II SA/Lu 842/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nakazu rozbiórki - na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego; postanawia: odmówić J.S. przyznania prawa pomocy. J.S. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od wniesionej skargi złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazuje na niskie dochody, dojazdy dzieci do szkół oddalonych od miejsca zamieszkania oraz na dojazdy żony do pracy. Następnie wskazuje, iż nie stać go na wynajęcie radcy prawnego. Jego wspólne gospodarstwo domowe liczy 4 osoby (wnioskodawca, jego żona oraz dwoje małoletnich dzieci). Majątek wspólnego gospodarstwa domowego stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Zadeklarowane we wniosku łączne dochody gospodarstwa domowego wynosiło [...] zł. Dochody te pochodziły z tytułu wynagrodzenia wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenia jego żony w wysokości [...] zł. Natomiast z nadesłanych na wezwanie dodatkowych oświadczeń wynika, iż wnioskodawca uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu użytkowanych gruntów rolnych w wysokości [...] zł miesięcznie (k. nr 24) jak również z tytułu dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości około [...] zł rocznie. Do dochodów wnioskodawcy można doliczyć również kwotę [...] zł, którą miesięcznie płaci rodzina żony za korzystanie z ich domu o powierzchni [...] m2. Według złożonych wyjaśnień rodzina skarżącego obecnie mieszka w domu (gdzie zajmuje jedną izbę o powierzchni [...] m2) należącym do jego siostry. Zaś stałe łączne koszty miesięcznego utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego oscylują w granicach [...] zł. Dla możliwości oceny poniesienia przez stronę kosztów tego postępowania pomocna okazała się również analiza nadesłanych wyciągów bankowych wnioskodawcy, która wykazała, iż dzień po doręczeniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczeniu wpisu sądowego wnioskodawca dokonał wypłaty gotówkowej z rachunku bankowego w wysokości [...] zł. W tym samym dniu dokonano również wpłaty wymaganego wpisu sądowego w wysokości 500 zł. (k. nr 16). Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego stwierdził, co następuje: Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniało by stronę skarżącą od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie w całości od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2005 r., sygn. akt I FZ 429/05 - niepublikowane). Z uwagi na przedmiot postępowania, koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowoadministracyjnym, które skarżący zobowiązany jest ponieść obecnie sprowadzają się do wpisu stałego od wniesionej skargi w kwocie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Do kosztów postępowania należy zaliczyć również inne ewentualne koszty sądowe (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł ( § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów postępowania, które mogą ale nie muszą wystąpić należy również zaliczyć wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na koszty niniejszego postępowania, poza ww. kosztami sądowymi mogą składać się również koszty ustanowienia radcy prawnego, którego stawka minimalna za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, w tym wypadku wyniesie co najmniej 240 zł netto (§ 14 ust. 2 pkt. 1 "c" rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wspólne gospodarstwo domowe skarżącego utrzymuje się z dochodów pochodzących głównie z wynagrodzenia skarżącego i jego małżonki oraz z dochodów z rolnictwa. Łącznie jest to kwota około [...] zł miesięcznie. Tym czasem, prawo pomocy w zakresie całkowitym, o którego przyznanie wnosi skarżący przyznawane jest tej stronie, która wykaże, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca nie należy do takich osób. Co więcej, obecna sytuacja finansowa pozwoliła mu nawet na opłacenie żądanego wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Wobec powyższego nie można stwierdzić, iż strona wykazała zasadność swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tzn. brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Stąd brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co nie stanowi przeszkody do rozważenia możliwości przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Przesłanką do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Biorąc pod uwagę, co wyżej wykazano, iż strona w momencie doręczenia jej odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego dokonała wypłaty gotówkowej z rachunku bankowego w wysokości znacznie przewyższającej ww. koszty postępowania nie można przyjąć, iż wnioskodawca wykazał w późniejszym postępowaniu, iż poniesienie pełnych kosztów postępowania mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania jego i rodziny. W konsekwencji brak jest przesłanek do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym zarówno w zakresie odnoszącym się do pozostałych kosztów sądowych (poza wpisem sądowym od skargi, który wnioskodawca uiścił) jak i do ustanowienia radcy prawnego. Biorąc pod uwagę powyższe, działając art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.