II SA/Lu 785/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego na zakup bojlera i opału I. oddala skargę, II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr OPS 8212.650.35.2012, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N., na podstawie art. 41 pkt 1, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c/, art. 106 ust. 1, 4, art. 101 ust. 1, art. 102 ust. 1 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej u.p.s.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055) po rozpatrzeniu wniosków złożonych w dniu 23 i 28 marca 2012 r., odmówiono Z. W. przyznania pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup bojlera i opału. Organ podniósł, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego następuje tylko w sytuacjach wyjątkowych. Dlatego też na podopiecznym Ośrodka Pomocy Społecznej ciąży powinność wskazania, w formie wywiadu środowiskowego, na okoliczności, które dawałyby organowi pomocy społecznej podstawę do uznania, że jego sytuacja jest trudna i wymaga przyznania specjalnej pomocy. Organ nakreślił następujący stan faktyczny sprawy. W dniu 28 marca 2012 r. pracownicy socjalni przyjechali do miejsca zamieszkania Z. W. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W trakcie wywiadu Z. W. nie udzielił żadnych informacji o swojej aktualnej sytuacji bytowej i nie odpowiadał na pytania zadawane przez pracownika, twierdząc, że wszystko jest organowi znane z urzędu. Nie przedłożył również dowodów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem domu. Pracownicy socjalni nie przeprowadzili również wywiadu z żoną Z. W. T. W. ponieważ nie otrzymali na to zgody Z. W. Zawarte w wywiadzie dane zostały zatem wpisane na podstawie wiedzy ogólnej oraz informacji zawartych w poprzednich wywiadach. Współdziałanie Z. W. z ośrodkiem przybiera szczególną postać z uwagi na stan zdrowia jako osoby niepełnosprawnej z powodu choroby psychicznej. Z. W. nie współpracuje z pracownikami socjalnymi poprzez niewpuszczanie ich do domu w celu przeprowadzenia wywiadów środowiskowych i nieudzielanie aktualnych informacji o swojej sytuacji bytowej, niezbędnych do opisania w wywiadzie środowiskowym. Z. W. jest osobą sprawną fizycznie, porusza się sam po miejscowości Niemce, jeździ rowerem, sam prowadzi sprawy swoje i żony w Ośrodku Pomocy Społecznej w Niemcach i w Samorządowym Kolegium Odwoławczym, nawiązuje kontakty z ludźmi i samodzielnie robi zakupy oraz chodzi do ośrodka zdrowia. Z. W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe (jego żona mieszka w tym samym domu, pozostają w separacji). Z. W. zajmuje dwa pomieszczenia - pokój i kuchnię. Przedpokój i łazienka są wspólnie użytkowane. Z. W. korzysta z kuchni węglowej. Mieszkanie jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Źródłem utrzymania Z. W. jest renta w wysokości 728,18 zł brutto (634,64 zł netto) miesięcznie. Z uwagi na zajęcia komornicze, renta jest wypłacana w wysokości 452,60 zł miesięcznie. Dochód osiągany w postaci renty przekroczył zatem kryterium ustawowe, tj. kwotę 477,00 zł. Mimo, że Z. W. nie spełnił kryterium dochodowego wynikającego z ustawy o pomocy społecznej, organ uwzględnił fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie przekazuje mu rentę w zmniejszonej wysokości - 452,60 zł i w związku z tym przyznał pomoc w wysokości 200,00 zł. miesięcznie w postaci świadczenia pieniężnego z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", począwszy od 01.01.2012 r. do 31.12.2012 r. Jednocześnie decyzją z dnia 20 lutego 2012 r., znak PPS 8212.466.208.2012 organ pomocy społecznej przyznał Z. W. pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego w wysokości 350,00 zł z przeznaczeniem na zakup opału i bojlera. Organ pierwszej instancji podkreślił, że jego rolą nie jest spełnianie wszystkich żądań wnioskodawców, w tym Z. W., mającego stałe źródło dochodu i uzyskującego znaczącą pomoc społeczną, w sytuacji, gdy organ ma obowiązek udzielania pomocy również wielu innym potrzebującym, często nie posiadającym stałego źródła dochodu, czy znajdującym się w gorszej lub podobnej sytuacji. Wyższy dochód w przypadku osoby samotnie gospodarującej umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych, jak również innych potrzeb wykraczających poza przepisy ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie organ podkreślił, że Z. W. powinien racjonalnie gospodarować swoim świadczeniem i mieć świadomość, że wsparcie organu pomocy społecznej nie może stanowić sposobu na życie i na zaspokojenie wszystkich elementarnych potrzeb, ponieważ pomoc społeczna pełni funkcję uzupełniającą w stosunku do własnych możliwości i uprawnień, a nadto determinowana jest posiadanymi środkami finansowymi oraz dużą rzeszą osób kwalifikujących się do wsparcia społecznego. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], wydaną na skutek odwołania Z. W.. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji, wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył prawa, w tym granic uznania administracyjnego. Odmowa przyznania pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego (organ nie uznał sytuacji odwołującego za przypadek szczególnie uzasadniony) na dofinansowanie do zakup bojlera i opału odpowiada aktualnej sytuacji odwołującego, który przekracza kryterium dochodowe, ma stały dochód w postaci renty przyznanej na stałe oraz otrzymuje co miesiąc od organu 200,00 zł pomocy na żywność (decyzja z dnia 20 lutego 2012r.). Ponadto decyzją z dnia 20 lutego 2012 r. organ przyznał odwołującemu pomoc na zakup bojlera i opału w kwocie 350,00 zł. Kolegium uznało za błędne przekonanie odwołującego, że organ pierwszej instancji nie musi przeprowadzać z nim wywiadu środowiskowego czy jego aktualizacji z powodu braku zmiany w jego sytuacji od poprzedniego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. Organ podkreślił, że stosownie do treści art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 4 u.p.s., w przypadku złożenia nowego wniosku o pomoc organ ma obowiązek przeprowadzić z wnioskodawcą wywiad środowiskowy lub jego aktualizację. Bez przeprowadzenia wywiadu organ nie może przyznać żądanego świadczenia. Wbrew zarzutowi odwołania, Kolegium nie znalazło podstaw do stwierdzenia, że aktualizacja wywiadu z dnia 28 marca 2012 r. została zafałszowana. Ponadto, zdaniem organu, pozbawione sensu jest twierdzenie odwołującego, że komornik ściąga z jego renty niespłacone kwoty pożyczek i kredytów z winy OPS, czy innych organów, których odwołujący mimo obowiązku nie spłacał. W skardze na powyższą decyzję Z. W. zarzucił organom rażące naruszenie prawa. Podniósł, że nie przeprowadzono dowodu w związku z "dokumentacją od 2005 r. do 7 maja 2008 r.". Ponadto, w ocenie skarżącego, od rozpoznania niniejszej sprawy powinien być wyłączony członek Kolegium – K. A., który, jak stwierdził skarżący, był autorem skargi kasacyjnej w innej sprawie skarżącego. Wyłączeniu, zdaniem Z. W., powinni również podlegać inni wymienieni w skardze członkowie Kolegium, którzy, jak stwierdził, dopuścili się rażących naruszeń w sprawach zakończonych wyrokami tutejszego sądu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dodał, iż zarzut nieprzeprowadzenia dowodu w związku z "dokumentacją od 2005 r. do 7 maja 2008 r." jest całkowicie bezpodstawny. Nie wiadomo bowiem, na jaką okoliczność taki dowód w sprawie miałby być przeprowadzony. Zdaniem organu, bezzasadne są również wnioski skarżącego o wyłączenie członków Kolegium. Okoliczność, że podejmowali oni czynności w innych sprawach skarżącego, nie stanowi bowiem podstawy ich wyłączenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Decyzje organów obu instancji nie naruszają prawa. Skarżący domagał się przyznania zasiłku celowego, zatem w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, jaką jest skarżący, świadczenie to mogłoby być przyznane wyłącznie wtedy, gdyby jego dochód nie przekraczał kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., które w dniu orzekania przez organy obu instancji w niniejszej sprawie wynosiło 477 zł. Z niewadliwych ustaleń organów administracji wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozostaje w separacji z żoną, która mieszka w tym samym budynku. Jego dochód, który stanowi renta w wysokości 728,18 zł brutto (634,64 zł netto) miesięcznie, przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Na wysokość dochodu skarżącego w rozumieniu art. 8 ust. 1 – 4 u.p.s. nie ma przy tym wpływu okoliczność, że z renty potrącane są skarżącemu egzekwowane przez komornika należności niealimentacyjne. Prawidłowo zatem organy administracji wydały w niniejszej sprawie decyzje w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przepis ten oparty jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że ustawodawca pozostawił organom administracji duży zakres swobody w ocenie, czy przyznanie pomocy w danej sytuacji jest uzasadnione okolicznościami sprawy, czy też zachodzą podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku strony. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przyznanie zasiłku okresowego na podstawie omawianego przepisu może nastąpić tylko "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można więc z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak się to czyni w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Organy administracji obu instancji prawidłowo oceniły, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", pozwalający na przyznanie wnioskowanego świadczenia w myśl art. 41 pkt 1 u.p.s. Kolegium zasadnie stwierdziło, że ocena przesłanek przyznania świadczenia na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. winna być dokonana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia. W toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie nie dopatrzono się w sytuacji osobistej Z. W. istnienia szczególnych okoliczności, które wskazywałyby na zasadność przyznania wnioskowanej pomocy. Z. W. posiada stały dochód w postaci renty, a także od lat regularnie uzyskuje w szerokim zakresie pomoc w formie różnorodnych świadczeń z pomocy społecznej. Zauważyć należy także, iż skarżący już raz otrzymał od organu pomocy społecznej specjalny zasiłek celowy na zakup opału i bojlera w wysokości 350,00 zł (decyzja z dnia 20 lutego 2012 r., znak [...]). Wbrew zarzutom skarżącego, organy obu instancji przeprowadziły niniejsze postępowanie zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a., nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Mimo, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ustalenie jego sytuacji życiowej, w tym zdrowotnej, było możliwe dzięki dokumentacji zgromadzonej przez organ w innych sprawach, w których skarżący jest stroną. Ponadto sytuacja skarżącego, jako stałego beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej, jest znana organowi pomocy społecznej z urzędu. Okoliczności niniejszej sprawy jednoznacznie świadczą o tym, że nie jest dowolna ocena organów administracji, które stwierdziły, że sytuacja życiowa skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku wskazującego na potrzebę udzielenia zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Ponadto, w niniejszej sprawie samodzielną przesłanką odmowy przyznania skarżącemu usług opiekuńczych był brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Osoby, które wnoszą o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, mają bowiem obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji, wynikający z art. 4 ustawy. Dlatego też nie mogą one bez żadnych konsekwencji odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji, czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Z. W. uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i odmówił udzielenia organowi informacji niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, co samo przez się stanowi podstawę odmowy przyznania żądanego świadczenia. Bezpodstawne są wnioski skarżącego o wyłączenie członków kolegium od rozpoznania niniejszej sprawy. Podejmowanie czynności w innych sprawach z udziałem skarżącego nie stanowi bowiem przesłanki wyłączenia członka kolegium. Z tych wszystkich względów sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).