II SA/Lu 786/15

WyrokWSA w Lublinie2016-12-06

Skład orzekający: Jerzy Dudek, Jacek Czaja, Witold Falczyński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych może być zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, mimo że wywłaszczenie to nie zostało wprost wymienione w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami?
Ratio decidendi
Nieruchomość wywłaszczona na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. może być zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeśli spełnione zostaną przesłanki określone w rozdziale 6 działu III tej ustawy. Organ odwoławczy błędnie umorzył postępowanie, uznając brak podstawy prawnej do zwrotu, podczas gdy przejęcie nieruchomości na podstawie wspomnianego dekretu jest równoznaczne z wywłaszczeniem i powinno być rozpatrywane w ramach art. 136 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Stan faktyczny
Następcy prawni J. S. wystąpili z wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w 1952 r. na podstawie dekretu z 1949 r. na cele inwestycyjne. Organ pierwszej instancji odmówił zwrotu, a organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie, uznając brak podstawy prawnej do zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na podstawie wspomnianego dekretu. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody L. z dnia [...] sierpnia 2015 r. i zasądził od Wojewody na rzecz A. K. kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja,, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz A. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] listopada 1952 r., znak: [...], wywłaszczona została nieruchomość położona w L. przy ul. [...], oznaczona jako działka nr [...], stanowiąca własność J. S.. Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 1, 10, 21 ust. 2, 24 i 40 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31, dalej jako dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r.). Wywłaszczenia dokonano na cele inwestycyjne Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L.. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2006 r. następcy prawni J. S. wystąpili do Prezydenta Miasta L. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej dawnym nr [...], położonej obecnie przy ul. [...] w L.. Ze sporządzonego w toku postępowania przed organem pierwszej instancji operatu geodezyjno - prawnego wywłaszczonej nieruchomości wynika, że jej teren obejmuje część obecnej działki ewidencyjnej nr [...] (oznaczonej w dokumentacji jako działka [...] o pow. [...] m kw.), stanowiącej własność Skarbu Państwa oraz część obecnej działki nr [...] (oznaczonej w dokumentacji jako działka nr [...] o pow. [...] m kw.), stanowiącej własność Miasta L.. Postanowieniem z dnia [...] października 2013 r, znak: [...] Wojewoda L. wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w części wchodzącej w skład działki ewidencyjnej nr [...] i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę L.. W postepowaniu dotyczącym zwrotu działki nr [...] Prezydent Miasta L. ustalił, że dla tej działki prowadzona jest księga wieczysta nr [...] zgodnie z którą, jej właścicielem jest Skarb Państwa, przy czym prawo własności Skarbu Państwa wykonuje Wojskowa Agencja Mieszkaniowa. Na podstawie archiwalnych dokumentów, tj. pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] lipca 1950 r., skierowanego do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. oraz pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady N. L. z dnia [...] lipca 1950 r., skierowanego do Kwatermistrzostwa KBW w L., organ ustalił, że celem wywłaszczenia była lokalizacja i budowa koszar dla Jednostki Wojskowej nr [...]. W dniu [...] listopada 2013 r., organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości i stwierdził, że zajmuje ona teren dawnych koszar wojskowych, na którym znajduje się chodnik, trawnik, oświetlenie i ulica asfaltowa, ograniczona krawężnikami. Dawna działka nr [...] dochodzi do byłych terenów sportowych jednostki wojskowej, na których znajduje się ogrodzony odkryty basen wraz z urządzeniami służącymi do jego obsługi oraz stadion piłkarski. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Prezydent Miasta L. ustalił, że budowa będącego celem wywłaszczenia kompleksu koszarowego była prowadzona w latach 50 - tych XX wieku, na co wskazują między innymi dane z ewidencji gruntów i budynków (na działce nr [...], wchodzącej w obszar dawnych koszar wojskowych oznaczonych wojskowym nr ewide[...], uwzględniono m.in. budynek oznaczony jako wartownia, który został wybudowany w 1961 r. oraz budynek oznaczony jako stołówka, wybudowany w 1957 r.). Jako dowód na zrealizowanie celu wywłaszczenia na zawnioskowanym do zwrotu gruncie organ pierwszej instancji wskazał protokół zdawczo - odbiorczy spisany w dniu [...] grudnia 1988 r. w sprawie przekazania kompleksów nieruchomości nr [...] w L. przy ul. [...]. Z treści protokołu wynika, że na powyższym gruncie w 1988 r. znajdowały się m.in: wartownia, budynki koszarowe, kuchnia - stołówka, warsztat, pralnia, izba chorych, warsztat łączności, wiata szatni i basen. Ponadto w protokole zamieszczono informację, że kompleks jest zasilany energią cieplną co. z instalacji miejskiej, zabezpieczony w wodę z ujęcia własnego, posiada awaryjne zasilanie miejskie i odprowadzenie ścieków do kanalizacji miejskiej. Ponadto kompleks posiada tereny zielone obsiane trawą, obsadzone krzewami różanymi przy budynku sztabowym oraz boiska sportowe o nawierzchni trawiastej. Cały teren kompleksu wojskowego jest ogrodzony siatką w ramach na cokole betonowym i słupach betonowych. W tym stanie rzeczy decyzją z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] Prezydent Miasta L. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działka nr [...], wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] listopada 1952 r., w części wchodzącej w skład aktualnej działki ewidencyjnej nr [...]. Odwołanie od wymienionej decyzji złożyli: H. R., S. S., K. K., A. K., P. K., G. J., J. S., M. W. - pełnomocnik C. S. oraz J. P. występującą w imieniu własnym i jako pełnomocnik J. S. i G. S.. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., Wojewoda L. uchylił decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 2014 r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał się na treść art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 u.g.n. i podzielił ustalenia faktyczne dokonane w sprawie przez organ pierwszej instancji. Następnie wojewoda przytoczył treść art. 216 ust. 1 u.g.n. i podniósł, że przepis ten przewiduje stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących zwrotu nieruchomości wyłącznie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie wskazanych w nim aktów lub przepisów konkretnych aktów, a także nieruchomości wywłaszczonych na rzecz wskazanych w nim podmiotów (niezależnie od podstawy wywłaszczenia), tj. państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Organ wyjaśnił, że art. 216 u.g.n. konstruuje w wyczerpujący sposób zakres odesłania i zawartego w nim wyliczenia aktów normatywnych i nie może być traktowany jako egzemplifikacja, lecz jako lista zamknięta. Jest to bowiem norma o charakterze szczególnym, nie podlegająca interpretacji rozszerzającej. Zdaniem organu, przepis art. 216 ust. 2 pkt 2 u.g.n. zawiera ograniczenie w stosowaniu przepisów dotyczących zwrotu w zakresie objętym dekretem z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych tylko do art. 9, który dotyczył nabywania nieruchomości w drodze umów sprzedaży i zamiany, mimo, że we wspomnianym dekrecie ustawodawca wyróżnił także przymusowe formy odjęcia własności nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a dekret pełnił rolę ogólnej ustawy wywłaszczeniowej. W świetle powyższego wojewoda przyjął, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują możliwości zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie przepisów powołanego wyżej dekretu, w odróżnieniu od nieruchomości nabytych na podstawie umów zawartych w oparciu o przepisy tego dekretu. Jego zdaniem, w przypadku zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości nabytych lub przejętych na podstawie innych aktów prawnych aniżeli wymienionych w art. 216 u.g.n., tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, organy obowiązane są do wydania decyzji o umorzeniu postępowania, bowiem brak jest w takiej sytuacji materialnoprawnej podstawy do jego prowadzenia. W skardze na powyższą decyzję A. K. zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawach dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a w konsekwencji jego błędne niezastosowanie i uznanie, że brak jest materialnoprawnej podstawy do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; b) art. 216 ust. 2 pkt 2 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie materialnoprawną podstawę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi art. 136 ust. 3 u.g.n.; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art 105 § 1 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, podczas gdy nie istniały przesłanki umorzenia postępowania, gdyż postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, a organ odwoławczy obowiązany był merytorycznie rozpoznać sprawę; b) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 136 ust 3 u.g.n. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego niezbędnego do stwierdzenia istnienia przesłanek do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, tj. w szczególności, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w akcie o wywłaszczeniu. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a także o zobowiązanie Wojewody L. na podstawie art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) do wydania w określonym terminie decyzji orzekającej zwrot nieruchomości na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela na wypadek, gdyby sąd uznał to za uzasadnione okolicznościami sprawy oraz o zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Okolicznością bezsporną jest, iż zawnioskowana do zwrotu nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] listopada 1952 r., wydanego na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych na cele inwestycyjne Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., tj. na budowę koszar dla Jednostki Wojskowej nr [...] przy ul. [...]. Umarzając postępowanie w niniejszej sprawie jako bezprzedmiotowe, organ odwoławczy kierował się wykładnią językową art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz.1492). Ust. 1 art. 216 stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z późn. zm.), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Z kolei, w myśl art. 216 ust. 2 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172), 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.). Istota sporu pomiędzy organem odwoławczym a skarżącą sprowadza się w niniejszej sprawie do odpowiedzi na pytanie, czy nieruchomość przejęta przez Skarb Państwa w drodze orzeczenia o wywłaszczeniu wydanego na podstawie art. 21 ust. 2 i art. 40 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. może być zwrócona poprzedniemu właścicielowi bądź jego spadkobiercom w sytuacji, gdy w art. 216 ust. 2 u.g.n. jest mowa o stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 9 tego dekretu. W ocenie organu odwoławczego, skoro w przepisie tym wymieniono jedynie "nieruchomości nabyte na podstawie art. 9 dekretu", to nie ma podstaw do zwrotu nieruchomości, które zostały przejęte na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu wydanego w oparciu o przepisy art. 10, art. 21 ust. 2 oraz art. 40 tego dekretu. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić, gdyż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. nie miał zastosowania. Nie ulega wątpliwości, że wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. "orzeczenie o wywłaszczeniu", na podstawie którego przejęto na rzecz Skarbu Państwa zawnioskowaną do zwrotu nieruchomość, jest władczym, jednostronnym, rozstrzygnięciem organu administracji publicznej, wydanym wobec konkretnego adresata w stosunku do indywidualnie oznaczonej nieruchomości na podstawie przepisów prawa administracyjnego, a zatem posiadającym wszelkie cechy decyzji administracyjnej. Orzeczenie to jest aktem wywłaszczeniowym, o czym świadczy chociażby treść art. 10 dekretu, w którym posłużono się sformułowaniem "orzeczenie o wywłaszczeniu". Określenia tego użyto również w treści orzeczenia z dnia [...] listopada 1952 r. (k. 7 akt administracyjnych). Istotne jest też, że przejęcie nieruchomości, będącej przedmiotem wniosku o zwrot w niniejszej sprawie, nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a zatem aktu normatywnego stanowiącego bezpośrednio o wywłaszczaniu nieruchomości, poprzedzającego ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18, poz. 94). Oznacza to, że wywłaszczenie tej nieruchomości nastąpiło w oparciu o akt normatywny, który w sposób bezpośredni odnosił się do tej problematyki, a nie akt, który wprawdzie umożliwiał przejęcie nieruchomości na określone cele publiczne, ale nie zawierał norm wywłaszczeniowych w ścisłym tego słowa znaczeniu. Skoro zatem przejęcie nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. jest równoznaczne w skutkach prawnych z wywłaszczeniem nieruchomości, to wniosek o jej zwrot powinien być rozpoznany w ramach regulacji wyrażonej w formule generalnej, zawartej w art. 136 i następnych u.g.n., bowiem przepis ten obejmuje zwrot nieruchomości wywłaszczonych w każdym czasie w oparciu o przepisy wywłaszczeniowe w ścisłym tego słowa znaczeniu, obowiązujące w dacie wywłaszczenia. Natomiast art. 216 u.g.n. dotyczy tych przypadków przejęcia nieruchomości na cele publiczne, które nastąpiło w innym trybie niż na skutek wydania indywidualnego, władczego aktu administracyjnego. Z woli ustawodawcy nieruchomości te mogą być zwrócone poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercom po spełnieniu określonych w ustawie warunków. Wbrew zatem wykładni organu odwoławczego, okoliczność, że przejecie nieruchomości na podstawie orzeczenia wydanego w oparciu o art. 21 ust. 2 i art. 40 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., nie zostało uwzględnione w katalogu zawartym w art. 216 u.g.n., jest dla rozstrzygnięcia sprawy obojętna. Innymi słowy, procedurą zwrotu objęte są wszelkie nieruchomości przejęte czy nabyte przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., w warunkach odpowiadających wywłaszczeniu nieruchomości na cel publiczny, o ile spełnione zostaną przesłanki określone w rozdziale 6 dziale III u.g.n. Z uwagi na to, iż przejęcie nieruchomości w niniejszej sprawie było równoznaczne w skutkach prawnych z wywłaszczeniem nieruchomości, należało rozpatrzyć sprawę w świetle przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n., z pominięciem dyspozycji art. 216 ust. 2 pkt 2 u.g.n. Zatem, skoro istniała materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nieruchomości, organ odwoławczy, umarzając postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe, naruszył nie tylko dyspozycje powołanych przepisów prawa materialnego, ale również przepis art. 105 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Naruszenie przez organ odwoławczy prawa materialnego, polegające na błędnym zastosowaniu art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. i niezastosowaniu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n., a także naruszenie prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a., a w konsekwencji także art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., dało podstawę do uchylenia decyzji organu odwoławczego w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. Mając na uwadze charakter wyżej wskazanych uchybień i zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, zobowiązującą organ odwoławczy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, nie było podstaw do uchylenia również decyzji organu pierwszej instancji. Odnosząc się z kolei do zawartego w skardze wniosku o zobowiązanie Wojewody L. na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. do wydania decyzji orzekającej zwrot nieruchomości na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela, należy podkreślić, że możliwość wydania przez sąd administracyjny tzw. merytorycznego orzeczenia, o którym mowa w powołanym przepisie, jest ograniczona, a przesłanki, przy spełnieniu których może to nastąpić, nakazują traktować ją jako wyjątkową. Przede wszystkim, wydanie orzeczenia na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. może mieć miejsce tylko w wyroku uwzględniającym skargę na decyzję i uchylającym ją z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ lub pkt 2 p.p.s.a., a zatem jedynie wówczas, gdy sąd stwierdził w toku dokonanej kontroli, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub stwierdził jej nieważność w całości lub w części z przyczyn określonych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach. Żadne inne wady decyzji, które w świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ i c/ p.p.s.a. mogą uzasadniać uchylenie zaskarżonej decyzji, nie mogą prowadzić do skorzystania przez sąd z uprawnień z art. 145a § 1 p.p.s.a. Należy zatem przyjąć, zgodnie z ogólnymi regułami wykładni przepisów o charakterze wyjątkowym, że nie jest dopuszczalne skorzystanie z możliwości orzeczniczych przewidzianych w art. 145a § 1 p.p.s.a., jeśli uchylana decyzja administracyjna, obok wad o charakterze materialnoprawnym, obarczona jest wadami proceduralnymi, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ lub c/ p.p.s.a. Skoro organ odwoławczy w niniejszej sprawie dopuścił się uchybienia również przepisom prawa procesowego, wydanie orzeczenia na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. było niedopuszczalne. Rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów postępowania zostało wydane w oparciu o dyspozycję art. 200 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy dokona powtórnej oceny wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przy uwzględnieniu powyższych uwag oraz wniosków i w zależności od ustaleń dokonanych w toku postępowania, rozstrzygnie sprawę przy zastosowaniu odpowiednich przepisów prawa materialnego. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło