwołujący wyjaśnił, że w dniu [...] r. wyjechał razem z córką. W dniu [...] r. jego córka podczas telefonicznej rozmowy z matką dowiedziała się o opuszczeniu przez nią wspólnie zajmowanego mieszkania. W dniu [...] r. odwołujący dowiedział się natomiast od syna, że jego matka zabrała z domu część jego dobytku i przeniosła swoje rzeczy do wynajętego lokalu. W dniu [...] r. odwołujący wyjechał z synem i córką na wakacje. Po powrocie w dniu [...] r. syn J. nocował wraz z odwołującym w mieszkaniu przy ul. [...] w L.. Kolejne dwie noce spędził u matki, przy czym w kolejnym tygodniu wakacji przebywał wraz z nią w T.. Odwołujący podkreślił, że od dnia rozpoczęcia roku szkolnego codziennie zaprowadza syna do szkoły i po zajęciach lekcyjnych z niej odbiera. Nadal też sprawuje opiekę na synem, którego większość rzeczy osobistych pozostała w mieszkaniu przy ul. [...]. W ocenie odwołującego, mieszkanie to jego syn nadal traktuje jako swój dom. Wprawdzie niektóre noce spędza u matki, jednak - gdy następnego dnia wraca do domu - stwierdza, że nie chce u niej zostawać na noc, a tym bardziej przeprowadzić się do niej. Podsumowując odwołujący stwierdził, że sytuacja jego rodziny z okresu kilkudziesięciu ostatnich dni nie pozwala na przyjęcie, że zmieniło się miejsce zamieszkania jego syna. S. S. podkreślił ponadto, że to on jako pierwszy złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia [...] r. (zaskarżoną w niniejszej sprawie) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. S., na okres świadczeniowy [...], złożony został zarówno przez S. S., jak i matkę dziecka - A. W., która oświadczyła, że razem z synem zamieszkała pod innym adresem, niż jego ojciec. Zgodnie zaś z dołączonym do akt sprawy wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] r. sygn. akt III C 1497/17, rozwiązującym przez rozwód małżeństwo S. S. z A. W.-S., wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi: E. M. S. oraz J. F. S., pozostawiono obojgu rodzicom, jednak miejsce zamieszkania córki E. ustalono przy ojcu, zaś miejsce zamieszkania syna J. przy matce. Kosztami utrzymania i wychowania dzieci Sąd Okręgowy obciążył oboje rodziców, odstąpił od konkretyzacji obowiązku alimentacyjnego oraz ustalił nieograniczone kontakty S. S. z synem, a A. W. z córką. Kolegium powołało się także na ustalenie, że A. W. wraz synem J. w dniu [...] r. wyprowadziła się z mieszkania S. S. przy ul. [...] w L.. Organ odwoławczy stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy fakt pozostawania małoletniego J. S. na utrzymaniu tak ojca, jak i matki, pozostaje bezsporny Nie budzi również wątpliwości okoliczność, że każdy z rodziców zobowiązany jest do utrzymywania syna. Organ drugiej instancji nie zakwestionował ponadto twierdzenia odwołującego, że nadal sprawuje on opiekę nad synem. W ocenie Kolegium z ustaleń poczynionych podczas wywiadu środowiskowego, a także z treści odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, wynika jednak bezspornie, że w [...] r. A. W. opuściła mieszkanie przy ul. [...] w L. i przeniosła część rzeczy syna J. do wynajętego mieszkania. Pomimo tego, że – według odwołującego – jego 8-letni syn nie akceptuje zmiany miejsca zamieszkania i nadal pozostaje w ciągu dnia pod jego opieką, nie jest kwestionowane, że syn przebywa również u matki. Jednocześnie w wyroku rozwodowym z dnia [...] r. miejsce zamieszkania małoletniego J. S. ustalono właśnie przy matce. Wspomniany wyrok jest prawomocny, w związku z czym – zdaniem Kolegium – brak jest podstaw do ustalania przez organ, jak kształtuje się wymiar czasu spędzanego przez J. S. u każdego z rodziców. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że powołany wyrok nie zawiera orzeczenia o opiece naprzemiennej nad dzieckiem, co pozwoliłoby na rozważenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na zasadzie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skardze na powyższą decyzję ostateczną S. S. wniósł o jej uchylenie, a także uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Skarżący zarzucił organom odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. W uzasadnieniu skargi podniósł, że organy błędnie ustaliły stan faktyczny, bowiem J. S. nadal zamieszkuje – wraz z ojcem i siostrą – w mieszkaniu przy ul. [...] w L.. Skarżący podkreślił też, że nadal "w zasadniczym stopniu" pokrywa wydatki związane z wychowaniem syna. Zwrócił przy tym uwagę, że uchylona decyzja z dnia [...] r., przyznająca mu świadczenie wychowawcze, został wydana w takim samym stanie prawnym jak obecnie, tj. w czasie, gdy w obrocie prawnym funkcjonował już prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] r. sygn. akt III C 1497/17, rozwiązujący jego małżeństwo z A. W.-S.. Zmiana, jaka nastąpiła od czasu wydania tej decyzji, polegała wyłącznie na zmianie miejsca zamieszkania byłej żony skarżącego. Miejsce zamieszkania jego dzieci nie uległo natomiast zmianie – nadal bowiem zamieszkują one z ojcem. Skarżący zwrócił uwagę, że ustalenia organów, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji, dotyczą okresu obejmującego jedynie 5 dni, a tym samym nie są miarodajne dla całego okresu, którego dotyczy uchylona decyzja. Fakt, że syn skarżącego przebywał z matką podczas okresu wakacyjnego, gdy skarżący wyjechał wraz z córką, nie daje podstaw do przyjęcia, że zmieniło się jego miejsce zamieszkania. Zmiana ta miała bowiem wymiar jedynie kilkudniowy. Skarżący podkreślił, że również obecnie jego syn przebywa pod opieką matki jedynie incydentalnie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej w dniu [...] r. S. S. okazał decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko J. S. na okres od [...] października 2019 r. do [...] maja 2021 r., odwołanie od tej decyzji oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...], uchylającą ww. decyzję organu pierwszej instancji i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Uwierzytelnione kopie wskazanych dokumentów zostały włączone do akt sądowych niniejszej sprawy (k. 19-22). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w szczególności zaś art. 27 ust. 1, zgodnie z którym organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Uchylając w trybie powołanego wyżej przepisu własną decyzję z dnia [...] r., przyznającą skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko J. S. na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r., Prezydent Miasta L. (działający z jego upoważnienia Kierownik sekcji ds. świadczeń socjalnych Nr [...] MOPR w L.) powołał się na przesłankę zmiany sytuacji rodzinnej strony w stopniu mającym wpływ na prawo do przedmiotowego, wskazując w tym względzie na ustalenie, że syn skarżącego od lipca 2019 r. przestał z nim zamieszkiwać, albowiem wyprowadził się wraz z matką A. W. do innego mieszkania. W ocenie Sądu ustalenie to budzi jednak wątpliwości w konfrontacji ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, co czyni podjęte na jego podstawie rozstrzygnięcie wadliwym, a co najmniej przedwczesnym. Wyjaśnić należy, że w myśl art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje (m.in.) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, który stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Zgodnie natomiast z art. 22 u.p.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. W niniejszej sprawie konieczność weryfikacji uprawnienia skarżącego do pobierania świadczenia wychowawczego na syna J. S., przyznanego skarżącemu decyzją z dnia [...] r., zaistniała w związku ze złożeniem w dniu [...] r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko przez jego matkę A. W., według twierdzenia której J. S. do [...] r., nie zamieszkuje już z ojcem. Okoliczność ta stanowiła podstawę do przeprowadzenia ze skarżącym w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego. Należy zauważyć, że w wyniku tej czynności nie zostało w żaden sposób zakwestionowane, że skarżący nadal wychowuje syna. Przeciwnie, wnioski przedstawione przez pracownika socjalnego w formularzu wywiadu środowiskowego jednoznacznie wskazują, że zmiana miejsca zamieszkania byłej żony skarżącego nie wpłynęła na zakres sprawowanej przez niego opieki nad synem, którą skarżący nieprzerwanie realizuje w sposób regularny i stały. Jak ustalił pracownik socjalny, skarżący codziennie odprowadza syna do szkoły oraz z niej odbiera, przygotowuje mu posiłki, robi zakupy, a także wykonuje inne czynności związane z codzienną opieką nad małoletnim J.. Nie jest przy tym kwestionowane, że skarżący prawidłowo dba o rozwój syna, zapewniając mu właściwe warunki bytowe i edukacyjne oraz ponosząc (co najmniej w części) koszty jego utrzymania. Kontakty skarżącego z synem nie mają zatem charakteru jedynie incydentalnego, lecz świadczą o jego czynnym uczestniczeniu w wychowywaniu i utrzymywaniu syna. W kontekście powyższych ustaleń słuszność stanowiska organów o utracie przez skarżącego uprawnienia do pobierania świadczenia wychowawczego na syna, budzi wątpliwości. Tak z przeprowadzonego wywiadu, jak i twierdzeń skarżącego, zdaje się wynikać, że to nadal skarżący wychowuje i sprawuje opiekę nad synem, która niezmiennie realizowana jest w jego dotychczasowym miejscu zamieszkania, co przeczy twierdzeniu, że J. S. w [...] r. wraz z matką na stałe wyprowadził się z mieszkania przy ul. [...] w L. i tym samym nie zamieszkuje już z ojcem. W świetle poczynionych ustaleń wiarygodne natomiast wydaje się twierdzenie skarżącego, że opuszczenie przez jego syna powyższego mieszkania miało charakter jedynie incydentalny i krótkotrwały, a więc charakter epizodyczny i pomijalny. Okoliczność ta winna jednak zostać przez organy szczegółowo zbadana, czego zabrakło w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, a co świadczy o wydaniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem zasad postępowania wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu ustalenie, z którym z rodziców obecnie mieszka J. S., w okolicznościach niniejszej sprawy nie może bazować wyłącznie na treści wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] r. sygn. akt III C 1497/17 (rozwiązującego małżeństwo skarżącego z A. W.-S.), pozostając w oderwaniu od okoliczności faktycznych. Wprawdzie mocą ww. wyroku miejsce zamieszkania małoletniego J. S. ustalono przy matce, jednak należy zauważyć, że stan prawny ukształtowany tym wyrokiem istniał już w dacie przyznania skarżącemu spornego świadczenia wychowawczego, zaś z akt sprawy w żaden sposób nie wynika, jakoby skarżący od tego czasu w sposób bezprawny doprowadził do zmiany miejsca zamieszkania syna wbrew ww. orzeczeniu. Z powyższych względów zasadne jest uchylenie zaskarżonej decyzji celem uzupełnienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze dotychczas przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego poprzez rzetelne zweryfikowane twierdzenia, jakoby J. S. przestał zamieszkiwać razem z ojcem. Za takim rozstrzygnięciem dodatkowo przemawia fakt, iż w przedłożonej przez skarżącego decyzji Kolegium z dnia [...] r. nr [...], dotyczącej przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna na kolejny okres świadczeniowy, organ ten wyraził stanowisko odmienne niż w sprawie niniejszej, bowiem poddał w wątpliwość twierdzenie organu pierwszej instancji o zmianie miejsca zamieszkania syna skarżącego i w konsekwencji uchylił decyzję odmowną tego organu oraz przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Jako, że powyższa decyzja oraz decyzja zaskarżona w niniejszej sprawie odnoszą się w istocie do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych, stwierdzić należy, że odmienność rozstrzygnięć Kolegium w obu tych spraw narusza wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej. Z tych względów Sąd, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.