II SA/Lu 827/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Jerzy Drwal, Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. W dniu 21 kwietnia 2017 r. Z. W. złożył wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup bojlera i lodówki " na poziomie cen rynkowych z wykluczeniem tzw. zabawek na krótki okres produkowanych w III RP i nadal". Decyzją z dnia [...]. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] . działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] odmówił przyznania pomocy na zakup bojlera oraz odmówił przyznania na ten cel także specjalnego zasiłku celowego. Organ wskazał, że pismem z dnia 24 kwietnia 2017r. zawiadomiono wnioskodawcę o terminie sporządzenia wywiadu środowiskowego, który miał mieć miejsce 15 maja 2017r. Wcześniej postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2017r. po rozpoznaniu wniosku strony z dnia 21 kwietnia 2017r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił wyłączenia pracowników socjalnych E. W., H. L. od rozpoznania sprawy, natomiast postanowieniem z tego samego dnia Wójt Gminy [...] odmówił wyłączenia Kierownika OPS B. Ś.. W dniu 15 maja 2017r. pracownicy socjalni Ośrodka Pomocy Społecznej, w asyście funkcjonariuszy Policji usiłowali przeprowadzić wywiad, jednak według oświadczenia żony wnioskodawcy, T. W., był on wówczas nieobecny. Udzieliła informacji dotyczących wnioskodawcy, jednak odmówiła podpisania protokołu. Stwierdziła, że jego sytuacja nie uległa zmianie. Opierając się na jej wyjaśnieniach oraz informacjach udzielonych w poprzednich wywiadach organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w separacji, w mieszkaniu zajmuje dwa pomieszczenia pokój i kuchnię, natomiast wspólnie z żoną użytkuje przedpokój i łazienkę. Korzysta z kuchni węglowej, mieszkanie jest wyposażone w podstawowy sprzęt, niesprawna jest lodówka oraz bojler. Wprawdzie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 11 czerwca 2002r., zgodnie z którym został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w związku z chorobą psychiczną, ze wskazaniem częściowej opieki osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jednak zdaniem organu, wyjaśnienia żony oraz obserwacja w środowisku potwierdzają jego sprawność fizyczną i zaradność życiową. Wnioskodawcy jest zdolny do samodzielnej obsługi, sam się ubiera, wykonuje czynności higieniczne, robi zakupy, jeździ do lekarza, samodzielnie załatwia sprawy w urzędzie, również dotyczące żony, jako środka lokomocji używa roweru. Organ wyjaśnił ponadto, że źródłem jego utrzymania jest emerytura w kwocie 949,44 zł brutto (813,99 zł netto) z czego otrzymuje 576,63 zł, pozostała cześć jest bowiem zajęta przez komornika. Dochód ten przekracza zatem kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, umożliwiające przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 634 złotych. Organ przypomniał, że stosownie do art. 41 pkt.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może zostać przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu jego części lub całości. Organ podkreślił, że udzielenie pomocy i jego wysokość należy do jego uznania i wynika z oceny sytuacji w jakiej znajduje się osoba ubiegająca się o pomoc. W tym przypadku wrócił uwagę, że decyzją z dnia 7 marca 2017r. wnioskodawcy przyznano już specjalny zasiłek celowy w kwocie 400 złotych, z której 250 złotych było przeznaczone na zakup bojlera, natomiast pozostała kwota na dofinansowanie zakupu opału, lodówki, leków, butów, ubrania i opłacenie energii elektrycznej. W trakcie przeprowadzenia wywiadu 13 kwietnia 2017r. T. W. stwierdziła, że bojler nie został zakupiony, co potwierdziła także 15 maja 2017r. Po rozpoznaniu odwołania Z. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Również ten organ uznał, ze z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społeczne, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 643 złotych, pomoc w formie zasiłku celowego nie może być wnioskodawcy przyznana. Zasadnie zatem rozważono możliwość udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego o jakim mowa w art. 41 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podzieliło jednak stanowisko Wójta Gminy, według którego również ta forma pomocy była zbędna. Na zakup bojlera przyznano bowiem już wcześniej pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie 250 złotych, która pokrywała całościowo ten wydatek. Nie ma zatem podstaw do przyznania ponownej pomocy na ten sam cel. Odwołujący był bowiem zobligowany do wydatkowania uzyskanej kwoty na ten właśnie cel. Organ podkreślił, że dysponuje on stałym dochodem, a ponadto otrzymuje wszechstronną pomoc. Według karty świadczeń od 1 stycznia 2017r. do 22 maja 2017r. otrzymał z tytułu specjalnych zasiłków celowych przeznaczanych na zakup opału, lodówki, bojlera, leków, ubrania opłacenia rachunków za energie elektryczna oraz pomocy żywnościowej w ramach programu " Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" kwotę 2000 złotych. Kolegium zwróciło ponadto uwagę, że mimo powiadomienia o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, odwołujący odmówił w nim udziału, co oznacza brak współpracy z pracownikami socjalnymi, stanowiący podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. W. stwierdził, że decyzje są wydane na jego szkodę. W jego ocenie niektórzy członkowie Samorządowego Kolegium Odwoławczego są stale wyznaczani do rozpatrywania jego spraw. Przekraczają swoje uprawnienia w zakresie oceny stanu zdrowia, wpisują do decyzji stany niezgodne z rzeczywistymi znanymi z urzędu, jasno określonymi w dokumentach medycznych i jego oświadczeniach dotyczących warunków mieszkaniowych. Skarżący przekonywał, że sprawa jest załatwiona na podstawie aktualizacji wywiadu z wpisami pseudolekarzy i pseudourzędników. Dane do protokołu aktualizacji wywiadu wpisywane są przez pracowników socjalnych w biurze od lat na jego szkodę. Wskazał na znieważanie i zastraszanie, wizyty Policji Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoją dotychczasową argumentację i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 2017r. poz. 1769 ) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W świetle przytoczonego przepisu przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej co do zasady jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej w opisanej w tym przepisie sytuacji kryteria dochodowe ustala Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. W oparciu o wskazaną delegację ustawową wydane zostało znajdujące zastosowanie w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), zgodnie z którym od dnia 1 października 2015 r. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej zostało ustalone w wysokości 634 zł, jak właściwie przyjęto w zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z niekwestionowanymi ustaleniami dochód skarżącego wynosi 813,99 zł, co oznacza, że nie spełnia wymogów uzyskania pomocy. Z uwagi na niewielkie przekroczenie wspomnianego kryterium organy słusznie zastosowały rozwiązanie przyjęte w art. 41 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Taka regulacja niewątpliwie wiąże się z zupełnie wyjątkowym charakterem świadczenia, którego beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy, to jest konieczności spełnienia kryterium dochodowego, powyżej którego przyjmuje się możliwość, co do zasady, samodzielnego przezwyciężenia trudności. W orzecznictwie podkreśla się, że szczególnie uzasadniony przypadek o jakim mowa w art. 41 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. (wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07 czy też w wyrok NSA z dnia 12 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 164/11). Brak jest podstaw, aby sądzić, że taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Według zgromadzonych informacji w wywiadzie środowiskowym skarżący legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 11 czerwca 2002r., zgodnie z którym został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w związku z chorobą psychiczną, ze wskazaniem częściowej opieki osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jednak jest sprawny fizycznie i zaradny życiowo. Załatwia sprawy w urzędach, samodzielnie się porusza i robi zakupy. Nie występują zatem przesłanki pozwalające na zakwalifikowanie jego sytuacji jako szczególnie uzasadnionego przypadku. Złożona do akt sprawy karta świadczeń wskazuje, że skarżący jest objęty stałą pomocą w różnych formach, tak pieniężnych jak i niepieniężnych. Ponadto według treści wywiadu środowiskowego decyzją dnia 7 marca 2017r. przyznano mu już pomoc finansową na zakup bojlera, którego jednak nie zakupił. Zwrócić należy uwagę, że omawiane świadczenie udzielane jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza po pierwsze - że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, po drugie – że otrzyma je w formie i wysokości, jakiej oczekuje. Uznanie administracyjne, pozwala bowiem organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Podkreślić należy, że decyzja wydana w oparciu o uznanie administracyjne nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości, ani zasadności, natomiast sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności nie ma podstaw do zarzucenia organowi przekroczenia granic uznania. Niezrozumiały jest zarzut skarżącego dotyczący wadliwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 15 maja 2017r. Z akt jasno wynika, że pismem z 24 kwietnia 2017r. powiadomiono skarżącego o ustaleniu terminu wywiadu. Zawiadomienie odebrał 26 kwietnia 2017r., był zatem zobowiązany do udziału w przeprowadzanej czynności. Jeśli nie brał w niej udziału nie jest jasne na jakich przesłankach opierał przekonanie o błędnym wypełnieniu protokołu, tym bardziej, że biorąca udział w wywiadzie jego żona nie zgłaszała w tym zakresie żadnych uwag. Rzeczywiście natomiast z protokołu wywiadu wynika, że część wywiadu została uzupełniona 22 maja 2017r., nie miało to jednak żadnego znaczenia dla sprawy. Dotyczyła ona bowiem oceny sytuacji skarżącego, wniosków pracownika socjalnego oraz planu i działań na jego rzecz. Jej podstawą była zaś dokonana 15 maja 2017r. aktualizacja sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej i zdrowotnej skarżącego, gdzie sformułowano także jego oczekiwania i potrzeby, opierając się na wyjaśnieniach T. W.. Ocena sytuacji skarżącego i ustalenie na tej podstawie planu pomocy mogła zatem zostać zamieszczona w protokole później. Bezskuteczny jest zarzut dotyczący próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego 15 maja 2017r. w asyście funkcjonariuszy Policji. W wyroku z 24 sierpnia 2016r. ( I OSK 95/15 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że nie stanowiło to obiektywnej przeszkody, uniemożliwiającej przeprowadzenia tej czynności, jak również nie była ona sprzeczna z przepisami prawa. Zdaniem sądu wprawdzie na pracownikach socjalnych organu pomocy społecznej ciąży obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub dokonania jego aktualizacji, ale trzeba mieć także na uwadze, że żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zakazuje asystowania funkcjonariuszom pracownikom socjalnym, którzy takiej czynności dokonują, zaś charakter zadań powierzonych funkcjonariuszom Policji może stanowić samodzielną podstawę wykonywania przez nich tego rodzaju czynności. Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 107 ust. 3a i 3b ustaw o pomocy społecznej, dodanym na mocy art. 1 pkt 20 lit. a) ustawy z dnia 5 sierpnia 2015r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U.2015 r. poz. 1310) - ustawodawca wprost usankcjonował możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście funkcjonariusza Policji, obligując organy tej formacji do obowiązkowego jej udzielenia. Należy zatem uznać, że do tego czasu uczestnictwo funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu tego rodzaju czynności miało charakter dobrowolny. Zważywszy zaś na określone w ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji zadania tej formacji, polegające m. in. na ochronie życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra, ochronie bezpieczeństwa i porządku publicznego, inicjowaniu i organizowaniu działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi oraz wykrywaniu przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców (art. 1), obecność funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu przez pracowników socjalnych czynności (przed znowelizowaniem ustawy o pomocy społecznej) mogła być uzasadniona. Sam zaś fakt przypisania przez ustawodawcę pracownikom socjalnym statusu funkcjonariuszy publicznych nie wyłączał możliwości wystąpienia sytuacji, w której, podczas wykonywanych przez nich czynności, pomoc udzielona im przez funkcjonariuszy Policji mogła okazać się niezbędna. Skoro skarżący zarzucał pracownikom socjalnym fałszowanie sporządzanych przez nich wywiadów środowiskowych, obecność funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu powyższej czynności leżała więc także w jego interesie. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369) skargę należało oddalić. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powyższej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt.1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016r., poz. 1714 ). Jest to kwota 240 złotych powiększona zgodnie z § 4 ust.3 powołanego rozporządzenia o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki 23 %.