II SA/Lu 772/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 4 lipca 2023 r., znak: SKO.II.41/1029/ŚR/2023, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z 4 lipca 2023 r., znak: SKO.II.41/1029/ŚR/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie (dalej: organ odwoławczy, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta [...] z 24 maja 2023 r., znak: OPS.SR.5211.35.2023 (organ pierwszej instancji, Wójt) o odmowie przyznania M. R. (wnioskodawczyni, skarżąca, strona) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym J. D.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że odmawiając przyznania decyzji organ pierwszej instancji podkreślił, że jakkolwiek wnioskodawczyni opiekuje się stale niepełnosprawnym w stopniu znacznym J. D. i nie podjęła w związku z tą opieką zatrudnienia, to świadczenie pielęgnacyjne nie może być jej przyznane. Jak wskazał Wójt, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, jak tego wymaga art. 17 ust. 1b u.ś.r., a ponadto nie została spełniona określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka związana z obowiązkiem alimentacyjnym pomiędzy stroną a niepełnosprawnym J. D.. Utrzymując w mocy tę decyzję, Kolegium stwierdziło, że decyzja pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Wprawdzie art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie dawał podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (co wynika z wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13), jednakże – jak prawidłowo dostrzegł Wójt – w sprawie nie został spełniony inny warunek przyznania tego świadczenia wynikający z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. Skarżąca jest bratanicą zmarłej żony niepełnosprawnego J. D., a zatem nie należy do kręgu osób legitymowanych do otrzymania świadczenia, pomimo sprawowania faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca nie jest spokrewniona z J. D. ani w linii prostej ani w bocznej, co skutkuje brakiem obowiązku alimentacyjnego strony wobec osoby niepełnosprawnej (art. 128 i art. 129 § 1 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy). W związku z tym nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. W skardze do Sądu skarżąca podkreśliła, że jest jedyną osobą z rodziny, która może opiekować się niepełnosprawnym w stopniu znacznym J. D., gdyż jego siostra, będąca jego jedynym i najbliższym krewnym, jest starsza i schorowana oraz opiekuje się swoim niepełnosprawnym mężem. Strona szeroko opisała okoliczności wskazujące, że jej wuj wymaga stałej opieki drugiej osoby, którą to opiekę zapewnia skarżąca. Podkreśliła, że gdyby nie pomoc skarżącej, nie dałby on rady samodzielnie funkcjonować. W związku z tym skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że zarówno wuj, jak i ona sama znajdują się w trudnej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Kolegium, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), albowiem Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w tym trybie w odpowiedzi na skargę, a skarżąca w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o tym wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.; dalej: k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w powołanym wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymaga, że powyższe przepisy zawierają ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Krąg ten obejmuje m.in. osoby inne niż matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną, o ile jednak – co miało kluczowe znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy – na tychże osobach sprawujących opiekę ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod ich opieką. Z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża zaś krewnych w linii prostej, a w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 i art. 27 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny powstaje też w przypadku nawiązania stosunku przysposobienia (art. 131 k.r.o.), a także dotyczy ojczymów, macoch i pasierbów (art. 144 k.r.o.). W sprawie jest niekwestionowane, że skarżąca jest bratanicą zmarłej żony niepełnosprawnego J. D.. Skarżąca nie jest zatem spokrewniona z osobą wymagającą opieki ani w linii prostej, ani w linii bocznej. Stosownie do powołanych wyżej przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny wobec wskazanej osoby niepełnosprawnej. W związku z tym prawidłowo orzekło zaskarżoną decyzją Kolegium, że brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad J. D.. Na wynik sprawy nie mogły mieć wpływu podnoszone szeroko w skardze argumenty, którymi strona starała się wykazać, że J. D. wymaga stałej i długotrwałej opieki, a skarżąca jest jedyną osobą z rodziny, która może się nim opiekować. Sąd ani organy nie kwestionowały faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem jej zmarłej ciotki. Jednakże skoro względem tej osoby skarżącej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uniemożliwia przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd nie mógł, kierując się argumentami skarżącej odwołującymi się do elementarnego poczucia sprawiedliwości czy słuszności, podważyć legalności zaskarżonej decyzji, gdyż była ona zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.