II SA/Lu 813/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi I. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 sierpnia 2024 r., znak: 010070/680/5867770/2022 w przedmiocie rodzinnego kapitału opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 grudnia 2022 r., znak: 010070/680/5867770/2022; II. zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji przyznającej I. F. rodzinny kapitał opiekuńczy na dziecko O. H. w terminie czternastu dni od dnia zwrotu akt administracyjnych sprawy po uprawomocnieniu się wyroku. . W dniu 27 czerwca 2022 r. I. F. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o rodzinny kapitał opiekuńczy na dziecko O. H., w którym jako najstarsze dziecko w rodzinie wskazała D. F.. Następnie w dniu 6 października 2022 r. strona dołączyła ukraińskie akty urodzenia dzieci i zaświadczenia o nadaniu mu numeru PESEL. ZUS uznał, że dane zawarte w rejestrze PESEL nie potwierdziły tego, że dziecko wskazane we wniosku jako najstarsze dziecko w rodzinie jest członkiem rodziny I. F.. Z uwagi na powyższe Zakład pismem z dnia 24 października 2022 r. wezwał stronę do doręczenia aktu urodzenia D. F.. Jednocześnie poinformował, że jeśli akt urodzenia został wystawiony za granicą, należy dołączyć zagraniczny akt urodzenia wraz z jego tłumaczeniem na język polski. Przedmiotowe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. W tym stanie rzeczy ZUS w dniu 6 grudnia 2022 r. wydał decyzję znak: 0100700/680/5867770/2022 o odmowie przyznania wnioskodawczyni rodzinnego kapitału opiekuńczego. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że zgodnie z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2023 r. poz. 883 ze zm., dalej: u.r.k.o.) dzieckiem jest dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko drugiego rodzica, z którym rodzic wychowuje wspólne dziecko oraz dziecko przyjęte na wychowanie, w stosunku do którego osoba, która przyjęła je na wychowanie, wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia. Pierwszym dzieckiem jest najstarsze dziecko w rodzinie bez względu na jego wiek. Tymczasem z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawczynię wynika, że wskazana jako najstarsze dziecko D. F. nie jest członkiem rodziny wnioskodawczyni. Od tej decyzji I. F. złożyła odwołanie do Prezesa ZUS. Do odwołania dołączyła akty urodzenia dzieci wraz z tłumaczeniem oraz przetłumaczone postanowienie Sądu Rejonowego M. z dnia 31 lipca 2013 r. w sprawie pozbawienia praw rodzicielskich i wyegzekwowania alimentów od biologicznej matki D. F.. Na mocy tego postanowienia pozbawiono biologiczną matkę dziecka władzy rodzicielskiej oraz zasądzono od niej alimenty na poczet kosztów zaspokajania potrzeb dziecka przez jej opiekuna dla osób, pod opieką których będzie pozostawać dziecko. Następnie w dniu 23 grudnia 2022 r. strona złożyła wyjaśnienia, że we wniosku omyłkowo wpisała jako najstarsze dziecko D. F., której jest opiekunem, bowiem na podstawie ustaleń instytucji ukraińskich tworzą rodzinę oraz, że to dziecko mieszka z nią i pozostaje pod jej opieką. I. F. wskazała, że posiada dwoje własnych dzieci i wniosła o przyjęcie we wniosku jako najstarszego dziecka jej własnego dziecka A. T.. W związku z przedłożonymi przez stronę wyjaśnieniami pismem z dnia 12 kwietnia 2023 r. ponownie wezwano stronę o dostarczenie dokumentu potwierdzającego, że wystąpiła o przysposobienie (adopcję) dziecka D. F.. W odpowiedzi na wezwanie strona dołączyła do sprawy ponownie akty urodzenia dzieci wraz z tłumaczeniem, będące już w posiadaniu ZUS, przetłumaczoną decyzję Rady Wsi P. R. P., Obwód D. Komisja Wykonawcza z dn. 3.06.2021 r. o zmianie statusu małoletniej D. F. z dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej na status dziecka-sieroty oraz rozporządzenie Ukraińskiej Państwowej Administracji Rejonowej w N. Obwód Z. z dn. 25.09.2013 r. nr [...] w sprawie ustanowienia I. F. opiekunem prawnym dziecka D. F.. Decyzją z dnia 21 sierpnia 2024 r., znak: 0100700/680/5867770/2022, wydaną po rozpatrzeniu odwołania, Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 6 grudnia 2022 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skoro I. F. jest opiekunem D. F., jednak w myśl ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym to dziecko nie jest członkiem rodziny wnioskodawczyni, to brak było podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. I. F. złożyła skargę na decyzję Prezesa ZUS, zarzucając organowi, że zignorował deklarowaną przez nią kilkakrotnie w toku postępowania zmianę w treści wniosku o przyznanie żądanego świadczenia poprzez wskazanie jako najstarszego dziecka w rodzinie jej syna A. T. w miejsce pierwotnie wpisanej D. F.. W treści skargi skarżąca zażądała dopuszczenia i przeprowadzenia przez Sąd dowodów w postaci dokumentów dołączonych do skargi. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał ponadto, że strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu, jak również otrzymała pouczenia i wyjaśnienia niezbędne do rozpoznania wniosku o przyznanie rodzinnego kapitału opiekuńczego. Organ wyjaśnił, że przepisy o rodzinnym kapitale opiekuńczym mają charakter wyjątkowy, nie przewidują żadnych szczególnych okoliczności, które umożliwiałyby zastosowanie przy przyznawaniu prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego innych kryteriów niż wskazane w ustawie. Konsekwentnie przepisy te nie mogą być wykładane rozszerzająco. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Postanowieniem z 23 stycznia 2025 r., wydanym na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącej, ponieważ wszystkie dokumenty, które dołączyła do skargi znajdują się już w aktach administracyjnych sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Wskazaną przez organy obu instancji podstawą odmowy przyznania skarżącej rodzinnego kapitału opiekuńczego na córkę O. H. było wskazanie przez skarżącą we wniosku o to świadczenie jako najstarszego dziecka D. F., która – jak ustaliły organy – nie może być uznana za dziecko skarżącej według przepisów ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym. W myśl art. 3 pkt 1 u.r.k.o. ilekroć w ustawie jest mowa o dziecku, oznacza to dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko drugiego rodzica, z którym rodzic wychowuje wspólne dziecko, oraz dziecko przyjęte na wychowanie, w stosunku do którego osoba, która przyjęła je na wychowanie, wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia. Z kolei stosownie do treści art. 3 pkt 2 tej ustawy pierwszym dzieckiem jest najstarsze dziecko w rodzinie bez względu na jego wiek. Z niewadliwych ustaleń organów obu instancji wynika, że D. F. nie jest dzieckiem skarżącej w rozumieniu wyżej powołanego przepisu. Jest córką jej siostry, zaś skarżąca, która jest jej opiekunem, nie wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jej przysposobienia. Organy pominęły jednak kluczową kwestię podnoszoną przez skarżącą wielokrotnie w pismach składanych w toku postępowania i wynikającą wprost z dokumentacji zawartej w aktach sprawy, że jej najstarszym dzieckiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 i 2 u.r.k.o. jest A. T.. Akt jego urodzenia oraz powiadomienie o nadaniu numeru PESEL skarżąca dołączyła do pisma z 6 października 2022 r. (k. 19 i k. 23 akt adm.). Skarżąca kilkakrotnie wyjaśniała, że – będąc przekonaną o tym, że D. F. jest uznawana za jej dziecko w rozumieniu ustawy – wskazała ją we wniosku o rodzinny kapitał opiekuńczy jako najstarsze dziecko, ale gdy dowiedziała się, że za takie nie może być uznana – zażądała zmiany danych we wniosku, podnosząc, że jej najstarszym dzieckiem w rozumieniu ustawy jest A. T. (k. 70 akt adm.). Nie ulega wątpliwości, że A. T. jest pierwszym z dwojga dzieci skarżącej, ponieważ urodził się [...] sierpnia 2011 r. Tymczasem organy ten fakt pominęły i odmówiły skarżącej przyznania świadczenia tylko z tego względu, że we wniosku wskazała D. F. jako najstarsze dziecko w rodzinie. Jeżeli nawet przyjąć, że organ pierwszej instancji mógł mieć wątpliwości w kwestii najstarszego dziecka w rodzinie skarżącej (stąd wzywał skarżącą do wykazania, czy wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia D. F.), to Prezes ZUS dysponował oświadczeniem skarżącej, że jej najstarszym dzieckiem jest A. T. (pismo z 23 grudnia 2022 r., k. 70 akt adm.) oraz potwierdzającymi ten fakt dokumentami. Organ odwoławczy miał obowiązek, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 15 k.p.a., rozpoznać sprawę w jej całokształcie. Jego rolą nie jest jedynie ocena postępowania pierwszoinstancyjnego, ale ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na podstawie stanu faktycznego oraz prawnego na dzień wydania decyzji. Tymczasem, mając wiedzę, że najstarszym dzieckiem skarżącej jest syn A. T., a także dysponując dokumentami potwierdzającymi tę okoliczność, Prezes ZUS zupełnie pominął ten kluczowy dla sprawy fakt i odmówił przyznania świadczenia jedynie z powodu wskazania we wniosku jako najstarszego dziecka D. F.. Takie działanie istotnie naruszyło standardy postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i w konsekwencji skutkowało naruszeniem norm prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 u.r.k.o. poprzez niezasadną odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd, w oparciu o dyspozycję art. 145a § 1 p.p.s.a., zobowiązał ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia za odpowiedni okres, wyliczony zgodnie z przepisami ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym, w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych sprawy po uprawomocnieniu się wyroku, ponieważ materiał zamieszczony w aktach sprawy daje podstawy do tego, by uznać, że skarżąca spełnia ustawowe przesłanki uzyskania tego świadczenia. Wprawdzie ustawa o rodzinnym kapitale opiekuńczym utraciła moc prawną na podstawie art. 87 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic"; Dz. U. z 2024 r. poz. 858), ale w myśl art. 75 ust. 8 tej ustawy w sprawach dotyczących rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie o rodzinnym kapitale opiekuńczym, do którego prawo powstało do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. do dnia 1 października 2024 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.