II SA/Lu 838/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił umorzenia D. W. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 10.095,89 złotych wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że w dniu [...] kwietnia 2011 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek D. W. o umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego synów: D. W. i N. W. Organ pierwszej instancji wskazał, iż wnioskodawca, ze względu na bezskuteczność egzekucji przedmiotowych należności, nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] - będąc w niniejszej sprawie organem właściwym zarówno dłużnika jak i wierzyciela – stwierdził jednocześnie, iż brak jest okoliczności, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku D. W. na podstawie ust. 2 przywołanego przepisu. Organ podniósł, iż wnioskodawca legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o niepełnosprawności, jednakże wynika z niego, iż może on podejmować pracę na warunkach chronionych. Wnioskodawca utracił natomiast status osoby bezrobotnej i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Organ wyjaśnił, iż nie neguje trudnej sytuacji zdrowotnej odwołującego, jednak umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego nie może być uzasadnione krótkotrwałym, utrwalonym stanem faktycznym, w którym zobowiązany nie podejmuje żadnych działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej. Organ pierwszej instancji uzasadniając swoje stanowisko podniósł także, iż odwołujący, pomimo wskazywanej przez niego trudnej sytuacji, nie ubiegał się o zwolnienie go z obowiązku alimentacyjnego, ani też o zmniejszenie wysokości zasądzonych alimentów. Organ wyjaśnił ponadto, iż odstąpił od sporządzenia protokołu służącego ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej, rodzinnej, zdrowotnej oraz majątkowej D. W., z uwagi na fakt, iż protokół taki został sporządzony w dniu 9 lutego 2011 r., a ze złożonego w dniu 12 kwietnia 2011 r. wniosku nie zostały wskazane żadne nowy okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na decyzję Ośrodka. Od powyższej decyzji D. W. złożył odwołanie, w którym wskazał na trudną sytuację materialną i zdrowotną, w jakiej obecnie się znajduje. Wyjaśnił jednocześnie, iż ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] – zaskarżoną w niniejszym postępowaniu – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w całości podtrzymał stanowisko wyrażone przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w decyzji z dnia [...] maja 2011 r. Kolegium podkreśliło, iż z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jakim dysponuje odwołujący, wynika, iż może on podejmować pracę na warunkach chronionych. Organ drugiej instancji uznał zatem za słuszną argumentację zawartą w decyzji pierwszoinstancyjnej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł D. W., domagając się uchylenia powyższej decyzji. W treści skargi podniósł, iż zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Wskazał także, iż rozstrzygnięcie to obarczone jest wieloma błędami i niedopatrzeniami ze strony organu administracji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego Utrzymane zaskarżoną decyzją w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji zapadło w oparciu o art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie powyższego przepisu pozostaje w dyspozycji właściwego organu, co sprawia, że decyzja taka ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd stwierdził, iż skarga D. W. zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a., wyrażającym zasadę prawdy obiektywnej, organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Stosownie zaś do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ ocenia bowiem na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Analiza wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że organ administracji zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego i rozwianiu wszelkich wątpliwości pojawiających się w toku jego ustalania. Ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego i winno korespondować z materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania i wynikami jego analizy. Z uwagi na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego obowiązek wnikliwego ustalenia stanu faktycznego spoczywa nie tylko na organie pierwszej instancji, lecz także na organie odwoławczym, który zgodnie z art. 136 k.p.a. może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. W niniejszej sprawie organy zarówno pierwszej jak i drugiej instancji jako przyczynę odmowy umorzenia D. W. należności z tytułu wypłat świadczeń z funduszy alimentacyjnego wskazały m.in. na fakt, iż zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2010 r. skarżący jest osoba niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, zdolną do wykonywania pracy na warunkach chronionych. Na tej podstawie organy oparły twierdzenie, iż skarżący może podjąć zatrudnienie w celu poprawy swojej sytuacji życiowej. W aktach sprawy znajduje się jednak również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności D. W. z dnia [...] lipca 2011 r., z którego wynika, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do pracy. Dokument ten nie mógł zostać uwzględniony w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, bowiem został wydany już po zapadnięciu decyzji pierwszoinstancyjnej. Z akt sprawy wynika jednak, iż skarżący w piśmie z dnia 29 lipca 2011 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przesłanie powyższego orzeczenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Nadto z akt sprawy wynika, iż orzeczenie to zostało przekazane organowi odwoławczemu w dniu 5 sierpnia 2011 r. Biorąc pod uwagę, iż dokument ten stanowił o nowych, istotnych w niniejszej sprawie okolicznościach, organ drugiej instancji powinien był z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe i uzupełnić materiał dowodowy o wskazane orzeczenie. Kolegium, utrzymując w mocy decyzje pierwszoinstancyjną, podtrzymało natomiast argumenty w niej zawarte, wskazując ponownie na orzeczenie z dnia [...] sierpnia 2010 r., zgodnie z którym skarżący jest zdolny do wykonywania pracy na warunkach chronionych. W ocenie Sądu, organ odwoławczy – nie uwzględniając w toku postępowania odwoławczego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności D. W. z dnia [...] lipca 2011 r. – naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji także art. 80 i art. 136 k.p.a. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wykazała natomiast, że zajęte stanowisko w sprawie organ przedstawił w sposób nie odpowiadający wymogom określonym przez art. 107 § 3 k.p.a. Należy również zauważyć, iż w aktach niniejszej sprawy brak jest decyzji ustalającej obowiązek zwrotu przez D. W. należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Organy administracji nie ustaliły natomiast, czy decyzja taka została wobec skarżącego wydana, pomimo, że wcześniejsze orzeczenie o obowiązku zwrotu świadczeń alimentacyjnych jest warunkiem koniecznym dla późniejszego rozstrzygania w kwestii umorzenia tych należności. Z treści przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika bowiem, że decyzja u umorzeniu należności alimentacyjnych jest konsekwencją wcześniejszego postępowania dotyczącego ustalenia jej wysokości. Jest oczywistym, że dopiero ustalenie ostateczną decyzją obowiązku zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w trybie art. 27 ust. 2 wspomnianej ustawy pozwala na rozpatrzenie wniosku o jej umorzenie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 465/11). Wobec naruszenia wskazanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd zaskarżoną decyzję uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy dostosuje się do powyższych wskazań, zaś po dokonaniu niezbędnych ustaleń wyda jedną z właściwych decyzji wymienionych w art. 138 § 1 k.p.a. .