II SA/Lu 799/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 lutego 2008 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) na rzecz [...] R. K. kwotę 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52, 80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku VAT. J. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2007 r., Nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] 2007 r. Nr [...], którym Prezydent Miasta zastosował wykonanie zastępcze obowiązku wstrzymania użytkowania instalacji-paleniska kuchennego w budynku mieszkalnym przy ul. D. 8 w P. z terminem natychmiastowym poprzez odcięcie otworów do kominów odprowadzających spaliny z kuchni węglowych oraz wskazał, że wykonanie zastępcze zrealizuje wybrana firma budowlano - remontowa na koszt i niebezpieczeństwo zobowiązanego. Jak wynika z akt sprawy, Prezydent Miasta decyzją z dnia 24 czerwca 2002 r., nakazał J. W. zaprzestać spalania odpadów w palenisku kuchennym w wyżej wskazanym budynku mieszkalnym. Kolejną decyzją z dnia 30 października 2006 r. ten sam organ administracji wstrzymał skarżącej użytkowanie instalacji-paleniska kuchennego w budynku mieszkalnym przy ul. D. 8 w P. z terminem natychmiastowym poprzez odcięcie otworów do kominów odprowadzających spaliny z kuchni węglowych – w związku z brakiem realizacji decyzji z dnia 24 czerwca 2002 r. Następnie pisemnym upomnieniem z dnia 29 maja 2007 r. Prezydent Miasta wezwał J. W. do wykonania obowiązku zaprzestania użytkowania paleniska kuchennego poprzez odcięcie otworów do kominów dymowych, z jednoczesnym uprzedzeniem, iż w razie niewykonania powyższego sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego. W dniu 13 lipca 2007 r. powyższy organ wystawił tytuł wykonawczy, i postanowieniem zastosował wykonanie zastępcze obowiązku określonego w decyzji z dnia 30 października 2006 r. J. W. pismem z dnia 20 lipca 2007 r. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, uzasadniając je tym, że działania organu dążące do odcięcia otworów kominowych w jej domu zmierzają do pozbawienia jej egzystencji, gdyż jest osobą chorą i niezaradną utrzymującą się jedynie z niewielkiej renty. Nie stać jej na gaz lub elektryczność. Ponadto wskazała, że w kuchni węglowej pali drewnem z drzew liściastych pozyskiwanym z własnej działki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] 2007 r. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia przeanalizowało poszczególne etapy postępowania administracyjnego i egzekucyjnego w niniejszej sprawie, dochodząc do wniosku, że organ miał obowiązek egzekwowania wykonania decyzji ostatecznej nakładającej obowiązek wstrzymania użytkowania paleniska kuchennego poprzez odcięcie otworów do kominów, a jednym ze środków egzekucyjnych jest wykonanie zastępcze. Organ wskazał, że bezzasadne są twierdzenia skarżącej odnośnie braku środków na zainstalowanie gazu lub elektryczności. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. zainstalował w budynku skarżącej w 2004 r. kuchenkę gazową , a w 2005 r. piece akumulacyjne do ogrzewania pomieszczeń. Tym samym stworzone zostały warunki do zaprzestania korzystania z kuchni węglowej. W skardze do Sądu J. W. powyższemu postanowieniu zarzuciła błędy w istotnych ustaleniach faktycznych wziętych pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia, polegające na przyjęciu, że w jej piecu spalane były substancje toksyczne, podczas gdy w piecu palone było drewnem oraz na przyjęciu, że toksyczny dym pochodził z jej działki, podczas gdy pochodził on z innego źródła. Ponadto organ nie uwzględnił jej tragicznej sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej ogrzewanie domu w inny niż dotychczasowy sposób. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji, wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej. Jest to kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Jest to jedyne kryterium sądowej kontroli, jakiej poddane zostały rozstrzygnięcia organów administracji na skutek wniesionej skargi. W ocenie Sądu organ administracji rozpoznając przedmiotową sprawę wydał prawidłowe rozstrzygnięcie pozostające w zgodzie zarówno z przepisami postępowania administracyjnego, jak i prawa materialnego, a zatem skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005, Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwana w dalszej części uzasadnienia "ustawą", określa katalog środków, które mogą być stosowane przez właściwy organ w celu przymuszenia wykonania obowiązków o charakterze niepieniężnym. Do środków tych należy między innymi wykonanie zastępcze (art. 1a pkt 12 lit. b tiret drugi ustawy). Środek egzekucyjny w postaci wykonania zastępczego określonych obowiązków służy do wykonania obowiązków o charakterze niepieniężnym i ma na celu doprowadzenie do wykonania obowiązku bezpośrednio. Środek ten polega na zleceniu innej osobie wykonania za zobowiązanego egzekwowanego obowiązku na jego koszt. Bezsporne w sprawie jest, że obowiązek nałożony na skarżącą, polegający na wstrzymaniu użytkowania kuchni węglowej poprzez odcięcie otworów do kominów odprowadzających spaliny nie został wykonany o czym świadczy treść protokółu oględzin z dnia 29 maja i 14 czerwca 2007 r. Odnosząc się do podstawy prawnej rozstrzygnięcia należy wskazać, iż wykonanie zastępcze w niniejszej sprawie orzeczono na podstawie art. 128 § 1 i 4 ustawy. Zgodnie z treścią § 1 powyższego przepisu w celu zastosowania środka egzekucyjnego określonego w art. 127 organ egzekucyjny doręcza zobowiązanemu: odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32 (pkt 1) oraz postanowienie, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym zostanie w trybie postępowania egzekucyjnego wykonany zastępczo przez inną osobę za zobowiązanego, na jego koszt i niebezpieczeństwo (pkt 2). Natomiast stosownie do § 4 przepisu zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego. Skarżąca mając powyższe na uwadze skorzystała zarówno z prawa zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, jak i prawa wniesienia zażalenia na postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego. Jednakże stosownie do treści art. 35 ustawy, wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje tego postępowania. Oznacza to, że organ w dalszym ciągu może podejmować określone czynności egzekucyjne. Powyższe oznacza, że organ zastosował odpowiednie do stanu faktycznego przepisy prawa. Ponadto organ egzekucyjny nie uchybił innym określonym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązkom proceduralnym poprzedzającym nałożenie grzywny, w szczególności wykonanie zstępcze zostało poprzedzone upomnieniem i tytułem wykonawczym, po otrzymaniu którego zobowiązana tym tytułem miała 7 dni na zgłoszenie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego - z czego również skorzystała. W odpowiedzi na kwestie podnoszone przez skarżącą w zażaleniu, a następnie w skardze do sądu, należy wskazać, iż nie zasługują one na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy jednak podkreślić, iż celem administracyjnego postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji obowiązków przez zobowiązanego. Definicję legalną zobowiązanego zawiera art. 1a pkt 20 ustawy wskazując, iż jest nim osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (...). A zatem jeśli na danym podmiocie ciąży obowiązek określony poprzez wydanie odpowiedniego orzeczenia lub decyzji, a który to podmiot nie wykonuje nałożonego obowiązku, staje się on zobowiązanym, w stosunku do którego uprawnione jest skierowanie działania na drogę postępowania egzekucyjnego. Jednakże z twierdzeń J. W. wynika, iż istota sporu sprowadza się w zasadzie do podważania przez skarżącą zasadności i legalności nałożonego na nią decyzją z dnia 30 października 2006 r. obowiązku wstrzymania użytkowania paleniska kuchennego poprzez odcięcie otworów do kominów. Skarżąca głównie wskazuje, że organ bezzasadnie nałożył ten obowiązek, gdyż w piecu paliła wyłącznie drewnem uzyskiwanym z drzew rosnących na jej działce oraz, że toksyczny dym unoszący się w rejonie jej posesji nie wydobywał się z komina jej domu. Ponadto głównym zarzutem skarżącej jest jej zła sytuacja finansowa uniemożliwiająca zaprzestania palenia w piecu, czego organ nie uwzględnił. W kontekście tak stawianych zarzutów, należy wyjaśnić, iż przedmiotowe postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wtórnym i jednocześnie odrębnym w stosunku do zakończonego decyzją ostateczną postępowania, w którym nałożono na skarżącą określony obowiązek. Organ egzekucyjny w żadnym wypadku nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a jego rola sprowadza się wyłącznie do oceny, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało zobowiązanemu upomnienie (art. 29 § 1 ustawy). Brak jego kompetencji do weryfikacji decyzji nakładającej obowiązek wynika ze względu na wskazaną odmienność postępowania egzekucyjnego i postępowania prowadzonego w celu merytorycznego rozpoznania sprawy. A zatem organ egzekucyjny nie ma uprawnień do merytorycznego badania wymagalności obowiązku, podlegającego egzekucji. Takich uprawnień nie ma również Sąd, gdyż nie mieści się to w granicach niniejszego postępowania. Inaczej mówiąc, strona skarżąca mogła kwestionować prawidłowość nałożonego obowiązku wyłącznie w zakończonym postępowaniu administracyjnym za pomocą przysługujących jej środków odwoławczych, o czym była każdorazowo pouczana. Sprawdzanie juz w toku postępowania egzekucyjnego zasadności argumentów wskazujących, iż organ bezpodstawnie w decyzji nałożył na skarżącą przedmiotowy obowiązek jest niedopuszczalne. Bezsporne w sprawie jest, iż w obrocie prawnym obowiązuje ostateczna decyzja nakładająca na skarżącą obowiązek dokonania odcięcia przewodów kominowych, co oznacza, że jej treść wiąże organ egzekucyjny bez względu na to, czy jest ona w jej przekonaniu poprawna czy też dostrzega ona jej wadliwość. Skarżąca winna mieć na uwadze, iż zgodnie z zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 § 1 Kpa, decyzje ostateczne mogą być uchylone lub zmienione tylko w drodze trybów szczególnych w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie może to się jednak stać za sprawą środków odwoławczych wnoszonych w toku postępowania egzekucyjnego. Podkreślenia również wymaga, że zgodnie art. 7 § 2 ustawy, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z zasady tej wynika obowiązek badania, który ze środków egzekucyjnych prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku. W istocie jest to główna zasada w postępowaniu egzekucyjnym. Jeżeli więc organ egzekucyjny ma do wyboru grzywnę w celu przymuszenia lub wykonanie zastępcze, tak jak w rozpoznawanej sprawie w ramach wykonania obowiązku zmierzającego do usunięcia zagrożenia dla ludzi spowodowanego toksycznymi dymami, powinien wybrać wykonanie zastępcze, gdyż ono prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku. Ponadto orzeczenie grzywny w celu przymuszenia zdaniem Sądu nie odniosłoby zamierzonego skutku z uwagi na prawdopodobną niewypłacalność strony skarżącej, spowodowaną jej sytuacją finansową. Z akt sprawy bezspornie wynika, iż zobowiązana od dłuższego okresu czasu uchylała się od wykonania określonego obowiązku, a ponadto jasno wskazywała, że nie zamierza go wykonać. W związku z powyższym wykonanie zastępcze należało uznać za właściwy, a zarazem jedynie skuteczny środek egzekucyjny odpowiadający celowi prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Nie mogą odnieść również zamierzonego skutku twierdzenia skarżącej odnoszące się do jej trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Powyższe twierdzenia mogą być wyłącznie podstawą do objęcia skarżącej i jej rodziny opieką przez odpowiednie organy pomocy społecznej, co jak wynika z akt sprawy zostało uczynione. Natomiast przedmiotem postępowania administracyjnego było wyłącznie zastosowanie odpowiedniego środka egzekucyjnego przewidzianego w ustawie, a kompetencją Sądu było sprawdzenie czy podjęte przez organ działania nie naruszają obowiązujących przepisów prawa. Ponadto nie będąc stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) związany zarzutami skargi, wskazaną w niej podstawą prawną oraz sformułowanymi w niej wnioskami Sąd z urzędu zbadał także zgodność zaskarżonego postanowienia z innymi przepisami omawianej ustawy. W szczególności Sąd nie dostrzegł m.in. uchybień związanych z wystawieniem tytułu wykonawczego. Stosownie do przepisu art. 26 § 1 ustawy tytuł ten został bowiem sporządzony według ustalonego wzoru określonego w załączniku nr 24 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 137, poz. 1541 ze zm.) oraz odpowiada wymogom przewidzianym w art. 27 § 1 ustawy. Z tych wszystkich przyczyn na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu. O kosztach wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).