II SA/Lu 800/12

Dnia 10 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje [...] A. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. P. od decyzji z dnia [...] wydanej przez Kierownika Filii nr 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przyznało S. P. specjalny zasiłek celowy na pokrycie w części kosztów zakupu leków i leczenia w marcu 2012 r. w kwocie 477 zł. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kwestionowaną przez odwołującego decyzją z dnia 21 marca 2012 r. organ pierwszej instancji przyznał S. P. specjalny zasiłek celowy na pokrycie w części kosztów zakupu leków i leczenia w marcu 2012 r. w kwocie 400 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji S. P. podniósł, że według przedstawionej przez niego wyceny koszt zakupu niezbędnych leków wynosi 721,94 zł i wniósł o przyznanie całej potrzebnej na ten cel kwoty podkreślając, że zasiłek w kwocie 400 zł uniemożliwia właściwe leczenie. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszym rzędzie wskazało, że jednym z warunków przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej w oparciu o przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 tej ustawy. Kryterium dochodowe w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł i w sytuacji odwołującego jest ono przekroczone, gdyż dochód S. P. w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek, obejmował dodatek mieszkaniowy w kwocie 144,47 zł oraz zasiłek stały w kwocie 336,74 zł, a zatem łącznie wynosił 481,21 zł. W konsekwencji Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że S. P. nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego z pomocy społecznej. Zarazem organ odwoławczy zaakceptował ocenę organu pierwszej instancji o występowaniu w sytuacji S. P. okoliczności odpowiadających pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku, który w świetle art. 41 ustawy o pomocy społecznej umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że decyzjami z dnia 21 marca 2012 r. udzielono także odwołującemu pomocy w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" przez przyznanie nieodpłatnie w okresie od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 30 czerwca 2012 r. jednego gorącego posiłku dziennie o wartości 10,90 zł oraz przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w kwietniu i maju 2012 r. w kwocie 120 zł miesięcznie. Jednakże w ocenie Kolegium analiza całokształtu sytuacji odwołującego, a w szczególności trudności wynikających z braku możliwości podjęcia pracy z uwagi na niepełnosprawność oraz faktu ponoszenia dużych kosztów na leczenie, przemawiały za udzieleniem odwołującemu większej pomocy na zakup leków, w maksymalnej wysokości przewidzianej w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to jest w kwocie 477 zł – odpowiadającej wysokości kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Organ zauważył ponadto, że zwiększenie zakresu pomocy uzasadnia upływ czasu i konieczność stałego stosowania leków wymienionych na receptach przedstawionych przez odwołującego, przypisanych w ilościach wystarczających na około trzy miesiące. S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...], domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania zasiłku celowego na zakup leków w wysokości 721,94 zł. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nieuwzględnienie jego wniosku o przyznanie zasiłku celowego we wskazanej w skardze wysokości – odpowiadającej pełnej cenie przypisanych leków – uniemożliwia właściwe leczenie zgodnie z zaleceniami lekarskimi, narażając skarżącego na ciężkie kalectwo lub utratę życia, podczas gdy zdrowie człowieka jest dobrem, którym organy winny się kierować. Z powyższego skarżący wywodził brak zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami Konstytucji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podkreślając, że zasiłek został przyznany skarżącemu w maksymalnej wysokości przewidzianej przepisem art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ubocznie Kolegium wskazało na możliwość ubiegania się przez skarżącego o pomoc na kolejne zakupy leków, o ile nadal zachodziłyby obiektywne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w formie specjalnego zasilku celowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Przeprowadzona według wskazanych reguł kontrola legalności zaskarżonej decyzji wskazuje, że nie narusza ona prawa, w związku z czym nie zachodzą podstawy do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia zatem jedynie subsydiarną funkcję, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). W myśl art. 7 ustawy pomocy udziela się osobom i rodzinom między innymi z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej. Pomoc może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy). W myśl art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zatem w świetle przytoczonego przepisu przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej co do zasady jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej w opisanej w tym przepisie sytuacji kryteria dochodowe ustala Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. W oparciu o wskazaną delegację ustawową wydane zostało znajdujące zastosowanie w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). W myśl § 1 pkt 1 lit. a tego rozporządzenia kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł, jak właściwie przyjęto w zaskarżonej decyzji. Z kolei w myśl art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przy tym według art. 8 ust. 4 ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Mając na względzie przytoczone unormowania oraz wyniki przeprowadzonego wywiadu środowiskowego należało uznać, że Kolegium właściwie ustaliło wysokość dochodu skarżącego, a w konsekwencji prawidłowo stwierdziło, że skarżący, którego miesięczny dochód przekracza kryterium dochodowe wynoszące 477 zł, nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego przewidzianego w przepisach art. 36 pkt 1 lit. c oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast organ odwoławczy, tak jak i organ pierwszej instancji uznał, że sytuacja S. P. odpowiada pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z przywołanej treści art. 41 pkt 1 ustawy wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca ograniczył wysokość pomocy, która może być udzielona w formie niepodlegającego zwrotowi specjalnego zasiłku celowego, do kwoty odpowiadającej wysokości kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Taka regulacja niewątpliwie wiąże się z zupełnie wyjątkowym charakterem świadczenia, którego beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy, to jest konieczności spełnienia kryterium dochodowego, powyżej którego przyjmuje się możliwość, co do zasady, samodzielnego przezwyciężenia trudności. Zaskarżoną decyzją z dnia 15 czerwca 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. rozstrzygnęło sprawę co do meritum i uwzględniając całokształt wyjątkowych okoliczności zachodzących po stronie skarżącego przyznało S. P. specjalny zasiłek celowy w kwocie 477 zł, a zatem w wysokości odpowiadającej obowiązującemu w dniu wydania decyzji kryterium dochodowemu dla osoby samotnie gospodarującej, określonemu w § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Tym samym w świetle art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej była to maksymalna możliwa do przyznania wysokość specjalnego zasiłku celowego, na co słusznie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji uznać więc należało za nieskuteczne zarzuty skargi zmierzające do podważenia legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwagi na nieuwzględnienie pełnego kosztu przypisanych skarżącemu leków. Jak wskazano już wyżej, skarżącemu nie mógł być przyznany specjalny zasiłek celowy w większej wysokości, niż określona w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo trzeba zaś zauważyć, że analiza akt administracyjnych oraz okoliczności przywołanych w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji wskazuje na objęcie skarżącego stałą pomocą w różnych formach, tak pieniężnych jak i niepieniężnych. Podkreślić zaś ponownie należy, że art. 3 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. W świetle tego przepisu celem pomocy społecznej nie jest zapewnienie świadczeniobiorcy środków finansowych dla zaspokojenia wszelkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie wspieranie takiej osoby. Ponadto, jak trafnie zauważono w odpowiedzi na skargę, S. P. może ubiegać się o dalsze świadczenia, w tym na pokrycie kosztów związanych z zakupem leków, a wnioski w tym przedmiocie będą podlegać ocenie z punktu widzenia przepisów ustawy o pomocy społecznej. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. Rozstrzygnięcie z punktu II wyroku uzasadnia art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 pkt 1, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).