II SA/Lu 781/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 września 2015 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności za usługi opiekuńcze 1. oddala skargę; 2. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę [...]zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym [...] zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 lipca 2014 r., znak: [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta [...] Duża z dnia 6 maja 2014 r., znak: [...], odmawiającą umorzenia A. M. należności za okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. w kwocie [...]zł z tytułu odpłatności za świadczone usługi opiekuńcze. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku odwołującego się o umorzenie wspomnianych wyżej należności, albowiem, jak wykazało postępowanie, w niniejszej sprawie nie zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności, które przemawiałyby za wydaniem takiego orzeczenia. W ocenie organu drugiej instancji, spłata opisanych należności nie będzie stanowiła dla skarżącego nadmiernego obciążenia, skoro nie płaci on należności za świadczone usługi opiekuńcze od 2011 roku, a udzielana mu systematycznie pomoc, w połączeniu z jego dochodami, pozwala na poniesienie kosztów odpłatności za usługi udzielone mu w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. Skargę na tę decyzję złożył A. M., zarzucając organom administracji obu instancji, że nie przeanalizowały one w sposób należyty jego sytuacji dochodowej i zdrowotnej, a stanowisko przez nie wyrażone opiera się na "swoistej manipulacji faktami i miesiącami". W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o umorzenie omawianych należności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.; dalej także: "u.p.s."), w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W świetle tego przepisu nie budzi wątpliwości, że udzielenie osobie lub rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, wsparcia w formie przewidzianej w tym przepisie, może nastąpić jedynie w przypadkach zupełnie wyjątkowych, ocenionych przez organy administracji publicznej jako "szczególnie uzasadnione". Oczywistym jest więc, że rozłożenie na raty czy odroczenie terminu spłaty wspomnianych należności, a tym bardzie definitywne rozstrzygnięcie o braku konieczności ponoszenia tych kosztów – jakim jest ich umorzenie w całości lub w części albo odstąpienie od żądania zwrotu, może być orzeczone wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnych, a nie może być traktowane jako coś "rutynowego" i możliwego do zastosowania w każdej – co do zasady – sprawie. Dlatego też, jak zauważono w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w nauce prawa administracyjnego, organ rozstrzygający wniosek strony o udzielenia wsparcia ze środków publicznych na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s., ma obowiązek każdorazowo dokonać szczególnie wnikliwej oceny, czy sytuacja strony ma charakter szczególny (por. S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2013, s. 728 wraz z przywołanym orzecznictwem). Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, długotrwale chorą, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z tego powodu od 2011 r. objęty jest pomocą w formie usług opiekuńczych, za które zobowiązany był wnosić comiesięczną opłatę, choć – co jest niekwestionowane – do czasu wydania zaskarżonej decyzji nie uiścił jakiejkolwiek należności z tego tytułu. Źródłem utrzymania skarżącego jest renta z tytułu niezdolności do pracy wynosząca [...] zł netto miesięcznie. W trakcie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu 23 kwietnia 2014 r. organ pierwszej instancji ustalił, że do stałych wydatków strony należy zaliczyć wydatki ponoszone co drugi miesiąc związane z zakupem w miesiącu lutym 2014 r. leków w kwocie [...]zł, opłaty za gaz – [...] zł poniesione w miesiącu lutym 2014 r., opłaty za energię elektryczną poniesione w styczniu - [...] zł, a następnie w marcu 2014 r. – [...] zł w łącznej kwocie [...]zł. Wysokość wydatków związanych z zakupem leków ustalona została na podstawie oświadczenia strony, jakkolwiek, co należy podkreślić, skarżący nie był w stanie udokumentować takich wydatków w żaden sposób. W szczególności, jak wynika z przedłożonej przez niego faktury nr [...] z dnia 9 kwietnia 2014 r. w kwietniu 2014 r. koszty zakupu leków wyniosły [...] zł. Ponadto, jak ustalono w toku postępowania, w okresie od dnia 12 marca 2014 r. do dnia 4 kwietnia 2014 r. skarżący przebywał na Oddziale Rehabilitacji w Wojskowym Szpitalu Klinicznym w L.. Łączna wysokość wydatków poniesionych w okresie od stycznia 2014 r. do marca 2014 r. wyniosła [...] zł, zaś opłaty poniesione w miesiącu marcu 2014 r. nie przekroczyły [...] zł. Niekwestionowanym jest również, że skarżący otrzymuje świadczenie z pomocy społecznej w postaci codziennych obiadów. Z niewadliwie poczynionych ustaleń organów wynika także, że miesięcznie do dyspozycji skarżącego pozostaje około [...] zł, która to suma pieniężna pozwala na regulowania zobowiązań z tytułu świadczonych usług opiekuńczych. Pomimo tego, organ, co wynika z treści przeprowadzonego w dniu 23 kwietnia 2014 r. wywiadu środowiskowego, zaproponował skarżącemu spłatę zadłużenia za wskazany w decyzji okres w systemie ratalnym, jednakże propozycja ta nie została przez niego zaakceptowana. Poza sporem jest nadto, że dostrzegając trudną sytuację materialno-bytową strony organ pierwszej instancji decyzją z dnia 21 czerwca 2013 r., znak: [...], umorzył należności za usługi opiekuńcze za cały 2012 r. w kwocie [...]zł, a decyzją z dnia 20 stycznia 2014 r., znak: [...], umorzył odpłatność za usługi opiekuńcze świadczone od 1 października 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. w kwocie [...]zł. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji co do tego, że sytuacja skarżącego nie uzasadniała umorzenia należności za świadczone mu usługi opiekuńcze za okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. w wysokości [...] zł. Odnosząc się do zarzutów skargi podkreślić trzeba, że z akt sprawy nie wynika, by opisane w skardze wydatki na niezbędne inwestycje, służące skarżącemu w życiowym usamodzielnieniu się, poniesione zostały przez niego we wskazanym wyżej okresie. Oczywistym jest więc, że inwestycje te, jakkolwiek sfinansowane zostały we własnym zakresie przez skarżącego, nie mogły stanowić podstawy do umorzenia opisanych wyżej należności. Niezależnie od tego wskazać trzeba, że wydatki te zostały uwzględnione przez organ pierwszej instancji, albowiem, jak wynika z akt sprawy, były one podstawą do udzielenia skarżącemu wsparcia –umorzenia należności za usługi opiekuńcze, świadczone w okresie od października 2013 r. do grudnia 2013 r. Ponownie podnieść przy tym trzeba, że udzielenie wsparcia ze środków publicznych w trybie określonym w art. 104 ust. 4 u.p.s. nie może następować "rutynowo", a więc niejako "automatycznie" w razie złożenia żądania w tym przedmiocie przez zainteresowany tym podmiot, lecz dotyczyć może przypadków zupełnie wyjątkowych, w których organy administracji stwierdzą ponad wszelką wątpliwość, że zachodzi sytuacja "szczególnie uzasadniona" obligująca organ do uwzględnienia takiego żądania. Wbrew zarzutom skargi, stwierdzić należy, że organy ustaliły należycie wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, stosownie do art. 7, 77 § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "K.p.a."), a organ odwoławczy – także art. 136 K.p.a., czemu dały wyraz w uzasadnieniu swych decyzji, które odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organy administracji innych przepisów postępowania, w tym zasady zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.), w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") skargę oddalił. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w oparciu art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).