II SA/Lu 846/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Działający z upoważnienia Burmistrza K. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. przyznał K. G. zasiłek celowy w wysokości 70 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2011 r. do 31 października 2011 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, iż na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że strona znajduje się w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej bezrobociem i bezdomnością. W ocenie organu uzasadnia to przyznanie stronie pomocy na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Odnosząc się do wysokości przyznanej pomocy organ przedstawił wyliczenia dotyczące posiadanych środków oraz ilości osób korzystających z pomocy ośrodka, konkludując, że środki jakimi dysponuje organ nie pozwalają na przyznanie pomocy w większej wysokości. W odwołaniu od w/w decyzji K. G. zakwestionował wysokość przyznanej mu pomocy wskazując, że organ przekroczył zasadę uznaniowości. Jego zdaniem kwota zasiłku powinna wynosić 200 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu tego odwołania - decyzją z dnia [...] września 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało przepisy prawa określające zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, zaznaczając przy tym, że wyznacznikiem przyznania i ustalenia rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Oznacza to, iż organ nie jest w stanie realizować wszystkich potrzeb swych beneficjentów i zmuszony jest - tak jak w niniejszej sprawie - do zabezpieczenia potrzeb jedynie w ograniczonej wysokości. Jak wskazało Kolegium środki finansowe na realizację programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej pozwalają jedynie na przyznanie świadczenia w wysokości 70 zł. Ponadto Kolegium podniosło, że odwołujący jest pod stałą opieką OPS i korzysta z jego świadczeń od 2004 r. Udzielona mu w pierwszym półroczu 2011 r. pomoc wyniosła łącznie 2857,35 zł. Również aktualnie pobiera zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł przyznany na okres od 1 sierpnia 2011 r. do 31 października 2011 r. Ze względu na powyższe - zdaniem Kolegium - brak podstaw do uznania, że organ pierwszej instancji, orzekając o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości 70 zł miesięcznie na wskazany okres przekroczył granice uznania administracyjnego. Na powyższą decyzję K. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, którą zakwestionował rozstrzygnięcie organów administracji publicznej. Skarżący nie uzasadniając skargi wniósł o jej uwzględnienie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, przywołując analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja przyznająca K. G. pomoc finansową w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 70 zł miesięcznie w okresie od 1 sierpnia 2011 r. do 31 października 2011 r. w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", przewidzianego w ustawie z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). Analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, że K. G. spełnia przesłanki do przyznania tego typu świadczenia. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto ze względu na stan zdrowia został on zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Jedyne źródło dochodu strony stanowią świadczenia z pomocy społecznej. W okresie od 1 stycznia 2011 r. do daty wydania zaskarżonej decyzji skarżący miał przyznany zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł miesięcznie. Ponadto w okresie tym otrzymał szereg innych świadczeń pieniężnych w różnej wysokości i przeznaczeniu. Stosownie do regulacji art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w ramach programu są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewniania pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Zgodnie z art. 3 i art. 5 tej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód nie przekracza 150 % kryterium dochodu określonego w ustawie o pomocy społecznej. Zawarte w tym przepisie wyrażenie "może" jednoznacznie wskazuje(z czego powinien zdawać sobie sprawę skarżący), że pomoc w zakresie dożywiania jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, zgodnie z ugruntowanymi poglądami orzecznictwa, powoduje iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Kontrola decyzji uznaniowej polega na ustaleniu, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej. Omawiane uznanie administracyjne organu odnosi się zarówno do zakresu przyznania świadczenia, jak też ma zastosowanie w części odnoszącej się do jego wysokości. Należy przy tym pamiętać, co również istotne, iż wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy wziąć pod uwagę w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Spełnienie kryteriów ustawowych przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Jak wskazano organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Oznacza to, iż kryterium wpływającym na wysokość przyznanej stronie pomocy jest nie tylko jej sytuacja osobista, lecz także ilość osób ubiegających się o pomoc oraz wysokość środków finansowych przeznaczonych na świadczenia danego rodzaju. Z tych powodów w orzecznictwie dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy społecznej podkreśla się, że uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać ustalenia organu dotyczące możliwości płatniczych ośrodka pomocy społecznej. Obowiązek poczynienia powyższych ustaleń wynika z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2003r., sygn. I SA 3205/02). W niniejszej sprawie Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., uwzględniając powyższe zasady, mając w szczególności na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 70 złotych na żywność, co jakkolwiek nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co - zdaniem Sądu - mieści się w granicach uznania administracyjnego. Tym samym ocena ta wyklucza możliwość zarzucenia organowi przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego. Zważyć należy, iż zaskarżona decyzja szczegółowo podaje przesłanki, jakimi kierował się organ przyznając zasiłek celowy w wysokości 70 zł. Przywołane przez organ dane dotyczące wysokości środków pieniężnych jakimi dysponuje MOPS w K. w 2011 r. i wskazujące liczbę osób objętych pomocą jednoznacznie świadczą o tym, że organ przyznając skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności w tej wysokości nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ bowiem wykazał, że po podzieleniu kwoty pozostałych do końca roku środków na realizacją świadczeń pieniężnych z przeznaczeniem na zakup żywności przez ilość pozostałych miesięcy oraz średnią liczbę osób wymagających wsparcia, na jedną osobę przypadnie świadczenie właśnie w wysokości ok. 70 zł. Tym samym wysokość udzielonego skarżącemu zasiłku nie jest niższa od świadczeń tego rodzaju udzielonych w tym samym okresie innym osobom ubiegającym się o pomoc. W tych okolicznościach nie kwestionując, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej konieczność udzielenia mu pomocy społecznej w zakresie dożywiania, nie można przyjąć, że zaskarżona decyzja przyznająca pomoc w określonym zakresie i wysokości narusza prawo. W kontekście wysokości udzielonego stronie wsparcia warto również wskazać, że pomoc społeczna ma jedynie charakter posiłkowy, nie jest żadnym zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Pomoc ta ma zmierzać do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Skarżący, będąc niewątpliwie w sytuacji wymagającej świadczeń z pomocy społecznej, nie może z kolei oczekiwać, by organ pomocy społecznej przejął na siebie wszystkie obowiązki wynikające z konieczności jego utrzymania. Świadczenie w postaci zasiłku celowego służy zaspokojeniu konkretnej potrzeby, a jego wysokość, uzależniona jest nie tylko od wysokości konkretnej potrzeby, ale i od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Oceniając działanie organów należy mieć na uwadze również to, że skarżący nie jest pozostawiony bez jakiegokolwiek wsparcia finansowego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wręcz przeciwnie jak wynika z akt sprawy skarżący jest pod stałą opieką Ośrodka i korzysta z jego świadczeń, otrzymując już od 2004 r. systematycznie potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc (karta świadczeń MOPS w K., k. 20-27 akt admin.). Uznając zatem, iż w sprawie niniejszej organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa, skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wynagrodzeniu pełnomocnika rozstrzygnięto na jego wniosek na podstawie art. 250 ww. ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).