II SA/Lu 832/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 lutego 2011 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania J. C. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta przez kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty 4588,50 zł.z tytułu nienależnie pobranych od 1 maja 2004 r. do maja 2006 r. zasiłków stałych, zasiłków celowych, posiłków barowych orzekło o: 1) uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji ; 2)odmowie J. C. umorzenia kwoty 4588,50 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń i pomocy społecznej tj. zasiłków stałych ,zasiłków celowych, posiłków barowych przez okres od 1 maja 2004 r. do 5 maja 2006 r. ;3)ustaleniu zwrotu w/w świadczeń w 91 ratach w tym 90 rat po 50 zł, ostatnia 91 rata płatna w kwocie 88,50 zł, wszystkie raty płatne do ostatniego dnia miesiąca począwszy od listopada 2010 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że w sprawie J. C. wydane zostało w dniu 4 lipca 2006r. ostateczne orzeczenie zobowiązujące stronę do zwrotu kwoty 2853 zł tytułem spłaty nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 czerwca 2005 r. do 31 października 2005 r. i kwoty 3395,50 zł. tytułem spłaty nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 maja 2004 r. do 5 maja 2006 r. tj. łącznie 6248,50 zł. do dnia 31 sierpnia 2010 r. Decyzja jest realizacją wyroku sądu powszechnego skazującego J. C. za osiągnięcie korzyści majątkowych poprzez wprowadzenie w błąd pracownika socjalnego co do wysokości posiadanych dochodów i nakazującego zwrot kwoty 6.248,50 zł na rzecz MOPR do dnia 31 sierpnia 2008 r. Stosownie do treści art.98 ustawy o pomocy społecznej , świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń i pomocy społecznej nienależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio . Sformułowanie "podlegają zwrotowi" na charakter normy związanej – oznacza to, że każde świadczenie nienależnie pobrane podlega zwrotowi i to niezależnie od dochodu rodziny zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Zgodnie z art.104 ust.4 ustawy w przypadkach szczególnych zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Użyte przez ustawodawcę określenie " organ może odstąpić" oznacza ,że decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a zatem organ nie ma obowiązku lecz ma prawo odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia. Uznanie administracyjne nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być uzasadnione sytuacją osobistą odwołującego w kontekście innych podopiecznych oczekujących na wsparcie pomocy społecznej. Kolegium powołało w uzasadnieniu orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące działania organów administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego podkreślając, że rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący , a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunek wydania decyzji o przekonywującej treści, ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W dalszej części organ podniósł, iż należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie przedawniły się, bo organ I instancji decyzją z dnia 6 stycznia 2008r. odroczył termin płatności należności do 31 stycznia 2010 r., a więc nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia. Przepis art.104 ust.4 ustawy nie precyzuje co oznacza przypadek szczególny, dlatego Kolegium oceniło indywidualnie sytuację J. C . Przede wszystkim zbadało, czy zachodzą przesłanki do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Do okoliczności szczególnych ustawa o pomocy społecznej zalicza przykładowo sytuację, gdy zwrot wydatku stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie, czy też niweczyłby skutki udzielonej pomocy, a także gdy występuje trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż skarżący związany wyrokiem sądu i decyzją organu I instancji ma zwrócić organowi kwotę 6248,50 zł do dnia 31 stycznia 2010 r. Z tej kwoty spłacił dług w wysokości 459,50 zł . Kolegium przeanalizowało dochody i wydatki J. C. i uznało, że po zapłaceniu obciążających go wydatków pozostaje mu do dyspozycji 649,31 zł. Nie jest to w ocenie organu kwota , która uniemożliwiałaby spłatę zadłużenia w ratach po 50 zł, miesięcznie. Zwrot kwoty 4588,50 zł jednorazowo były trudny dla skarżącego, zwłaszcza dlatego, iż otrzymał on mieszkanie wymagające dodatkowych nakładów finansowych, a z akt sprawy nie wynika by posiadał oszczędności. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. C. podnosi, że organ źle obliczył jego wydatki (m.in. do dochodu doliczył dodatek mieszkaniowy), faktycznie po potrąceniu wydatków pozostaje mu do dyspozycji kwota 381,83 zł. i w związku z tym nie jest w stanie spłacać po 50 zł miesięcznie. Ponadto w ocenie skarżącego Kolegium błędnie podaje w uzasadnieniu decyzji, iż spłacił dopiero kwotę 459.50 zł, podczas gdy z zaległej kwoty spłacił już 1660 zł. Co do nienależnie pobranych świadczeń podkreśla, iż tylko zasiłek stały otrzymał w formie gotówki i była to kwota 2800 zł, zaś pozostała kwota to należność na abonament obiadowy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W rozpoznawanej sprawie organ pomocy społecznej uznał, że przyznane skarżącemu świadczenia w postaci zasiłków stałych, celowych i posiłków barowych w łącznej kwocie 6248,50 zł. były świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art.16 pkt. 16 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W związku z powyższym orzeczono o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano m.in. art. 98, który mówi, iż świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust.4 stosuje się odpowiednio. W dniu 20 lipca 2010 r. z wnioskiem o umorzenie tych świadczeń wystąpił skarżący. Z treści art.104 ust.4 ustawy wynika, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby , skutki udzielonej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Użyte przez ustawodawcę określenie "organ może odstąpić" oznacza, że decyzja podejmowana jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego", a zatem organ nie ma obowiązku lecz ma prawo odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia, jego umorzenia lub rozłożenia na raty. Uznanie administracyjne nie może mieć oczywiście zupełnie dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osobistą skarżącego w kontekście innych osób oczekujących wsparcia ze strony ośrodka pomocy społecznej. Zatem ustawodawca dopuszczając rozwiązanie przewidziane w art. 104 ust. 4 ustawy nakłada na organ obowiązek uzasadnienia w każdym indywidualnym przypadku, szczególnych okoliczności, które legły u podstaw wydanej decyzji, bądź w przypadku odmowy, uzasadnienia dlaczego organ uznał, że szczególne okoliczności nie zachodzą. Przepis nie precyzuje co oznacza przypadek szczególnie uzasadniony, tak więc organ powinien ocenić indywidualnie sytuacje każdej osoby ubiegającej się o zastosowanie względem niej art. 104 ust. 4 ustawy. W sprawie niniejszej organy administracji w sposób szczegółowy dokonały analizy sytuacji osobistej i materialnej skarżącego, przedstawiając jego dochody i wydatki. Dochód skarżącego obliczony został zgodnie z zasadami określonymi w art.8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej. Zatem chybiony jest zarzut kwestionujący prawidłowość uwzględnienia w dochodach uzyskanego przez skarżącego dodatku mieszkaniowego. Natomiast kwotę wydatków skarżący potwierdził w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. W treści tego wywiadu znajduje się także wniosek pracownika socjalnego sugerujący rozłożenie nienależnie pobranych świadczeń na raty po 50 zł miesięcznie (k. 59 verte akt administracyjnych) . Prawidłowo zatem organ odwoławczy uznając, że jednorazowa spłata zadłużenia stanowiłaby nadmierne obciążenie skarżącego, rozłożył tę kwotę na raty. Uzasadniony jest natomiast zarzut skarżącego co do wysokości spłaconego dotychczas zadłużenia. Jest to faktycznie kwota 1660 zł, a nie jak twierdzi Kolegium kwota 459,50 zł. Jak wynika z decyzji kwota zadłużenia wynosi 4588,50 zł., natomiast całość nienależnie pobranych świadczeń to kwota 6248,50 zł (6248,50 – 4588,50 =1660 ). Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Mając zatem na względzie wszystkie powyższe okoliczności i na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w wyroku.