II SA/Lu 794/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z 3 sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zaskarżone postanowienie została wydana na gruncie następującego stanu sprawy. M. D. (dalej jako "skarżący" lub "strona") w dniu [...] marca 2021 r. złożył do Burmistrza K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną babka – H. P.. Decyzją z [...] 2021 r. organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jako powód wskazał datę powstania niepełnosprawności H. P. oraz posiadanie przez nią dzieci, tj. osoby zobowiązane do świadczenia pomocy w pierwszej kolejności. Ze zwrotnego poświadczenia odbioru decyzji wynika, że odebrał ją skarżący osobiście w dniu [...] kwietnia 2021 r. W dniu 13 maja 2021 r. skarżący nadał w placówce pocztowej odwołanie od ww. decyzji, wskazując między innymi, że H. P. zmarła [...] kwietnia 2021 r., a do momentu śmierci to on sprawował wyłączna opiekę, gdyż jej dzieci nie mogą z tego obowiązku się wywiązać, z uwagi na posiadaną sytuację życiową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z 17 czerwca 2021 r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Organ podał, że skoro decyzja została doręczona stronie 28 kwietnia 2021 r., to odwołanie mogło zostać złożone do 12 maja 2021 r. Wobec tego, że wniosek złożono z 1-dniowym opóźnieniem, gdyż nadano go dopiero 13 maja 2021 r., należało stwierdzić uchybienie terminu do jego wniesienia. Postanowienie to zostało doręczone stronie 25 czerwca 2021 r. Wnioskiem nadanym 1 lipca 2021 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Wskazał, że w dniu kiedy odebrał decyzję zmarła jego babka. Wszedł z listem do mieszkania i zauważył, że ta źle się czuje, a po kilkunastu minutach zmarła. Ciężar i obowiązek organizacji pogrzebu spoczywał na nim. Śmierć babki spowodowała nasilenie objawów depresji, z powodu której miał przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dopiero po pewnym czasie od pogrzebu przypomniał sobie o otrzymanej decyzji. Nadto podniósł, że w terminie 29 kwietnia 2021 r. – 13 maja 2021r. wypadają święta państwowe, tj. 1 i 3 maja. W związku z tym był przekonany, że te święta wydłużają termin do złożenia odwołania o 2 dni. Jego zdaniem uchybienie terminowi o 1 dzień w przypadku pandemii nie powinno być powodem zakończenia sprawy. Podniósł również, że postanowienie Kolegium było błędnie zaadresowane na ul. [...], zamiast [...] [...]. Awizo było zostawione w skrzynce pod nr [...], która znajduje się w innej klatce w bloku. Właściciele mieszkania rzadko tam bywają i tylko przypadek sprawił, że dowiedział się o liście. Zaskarżonym postanowienie z 3 sierpnia 2021 r. działając na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 58 § 2 i 3 k.p.a. organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał na treść art. 58 k.p.a. w tym na konieczność złożenia przedmiotowego wniosku w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Zaznaczył, że skoro w sprawie skarżący odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji nadał 13 maja 2021 r., to niewątpliwie znaczy to, iż najpóźniej w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu. Czas na złożenie prośby o przywrócenie terminu upływał więc najpóźniej 20 maja 2021 r. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został nadany natomiast przez stronę 1 lipca 2021 r., a więc ponad 6 tygodni po ustaniu przyczyny uchybienia terminu. Bezdyskusyjne jest zatem, że skarżący wniosek o przywrócenie terminu złożył po upływie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Organ - przywołując stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych - nadmienił również, że kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu o którym stanowi art. 58 § 1 k.p.a. nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a zatem może mieć ono miejsce jedynie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Nie można uznać, że uchybienie 14 dniowego terminu do wniesienia odwołania ze względu na śmierć osoby bliskiej nastąpiło całkowicie bez winy strony. Zasadnym jest uznanie, że strona mogła napisać zwięzłe odwołanie bądź ustanowić pełnomocnika do jego napisania. Z odwołania złożonego przez stronę wynika, że H. P. miała trzy córki, w tym dwie mieszkające w K.. Mało wiarygodne są więc wyjaśnienia, że tylko na wnioskodawcy ciążył obowiązek organizacji pogrzebu. Przesądza to o tym, iż wniosek strony nie może zostać uwzględniony. Dodatkowo organ wskazał, że okoliczności dotyczące samego postępowania zakończonego wydaniem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie mają w świetle przepisów prawa znaczenia przy ocenie dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu rozpatrywanego w niniejszej sprawie. W skardze skarżący podniósł, że organy skupiły się na mało istotnej kwestii, jaką jest niedotrzymanie terminu złożenia odwołania, jak i przywrócenia terminu. Jemu zależy natomiast na przeanalizowaniu sprawy i wskazaniu czy jego roszczenia były zasadne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Poza brakiem udziału stron w tym trybie, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności (art. 135 P.p.s.a.). W przypadku kontroli decyzji administracyjnych i postanowień to sąd na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a., zobligowany jest do uwzględnienia skargi w przypadku stwierdzenia: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie Kolegium o odmowie przywrócenia terminu skarżącemu do wniesienia odwołania. Powodem takiego rozstrzygnięcia, było przyjęcie przez organ, że skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie zachował siedmiodniowego terminu do jego złożenia. Mianowicie, zdaniem organu, skoro odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji skarżący wniósł w dniu 13 maja 2021 r., to właśnie w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu i od tego dnia należy liczyć termin z art. 58 § 2 k.p.a. Tak wyrażone stanowisko organu nie jest jednak prawidłowe. Mianowicie, jak stanowi art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zgodnie zaś z art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z przepisu tego wynika zatem wprost, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, może być również dzień, w którym strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminowi. Dotyczy to sytuacji, w których strona nie miała świadomości przekroczenia terminu i dokonując czynności działała w subiektywnym przeświadczeniu, że robi to w ustawowym terminie. Jeśli zatem strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od uzyskania przez nią wiadomości o tym, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu (por. wyrok NSA z 10 marca 2000 r., I SA/Lu 1524/98). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się zaś, że datą tą, w przypadku uchybienia terminu do wniesienia odwołania, jest data doręczenia postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do dokonania tej czynności (por. wyroki NSA z 24 marca 1999 r., I SA/Gd 1664/98, z 10 marca 2000 r., I SA/Lu 1524/98, z 16 czerwca 2009 r., I FSK 373/08). Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie Kolegium dokonało błędnej interpretacji art. 58 § 2 k.p.a., przyjmując, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania był 13 maja 2021 r., a wniosek o przywrócenie terminu, skarżący powinien złożyć najpóźniej 20 maja 2021 r. Tym samym organ poczynił założenie, że skarżący składając odwołanie 13 maja 2021 r. wiedział, że składa je z naruszeniem terminu. Stanowisko to nie znajduje jednak żadnego uzasadnienia w aktach sprawy, z których jednoznacznie wynika, że strona dowiedziała się o uchybieniu terminu z chwilą powiadomienia jej o tym przez organ. Powiadomienie to nastąpiło zaś w dniu doręczenia postanowienie z 17 czerwca 2021 r. o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, tj. 25 czerwca 2021 r. Do tego dnia skarżący nie był świadomy uchybienia terminowi, co jednoznacznie wynika z jego wyjaśnień i okoliczności sprawy. Racjonalne i logiczne są bowiem wyjaśnienie skarżącego, że wnosząc 13 maja 2021 r. odwołania pozostawał w mylnym przekonaniu, że czyni to w terminie, zaś o uchybieniu terminu dowiedział się dopiero 25 czerwca 2021 r., kiedy doręczono mu postanowienie Kolegium z 17 czerwca 2021 r., stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji termin do złożenia prośby o przywrócenie uchybionego terminu, należało liczyć od uzyskania przez skarżącego wiadomości o tym, iż odwołania złożone zostało z uchybieniem. Skoro termin, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. rozpoczął bieg na skutek doręczenia postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w dniu 25 czerwca 2021 r., to złożenie w dniu 1 lipca 2021 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania - nie było spóźnione. Wobec powyższego należy stwierdzić, że Kolegium z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., nie ustaliło prawidłowo daty ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania i w konsekwencji z naruszeniem art. 58 § 2 K.p.a., stwierdziło, że prośba o przywrócenie terminu została złożona przez skarżącego z przekroczeniem terminu określonego w tym przepisie. W tej sytuacji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium będzie związane dokonaną przez Sąd interpretacją art. 58 § 2 k.p.a. Jednocześnie przeprowadzi analizę, czy skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 k.p.a.). W tym zakresie organ weźmie pod uwagę, że instytucja przywrócenia terminu ma chronić jednostkę przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub innych uczestników postępowania. Gdy zatem zostaną łącznie spełnione przesłanki, wskazane w art. 58 § 1 k.p.a., organ ma obowiązek przywrócić termin. Organ nie działa tutaj w granicach uznania administracyjnego. Jednocześnie organ weźmie pod uwagę, że uprawdopodobnić (którym to pojęciem posługuje się art. 58 § 1 k.p.a.) to "sprawić, że coś staje się prawdopodobne". Z kolei przez prawdopodobną należy rozumieć sytuację, która wydaje się być prawdziwa; jest duża szansa, że się wydarzyła. Różnica pomiędzy udowodnieniem a uprawdopodobnieniem nie polega na obniżeniu wiarygodności stwierdzonych faktów, lecz jedynie na pewnym odformalizowaniu czynności zmierzających do ich ustalenia. Uprawdopodobnienie należy zatem rozumieć jako obiektywny stan wiedzy, w świetle której istnienie danego faktu jest wysoce prawdopodobne. Z kolei brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy.