II SA/Lu 841/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przeprowadzeniu wszczętego na wniosek P. B., działającej przez pełnomocnika r.pr. A. J., postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Ł. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...] kwietnia 2017 roku znak: [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., znak: [...] (wypłaconego w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2016 r. w kwocie [...]zł i obowiązku zwrotu tego świadczenia) - na podstawie art. 156 § 1 i art. 157 § 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz. 1257, z późn. zm.), dalej jako "k.p.a." - odmówiło stwierdzenia nieważności. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...] kwietnia 2017 r. została wydana na podstawie przepisu art. 25 ust. 1 i 6 ustawy z dnia [...] lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016r., poz. 195, z późn. zm.), dalej jako "p.p.w.d." w związku z ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017r. stwierdzającą z urzędu nieważność w całości decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Ł. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...] przyznającej P. B. świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko - J. B., co uzasadniało orzeczenie obowiązku zwrotu świadczeń pobranych na podstawie tej decyzji. Powodem stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie było wadliwe ustalenie dochodu rodziny skarżącej, poprzez pominięcie dochodu jej męża Ł. B.. Organ I instancji błędnie uznał, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, co doprowadziło do przyjęcia, że spełnia ona kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 3 p.p.w.d. i do bezzasadnego przyznania jej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Kolegium wskazało ponadto, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2017 r. orzekająca zwrot nienależnie pobranego na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. świadczenia, podlegała kontroli instancyjnej oraz kontroli sądowej, w toku której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia [...] listopada 2017r., sygn. akt. II SA/Lu 9034/17 oddalił skargę P. B., uznając, że utrzymana w mocy przez Kolegium decyzja organu I instancji nie narusza prawa, co oznacza, że nie zaistniały przesłanki stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Mimo to, P. B., reprezentowana przez pełnomocnika - r. pr. A. J., złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. podnosząc, że występując o świadczenie była matką samotnie wychowującą dziecko, choć formalnie pozostawała i pozostaje nadal w związku małżeńskim z ojcem dziecka, we wniosku podała rzeczywiste dane o swojej sytuacji majątkowej, a sprawa ustalenia jej prawa do świadczenia wychowawczego powinna być oceniona zgodnie z opisem zawartym we wniosku, a nie w oparciu o pojęcie rodziny, rozumianej jako małżeństwo, bez względu na to, czy małżonkowie rzeczywiście nadal tworzą rodzinę. W związku z tym nieważna jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...] czerwca 2016r. przyznającej świadczenie, a w konsekwencji nieważna jest – jako zależna od decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. - także decyzja organu I instancji [...] kwietnia 2017 r. orzekająca zwrot świadczenia nienależnie pobranego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło argumentacji wniosku i zaskarżoną decyzją odmówiło stwierdzenia nieważności spornej decyzji. Zdaniem Kolegium, decyzja ta nie została wydana bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). w związku z tym, że była ona przedmiotem kontroli przez Sąd administracyjny, który z urzędu bada również przesłanki nieważności decyzji, jej wzruszenie obecnie byłoby dopuszczalne w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji, która stanowiła podstawę jej wydania, to jest decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017r., co w sprawie nie zachodzi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie P. B. domagała się uchylenia zarówno decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r., jak i decyzji tego Kolegium z dnia [...] lipca 2018 r. o omdowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. Ogólnie podniosła zarzut ich wydania z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegającym na uznaniu, że błędne ustalenie stanu faktycznego przez organ stanowi rażące naruszenie prawa, podczas gdy instytucja nieważności z powodu rażącego prawa dotyczy błędów co do prawa, a nie co do ustaleń faktycznych. Zdaniem skarżącej ewentualny błąd w zakresie ustaleń faktycznych może stanowić co najwyżej podstawę do wznowienia postępowania, gdy okaże się, że w dacie wydania decyzji istniały okoliczności nieznane organowi. Z decyzji przyznającej skarżącej świadczenie wynikało, że organ nie miał informacji o tym, że skarżąca jest osobą formalnie zamężną. Niewłaściwe przeprowadzenie procesu dowodowego nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania. O błędzie co do prawa, a więc uzasadniającym stwierdzenie nieważności spornej decyzji można by mówić jedynie w przypadku, gdyby świadczenie wychowawcze przysługiwało jedynie osobom samotnie wychowującym, a organ przyznałby je pomimo pozostawania skarżącej w związku małżeńskim. Skoro p.p.w.d. umożliwia przyznanie takiego świadczenia zarówno osobom samotnie wychowującym dziecko, jak i małżonkom, nie można mówić o błędzie co do prawa, a w konsekwencji brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie, a więc także do orzeczenia nienależnie pobranego świadczenia i jego zwrotu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym, jak wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolując w takim zakresie legalność zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. był art. 156 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Prawidłowo stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...] kwietnia 2017 r. orzekająca zwrot nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia wychowawczego nie jest dotknięta żadną z wymienionych w przytoczonym przepisie wad. Została ona wydana na podstawie art. 25 ust. 1 p.p.w.d., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 4). Przepis ten ma charakter obligatoryjny w tym znaczeniu, że w razie stwierdzenia ostateczną decyzją nieważności decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, organ ma obowiązek wszcząć postępowanie w przedmiocie ustalenia, że świadczenia pobrane na podstawie takiej decyzji są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. Bezspornie w niniejszej sprawie została wydana taka decyzja tj. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r., stwierdzająca nieważność decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.), która nie została zaskarżona w zwykłym toku instancji i stała się ostateczna. W związku z tym zasadnie organ I instancji wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia świadczenia nienależnie pobranego i jego zwrotu i w konsekwencji wydał na podstawie przytoczonego art. 25 ust. 1 p.p.w.d. decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji słusznie również podkreśliło, że decyzja z [...] kwietnia 2017 r. była przedmiotem kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, który wyrokiem z dnia [...] listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 903/17 oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r. utrzymującą w mocy sporną decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r. Trafnie Kolegium wskazało, że decyzja, która była przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, nie może być wzruszona w postępowaniu nadzwyczajnym w sprawie stwierdzenia jej nieważności, gdyż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz.1302), dalej jako "p.p.s.a."- sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a więc z urzędu bada, czy kontrolowana decyzja nie jest dotknięta wadą nieważności. W rezultacie w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oznacza przede wszystkim, że sąd dokonujący kontroli legalności zaskarżonego aktu nie stwierdził żadnej kwalifikowanej wady skutkującej sankcją nieważności oraz że nie wystąpiło takie naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, które uzasadniałoby uchylenie decyzji lub postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z dnia 17 lipca 2012 r., II OSK 1617/11) Wprawdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie sporządził uzasadnienia wyroku z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 903/17 oddalającego skargę dotyczącą również decyzji organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2017 r., które odzwierciedlałoby w pełni dokonaną przez ten Sąd analizę stanu faktycznego i prawnego, poprzedzającą wydanie tego wyroku. W świetle jednak zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów nie sposób uznać, że Sąd ten nie wiedział o decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017r. stwierdzającej nieważność decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, co stanowiło przesłankę wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w trybie art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d., a w konsekwencji obligowało organ do wydania decyzji ustalającej świadczenie nienależnie pobrane i jego zwrot. Oddalając skargę na decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r. Sąd tym samym potwierdził, że decyzja z dnia [...] stycznia 2017 r. stanowiła bezpośrednią przyczynę wydania w dniu [...] kwietnia 2017 r. kolejnej decyzji ustalającej nienależnie pobrane - na podstawie nieważnej decyzji - świadczenia i ich zwrot. W związku z tym, że domagając się obecnie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. skarżąca wskazuje na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] stycznia 2017 r., zarzucając jej wadliwość, a więc wskazuje na okoliczności, które Sąd wydając wyrok w sprawie II SA/Lu 903/17 musiał brać pod uwagę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie wydało zaskarżoną decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności tej decyzji. Dodać należy, że w obrocie prawnym nadal pozostaje decyzja Kolegium z dnia [...] stycznia 2017 r. stwierdzająca nieważność decyzji organu I instancji z dnia [...] czerwca 2016 r. przyznającej świadczenie wychowawcze, a zatem zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 p.p.w.d., obligująca organ do wydania decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenia i ich zwrot. Nie zmienił się więc po wydaniu wyroku w sprawie II SA/Lu 903/17 stan prawny, która uprawniałby organ do odmiennej, niż dokonana w tym wyroku, oceny prawidłowości decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. Z tych względów stwierdzić należy, ze zaskarżona decyzja prawa nie narusza, a skarga na nią podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.