II SA/Lu 804/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia SO del. Arkadiusz Mrowiec, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 października 2014 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia .....Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej ... z dnia ....o odmowie przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych. Organ wyjaśnił, że postępowanie toczy się na wniosek T. W. z dnia 2 maja 2013r. W dniu 7 maja 2013r. wysłano wnioskodawczyni zawiadomienie o terminie aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego wyznaczonego na dzień 13 maja 2013r., wnioskodawczyni jednak odmówiła przyjęcia tego pisma. W wyznaczonym terminie pracownice socjalne – H. L. i E. W. usiłowały przeprowadzić wywiad, jednak nikt nie otworzył drzwi. W związku z tym organ ponownie zawiadomił wnioskodawczynię pismem z dnia 15 maja 2013r. o kolejnym terminie wywiadu wyznaczonym na dzień 22 maja 2013r., jednak wnioskodawczyni ponownie odmówiła przyjęcia tego pisma, a brama wejściowa na posesję była zamknięta. Organ I instancji odmówił zatem przyznania świadczenia powołując jako podstawę prawną art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i wskazaną w niej przesłankę braku współdziałania wnioskodawczyni z pracownikami socjalnymi. Organ wyjaśnił, że w związku z licznymi wnioskami T. W. w okresie od stycznia do maja 2013r. usiłowano wielokrotnie (11 razy) przeprowadzić z nią wymagany przepisami aktualizacyjny wywiad środowiskowy, gdyż ostatni przeprowadzono w dniu 20 grudnia 2012r., jednak próby te okazały się bezskuteczne. Organ stwierdził jednocześnie, że T. W. nie jest osobą chorą psychicznie, a skoro ubiega się o przyznanie pomocy, nie powinna odmawiać współpracy z pracownikiem socjalnym i umożliwić przeprowadzenie z nią wywiadu środowiskowego. W odwołaniu od tej decyzji T. W. zarzucała, że organ nie uwzględnił jej wniosku o wyłączenie od udziału w postępowaniu pracownic socjalnych – H. L. i E. W. oraz podniosła, że "nie zgłaszała zmian swej sytuacji życiowej". Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji, utrzymało w mocy decyzję tego organu. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że postanowieniem z dnia ... organ I instancji odmówił wyłączenia E. W. i H. L. od udziału w postępowaniu, wyjaśniając, że udział tych osób w innych sprawach T. W. nie stanowi podstawy wyłączenia ich w niniejszym postępowaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. W. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium, zarzucając organom obu instancji niekompetencję, co powinno skutkować wyłączeniem od udziału w sprawie pracownic socjalnych – E. W. i H. L. oraz członków Kolegium – K. A. i Z. C.. Podniosła również, że wywiad aktualizacyjny z dnia 20 grudnia 2012r. został "zafałszowany", a "z wizyt na posesji powinien być sporządzony protokół – w części IV. Wywiadu aktualizacyjnego z adnotacją – brak podpisu". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W świetle tego przepisu - brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 4 ustawy - osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że brak współdziałania polegać może na odmowie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W świetle przepisu art. 106 ust. 4 ustawy - rodzinny wywiad środowiskowy wraz z załączonymi do niego dokumentami stanowiącymi podstawę ustalenia sytuacji życiowej wnioskodawcy jest obligatoryjnym elementem prowadzonego postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną bądź o tę pomoc się ubiegającą. Wywiad stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto, zgodnie z zasadą czynnego udziału ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym, zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ zaś, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu. Wywiad środowiskowy jest zatem szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r., I OSK 551/09, Legalis; M. Gąsiorek, Rodzinny wywiad środowiskowy w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2011, s. 131). Zgodnie natomiast z art. 107 ust. 4 ustawy, w razie ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W odniesieniu do osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. W sprawie niniejszej organ miał prawo uznać za konieczne przeprowadzenie aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego. Skarżąca T. W. stale korzysta z pomocy społecznej, składa wiele wniosków, a ostatni wywiad z nią został przeprowadzony w grudniu 2012r. Wprawdzie w maju 2013r. nie upłynęło jeszcze 6 miesięcy od tego wywiadu, jednak z brzmienia wskazanego przepisu nie wynika, by organ nie mógł przeprowadzić takiego wywiadu aktualizacyjnego wcześniej. Przepis ten wprost mówi o przeprowadzaniu aktualizacji "nie rzadziej" niż co 6 miesięcy, a jednocześnie wprowadza zasadę, że wywiad aktualizacyjny powinien być przeprowadzany po wpłynięciu każdego kolejnego wniosku o przyznanie pomocy. Oznacza to, że choć sześciomiesięczny termin jeszcze nie upłynął, organ uprawniony był do przeprowadzenia takiego wywiadu. Z związku z tym dwukrotnie podejmował takie próby, które jednak okazały się bezskuteczne z przyczyn leżących po stronie skarżącej. Skarżąca nie odbierała bowiem zawiadomień o terminach wywiadu, a wyznaczonych dniach pracownikom socjalnym nie otworzono drzwi. Prawidłowo zatem organ uznał, że zachowanie skarżącej uniemożliwiło przeprowadzenie z nią wywiadu, co uzasadniało odmowę przyznania jej świadczenia z powodu braku współdziałania z organem. Istotne jest również to, że skarżąca ani w skardze ani w odwołaniu nie przejawiała woli przeprowadzenia z nią wywiadu, a jej zarzuty sprowadzają się wyłącznie do ogólnego krytykowania pracy organów i ich pracowników (członków). Tymczasem w interesie osoby ubiegającej się o pomoc leży wyczerpujące przedstawienie swojej sytuacji życiowej i podejmowanie wszelkich czynności ułatwiających organowi ustalenie tej sytuacji i wykonanie ustawowych obowiązków, w tym przeprowadzenie aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego, zmierzających do uwzględnienia żądania i przyznania wnioskowanej pomocy. Celem pomocy społecznej jest bowiem wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej w przezwyciężeniu trudności. Organ nie może udzielić jednak takiego wsparcia, gdy osoba ubiegająca się o pomoc nie przejawia zainteresowania sprawą i lekceważy podejmowane przez organ (jego pracowników) próby współpracy z nią. Z tego względu prawidłowo organy przyjęły, że taka bierna postawa skarżącej, połączona z oporem wobec czynności procesowych podejmowanych przez organ świadczy o braku współdziałania z organem, co uzasadniało wydanie decyzji odmownej na podstawie art.11 ust. 2 ustawy, tym bardziej, że brak ten dotyczył obligatoryjnego aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego. W szczególności – wbrew zarzutom skargi – nie świadczy o jej wadliwości udział w postępowaniu pracownic socjalnych – H. L. i E. W., których wyłączenia domagała się skarżąca. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z dnia 7 maja 2013 r. (k. 3 akt admin.) organ I instancji odmówił ich wyłączenia wyjaśniając, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze .... rozpatrując odwołanie od decyzji organu I instancji odniosło się do wniosku skarżącej o wyłączenie tych pracownic stwierdzając, że okoliczność ich udziału w innych sprawach skarżącej, nie stanowi podstawy do ich wyłączenia w niniejszej sprawie. Stanowisko organów obu instancji jest zasadne – skarżąca zarzuca tym pracownicom, a także członków Kolegium, brak profesjonalizmu, co nie stanowi podstawy wyłączenia, o której mowa w art. 24 § 1 pkt 5 kpa ani podstawy z art. 24 § 3 kpa. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 kpa – pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Bezspornie wskazane przez skarżącą pracownice socjalne nie wydały decyzji w niniejszej sprawie, a brały wyłącznie udział w czynnościach wyjaśniających, co nie stanowi podstawy ich wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Podstawa ta nie zachodzi również w odniesieniu do członków Kolegium – K. C. i Z. A., bowiem w niniejszej sprawie nie zostały wydane przez tych członków wcześniejsze decyzje. Skarżąca nie wykazała również, by wobec wskazanych pracownic socjalnych oraz członków Kolegium zachodziły okoliczności mogące wywołać wątpliwość co do ich bezstronności, a więc okoliczności uzasadniających ich wyłączenie na podstawie art. 24 § 3 kpa. Z tych względów, skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na mocy art. 151 P.p.s.a.; o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)