II SA/Lu 772/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz uchyla decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [....]. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. uznał, iż zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na rzecz małoletniego K. K. za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 31 maja 2010 r. w łącznej kwocie 306,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją z dnia 17 października 2008 r. K. K. został przyznany zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 października 2008 r. do 31 października 2010 r. W dniu 19 maja 2010 r. zgłosiła się do organu K. F. (opiekun prawny K. K.) oświadczając, iż od dnia 19 kwietnia 2010 r. przebywa on w placówce opiekuńczo-wychowawczej, do której został skierowany na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 8 marca 2010 r. W związku z powyższym organ powołując się na treść art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie wskazał, iż zasadnym było orzeczenie zwrotu wpłaconego w miesiącach kwiecień i maj 2010 r. zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie organu w sprawie wiążący jest fakt samego umieszczenia małoletniego w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie prawomocnym od 30 marca 2010 r. wyrokiem Sądu, a nie fakt od kiedy małoletni w placówce tej przebywa. W odwołaniu od powyższej decyzji K. F. podniosła, iż co prawda wyrok Sądu orzekający umieszczenie małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej uprawomocnił się 30 marca 2010 r. jednakże faktyczne umieszczenie w tej placówce nastąpiło dopiero w dniu 19 kwietnia 2010 r. Do tego czasu K. K. przebywał pod jej stałą opieką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] września 2010 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy orzekł o zwrocie pobranego w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 31 maja 2010 r. świadczenia pielęgnacyjnego. Organ zwrócił uwagę przywołując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych - że wiążący dla okresu zwrotu świadczenia - jest sam fakt umieszczenia małoletniego w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie na mocy prawomocnego postanowienia sądu, a nie fakt od kiedy małoletni w placówce przebywa. Nadto organ wskazał, iż zgodnie z treścią art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych odwołująca może wystąpić do organu o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie termin płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. F. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej żądania zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 do 30 kwietnia 2010 r. W ocenie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres nie powinna zwracać, gdyż od 1 do 19 kwietnia 2010 r. sprawowała faktyczną opiekę nad małoletnim K. K.. Ponosiła koszty i wydatki związane z jego bieżącym utrzymaniem. Wyjaśniła, iż Sąd Rejonowy w Puławach w postanowieniu z dnia 8 marca 2010 r. nie wskazał placówki w której miał przebywać K. K.. Skierowanie jego do Wielofunkcyjnej Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej w P. otrzymała dopiero w dniu 17 kwietnia 2010 r. Po czym niezwłocznie skontaktowała się z dyrektorem wskazanej placówki, który wyznaczył termin stawienia się K. K. na dzień 19 kwietnia 2010 r. Dopiero od tego dnia małoletni nie przebywa pod jej opieką. W związku z powyższym zwrotowi powinna polegać jedynie kwota zasiłku pielęgnacyjnego wypłacona w miesiącu maju 2010 r. Żądanie natomiast zwrotu również za miesiąc kwiecień 2010 r. jest niesłuszne i bardzo krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, przywołując argumentację zawarta w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń oraz ich zwrotu zostały określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "ustawą"). Jednym z rodzajów świadczeń rodzinnych jest zasiłek pielęgnacyjny (art. 2 pkt 2 ustawy). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje; - niepełnosprawnemu dziecku - osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym niepełnosprawności - osobie, która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje również osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do 21 roku życia (art. 16 ust. 2 i 3 ustawy). Celem zasiłku pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 ustawy). Sytuacje w których zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje zostały natomiast określone w art. 16 ust. 5, 5a i 6 ustawy. Jednym z takich przypadków jest umieszczenie osoby w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (art. 16 ust. 5 ustawy), która to okoliczność miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Bezspornym bowiem jest w rozpatrywanej sprawie, iż skarżąca K. F. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 21 maja 2002 r. sprawowała opiekę (jako rodzina zastępcza) nad małoletnim K. K. legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z tego też tytułu K. K. uprawniony był do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 8 marca 2010 r. sygn. akt [...] ustanowioną rodzinę zastępczą rozwiązano orzekając jednocześnie o umieszczeniu K. K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W wykonaniu tego orzeczenia nastąpiło umieszczenie K. K. w Wielofunkcyjnym Placówce Opiekuńczo-wychowawczej w P., który to ośrodek jest placówką zapewniającą całodobową opiekę. Jednakże okoliczność umieszczenia K. K. w tej placówce nastąpiła nie w dniu wydania orzeczenia Sadu lub uprawomocnienie się tego orzeczenie lecz dopiero w dniu 19 kwietnia 2010 r. Wynika to jednoznacznie z zaświadczenia dyrektora tego ośrodka. Okoliczność ta ponadto wielokrotnie była podnoszona przez skarżącą. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu organy bezpodstawnie uznały, iż przesłanką wyłączającą prawo do zasiłku pielęgnacyjnego jest samo skierowanie przez Sąd K. K. do instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Zdaniem Sądu na przyjęcie argumentacji organów nie pozwala ani treść art. 16 ust. 5 ustawy jak również wynikający z ustawy cel jaki spełnia zasiłek pielęgnacyjny. Zgodnie z tym przepisem zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. W ocenie Sądu, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, iż jedynie w sytuacji gdy osoba posiadająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego faktycznie przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie zostaje pozbawiona tego prawa w świetle cytowanego przepisu art. 16 ust. 5 ustawy. Nie stanowi natomiast przesłanki wyłączającej posiadanie prawa do przedmiotowego zasiłku samo skierowanie do ośrodka, które nie zostało wykonane. Rozstrzygając w takich sprawach organy pomocy społecznej winny przede wszystkim mieć na uwadze, iż celem zasiłku pielęgnacyjnego o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy, jest częściowo pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skoro w sprawie bezspornym jest, iż K. K. pomimo prawomocnego orzeczenia o umieszczeniu go w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie w placówce tej nie przebywał do okoliczność ta nie może zostać pominięta. Innymi słowy skoro faktyczne umieszczenie K. K. w instytucja zapewniającej całodobowe utrzymanie nastąpił dopiero w dniu 19 kwietnia 2010 r. to oczywistym jest, iż do tego czasu koszty jego opieki i utrzymania (wyżywienie i mieszkanie, a także pomoc w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji) sprawowała skarżąca. Tym samym w opinii Sądu, nie istniały w tym miesiącu przesłanki pozbawiające prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na K. K. będącego w tym okresie na jej utrzymaniu. Konkludując, zdaniem Sądu treść art. 16 ust. 5 ustawy uzasadnia wniosek, że tylko w przypadku faktycznego zapewnienia dziecku nieodpłatnego pełnego utrzymania istnieją przesłanki pozbawiające prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na to dziecko. Sytuacja taka zatem istnieje tylko przez okres, w którym zapewnienie pełnego nieodpłatnego utrzymania ma miejsce. Skoro dziecko faktycznie przebywa pod opieką rodzica lub opiekuna prawnego, to koszty jego utrzymania ponosi rodzic lub ten opiekun, a zasiłek pielęgnacyjny, zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy ma pokryć częściowo te koszty. Zgodzić się zatem należało ze skarżącą, że w sytuacji w jakiej znalazł się K. K. uznanie zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 do 30 kwietnia 2010 r. za świadczenie nienależnie pobrane narusza art. 16 ust. 1 i 5 ustawy. Świadczeniem nienależnie pobranym mógł być uznany jedynie zasiłek pielęgnacyjny wypłacony w miesiącu maju 2010 r., czego skarżąca nie kwestionuje. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.