II SA/Lu 846/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Referent stażysta Kinga Górka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] K. S. - S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania R. L. - na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustaw} z dnia [...] r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej "k.p.a." oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia [...] r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), dalej "u.p.s." – utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta [...] G. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z dnia [...]., znak: [...] W uzasadnieniu wyjaśniono, że wskazaną decyzją organ I instancji przyznał R. L. zasiłek celowy na zakup żywności w lutym 2017 r. w kwocie [...]zł. Ustalając wysokość zasiłku celowego wziął pod uwagę "uprawnienia i zasoby" skarżącego oraz własne możliwości finansowe. W odwołaniu R. L. wyjaśnił, że jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Oświadczył, że ze względu na wiek zwrócił się do GOPS w [...] G. o pomoc finansową na "bieżącą egzystencję". Nadmienił, że otrzymana kwota [...]zł jest za niska. Dodał, że nie stać go na dojazdy do GOPS, czy do Rejonowego Urzędu Pracy w [...] Po odliczeniu kosztów dojazdu pozostaje mu niewiele na opał, odzież, środki czystości oraz stałe opłaty. Zaznaczył, że z powodu złego stanu zdrowia i starszego wieku nie może podjąć zatrudnienia. Wskazał, że jest zadłużony, a z pozostałej po odliczeniu kosztów dojazdu i przesyłek do organu - kwoty [...]zł miesięcznie nie pokryje zobowiązań. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania. Kolegium przytoczyło treść art. 39 u.p.s., który przewiduje tryb przyznawania zasiłku celowego, a także art. 8 ust. 1 pkt 2 i pkt 3, który z kolei stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kwota kryterium dochodowego, została ustalona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058). Kolegium stwierdziło, że R. L. (51 lat) spełnia przesłanki przyznania mu zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność, o który wnosił. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. ustalono, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodu, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, nie posiada aktualnego zaświadczenia o stanie zdrowia. Podczas wizyty skarżący był pod wpływem alkoholu. W tym stanie faktycznym organ przyznał mu zatem zasiłek celowy w marcu 2017 r. w kwocie [...]zł. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że wysokość świadczenia jest zbyt niska, Kolegium wskazało, że decyzja wydawana na podstawie art. 39 u.p.s. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Tak więc udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na dany rodzaj świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy inne osoby, wymagające wsparcia. Organ nie może natomiast zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. W niniejszej sprawie o wysokości przyznanego świadczenia zadecydowały zatem także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Z pisma Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] G. z dnia [...] r. wynika, że do [...] r. wydano na zasiłki celowe [...] zł tj. ponad 20% przyznanej kwoty [...]zł. Pomoc przyznawana jest dla większej liczby osób wymagających wsparcia, w szczególności w okresach styczeń - marzec, październik - listopad. Kolegium wskazało również, że skarżący jest pod stałą opieką Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] G. i korzysta z jego świadczeń w postaci zasiłków celowych i zasiłków okresowych, a zatem otrzymuje potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc. Organ przyznał, że niewątpliwie sytuacja finansowa i życiowa skarżącego jest trudna, jednakże zaskarżona decyzja o przyznaniu mu świadczenia w postaci zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup żywności znajduje oparcie w przepisach prawa. Podniósł, że skarżący ma prawo ubiegać się o kolejne świadczenia pieniężne lub rzeczowe na niezbędne potrzeby. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie R. L. domagał się uchylenia powyższej decyzji. W obszernym uzasadnieniu skarżący przedstawił swoją sytuację życiową – wskazał, że mieszka na wsi, sam, w domu swojej matki, nie pracuje, gdyż w tych okolicach nie ma takich możliwości, podejmował także bezskutecznie próby znalezienia pracy w [...]. Podniósł, że przyznany zasiłek jest zbyt niski, a pomoc finansowa udzielona mu przez Ośrodek w ciągu pół roku wyniosła zaledwie [...] zł. Pomoc ta jest fikcją, gdyż część tych pieniędzy musi przeznaczyć na zgromadzenie odpowiednich dokumentów dla organu i na dojazdy oraz odbiór świadczenia. Wskazał też, że często ubiega się o pomoc, ale organ - wbrew temu, co twierdzi - nie zawsze mu tej pomocy udziela. W pierwszym półroczu 2017 r. otrzymał tylko [...] zł, a następnie, dopiero na skutek skargi na bezczynność, organ rozpatrzył jego kolejny wniosek i przyznał świadczenie. Skarżący przyznał również, że w dniu wywiadu środowiskowego był pod wpływem alkoholu i że ma problem alkoholowy oraz wyjaśnił, że jest to spowodowany trudną sytuacją życiową, w szczególności brakiem pracy, którą powinna zapewnić Gmina. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że sąd administracyjny - zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) - sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji wyłącznie w zakresie jej zgodności z prawem. Sąd nie rozstrzyga samodzielnie wniosków strony i nie bada jej sytuacji życiowej, a ocenia jedynie to, czy organ wydając decyzję nie naruszył obowiązujących przepisów, w tym przepisów postępowania administracyjnego przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Rozpatrując zatem w takim zakresie skargę R. L. i kontrolując, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w powołanej już wyżej ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ("u.p.s."). W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący wnosił o przyznanie mu pomocy finansowej w związku z trudną sytuacją. Jedną z form pomocy udzielanej na podstawie ustawy jest zasiłek celowy przyznawany na podstawie art. 39 ust. 1 i 2. Przepis ten stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu może być przyznany zasiłek celowy; przyznanie na tej podstawie takiego świadczenia uzależnione jest od wysokości dochodów, które nie mogą być wyższe niż ustalone w ustawie kryterium dochodowe (art. 8 ust.1). Podkreślić należy, że – jak słusznie wskazał organ w niniejszej sprawie - przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co w szczególności oznacza, iż organ samodzielnie ustala wysokość przyznawanego świadczenia. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym, jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Decyzja taka nie podlega jednak kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości. (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s.32 i nast.), lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 kpa. W niniejszej sprawie nie można zarzucić zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącego. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, w szczególności przeprowadzono ze skarżącym wywiad środowiskowy, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Organ ustalił, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i życiowej, bowiem nie osiąga żadnego dochodu, dlatego przyznał mu zasiłek celowy w kwocie [...]zł na miesiąc luty 2017 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. Organ wyjaśnił przy tym, że skarżący jest objęty pomocą Ośrodka i często z niej korzysta – w ostatnim okresie otrzymał także zasiłek celowy na marzec 2017 r. Organ podkreślił jednak, że ze względu na ograniczone możliwości finansowe, które przedstawił w uzasadnieniu decyzji, i konieczność pomocy także innym osobom, nie jest w stanie zapewnić skarżącemu zawsze takiej pomocy, jakiej on oczekuje. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej skarżącej, jednak w świetle okoliczności sprawy i dokonanych ustaleń nie można organowi zarzucić przekroczenia granic przysługującego mu uznania administracyjnego - okoliczność, że przyznane świadczenie nie jest w wyższej wysokości nie świadczy w tej sytuacji o dowolności rozstrzygnięcia. Z tych względów, w sprawie niniejszej brak jest uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, dlatego na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.), Sąd orzekł, jak w sentencji.