II SA/Lu 847/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. L.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Wnioskiem z 4 sierpnia 2011 r. K. G., wystąpił o udzielenie mu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup okularów. Do wniosku załączył wynik badania oczu oraz wycenę zakładu optycznego na wykonanie okularów do bliży na kwotę 130 zł. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Burmistrza K., przyznał wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 60 zł na pokrycie wydatków związanych z zakupem okularów. W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wywodząc, że wnioskodawca spełnia wymagania uprawniające go do skorzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, a zakup okularów stanowi niezbędną potrzebę bytową, której strona nie jest w stanie w całości zaspokoić we własnym zakresie. Odnosząc się do wysokości świadczenia organ wskazał, iż przyznana kwota wynika z wyceny kosztu zakupu okularów dokonanej przez zakład optyczny. W odwołaniu od w/w decyzji K. G. zakwestionował wysokość przyznanego mu zasiłku wskazując, że wydatki związana z zakupem okularów wynoszą 130 zł, a nie 60 zł jak uznał organ. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu tego odwołania - decyzją z dnia [...] września 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało przepisy prawa określające zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego, zaznaczając, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Ponadto wskazało, że wyznacznikiem przyznania i ustalenia wysokości pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca zwracając się o przyznanie zasiłku przedstawił wycenę kosztu zakupu okularów sporządzoną przez Zakład Optyczny "Okularnik" na kwotę 130 zł. Natomiast pracownik socjalny Ośrodka weryfikując przedstawioną wycenę ustalił, że zakupu okularów, zgodnie ze zleceniem lekarskim, można dokonać także w tym samym zakładzie optycznym za kwotę 70 zł, a w innym nawet za kwotę 60 zł. W związku z tym organ uznał, że pomoc udzielona w wysokości 60 zł w całości zaspokaja jego potrzebę zakupu okularów. Kolegium dodało także, iż na wysokość przyznanego zasiłku miały także wpływ ograniczone środki finansowe, którymi dysponował organ pomocy społecznej. Na wypłatę zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych zaplanowano kwotę 38.000,00 zł dla około 400 rodzin, co stanowi średnio 95 zł na rodzinę rocznie. Odwołujący natomiast jest pod stałą opieką ośrodka, otrzymując systematycznie potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc. Na powyższą decyzję K. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, którą zakwestionował rozstrzygnięcie organów administracji publicznej. Skarżący nie uzasadniając skargi wniósł o jej uwzględnienie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku, gdyż przeprowadzona ocena legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona prawu. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 ze zm.). Zgodnie z jej art. 39 ust. 1 i 2 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według tego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że nie ma ono charakteru zamkniętego. Natomiast kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak np. bezrobocie, bezdomność, długotrwała choroba, itd. W myśl art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Art. 3 ust. 4 z kolei stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto ze względu na stan zdrowia został on zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Jedyne źródło dochodu strony stanowią świadczenia z pomocy społecznej. W okresie od 1 stycznia 2011 r. do daty wydania zaskarżonej decyzji skarżący miał przyznany zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł miesięcznie. Ponadto w okresie tym otrzymał szereg innych świadczeń pieniężnych w różnej wysokości i przeznaczeniu. Nie jest sporna w sprawie również okoliczność, że skarżący wymaga zakupu okularów, co jednoznacznie wynika z wystawionej na jego nazwisko recepty, potwierdzającej potrzebę korzystania ze szkieł korekcyjnych. Słusznie uznały organy, że zakup okularów stanowi niezbędną potrzebę w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej, której skarżący nie jest w stanie w całości zaspokoić w ramach posiadanych środków. Sporna w sprawie jest wyłącznie wysokość przyznanego skarżącemu zasiłku na ten cel. Zdaniem wnioskodawcy powołującego się na zlecenie wydane przez Zakład Optyczny G. Kukulski kwota zasiłku winna wynieść 130 zł. Natomiast zdaniem organu kwotą wystarczającą i w pełni rekompensującą koszt zakupu okularów jest kwota 60 zł. W ocenie Sądu to stanowisko organów w pełni należy zaaprobować. Przyznana skarżącemu w ramach zasiłku celowego kwota, jest bowiem wystarczająca dla zakupu niezbędnych dla niego okularów. W tym zakresie należy podnieść, iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, w zakładach optycznych znajdujących się w K., że aktualnie zakupu okularów odpowiednich dla skarżącego można dokonać już za kwotę 60 zł. Skoro zatem minimalna cena okularów właściwych dla skarżącego wynosiła 60 zł, to przyznany zasiłek celowy w tej wysokości w pełni zaspokaja przedmiotową potrzebę skarżącego. Zaspokojenie niezbędnej potrzeby nie polega zaś na przyznaniu żądanej przez stronę kwoty, lecz wyłącznie na pokryciu części lub całości obiektywnych kosztów zaspokojenia tej potrzeby. W związku z tym nie może budzić wątpliwości, że wniosek skarżącego został uwzględniony w całości, mimo że zasiłek celowy przyznany został w wysokości mniejszej niż tego domagał się skarżący. Zauważyć przy tym wypada, iż z recepty lekarza okulisty nie wynika, że skarżącemu potrzebne są szkła bądź oprawki o szczególnych cechach wynikających z wady wzroku skarżącego. Również sam skarżący nie wskazał dlaczego powinien dokonać zakupu okularów za kwotę 130 zł, a nie tańszych również spełniających zalecenia lekarza okulisty. Oczywistym przy tym jest, że rozpiętość kwotowa zakupu okularów jest bardzo duża, zależnie od rodzaju szkieł i oprawek. Potrzeba zakupu okularów droższych dowolnie wybranych przez wnioskodawcę np. ze względu na producenta lub walory estetyczne nie odpowiada jednak celom pomocy społecznej i nie mieści się w jej możliwościach, skoro nie ma wpływu na zdolność widzenia, lecz jedynie na komfort ich użytkowania i samopoczucie beneficjenta. Należy mieć bowiem na uwadze, że środki pomocy społecznej muszą być rozdzielane między wszystkich potrzebujących, a ze względu na ich szczupłość, nie mogą zaspokajać wszystkich, nawet usprawiedliwionych potrzeb osób i rodzin, ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Dlatego też pomoc w formie zasiłków celowych udzielana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, które oznacza, że nawet spełnienie przez stronę warunków do otrzymania świadczenia nie obliguje organu pomocy społecznej automatycznie do przyznania świadczenia i to dodatkowo w wysokości ustalonej przez wnioskodawcę. Pamiętać bowiem należy, że pomoc udzielana przez ośrodki pomocy społecznej ma na celu zaspokajanie potrzeb życiowych strony wyłącznie w podstawowym zakresie. Natomiast żądania podnoszone przez skarżącego wynikają z jego przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej mają mu zapewnić zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych w rozmiarze ponadprzeciętnym. Z takim poglądem nie można się zgodzić. Przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Przepis art. 39 ustawy wskazuje, że ta forma pomocy społecznej, co zresztą wynika z samej nazwy "zasiłek celowy", nie jest przewidziana na podwyższanie standardu życia strony, lecz ma charakter szczególnej pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy w rozmiarze podstawowym. W tym kontekście organ pomocy społecznej uprawniony jest do analizowania potrzeb i oczekiwań podopiecznych wnioskujących o przyznanie pomocy pieniężnej i miarkowania udzielonego wsparcia adekwatnie nie tylko do posiadanych możliwości finansowych (co oczywiste), lecz również średnich kosztów zaspokojenia konkretnej potrzeby życiowej. Skoro zatem przyznana skarżącemu pomoc umożliwia mu zaspokojenie przez niego przedmiotowej potrzeby życiowej (zakupu okularów korekcyjnych) nie można skutecznie postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. W sprawie Sąd miał również na uwadze przedstawioną przez organ kalkulację środków pieniężnych przeznaczonych na zasiłki celowe jakimi dysponuje organ. Przywołane przez organ w tym zakresie dane świadczą o tym, że organ przyznając skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup okularów w ustalonej wysokości nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ bowiem wykazał, że po podzieleniu kwoty pozostałych do końca roku środków na realizację świadczeń pieniężnych z przeznaczeniem na zakup leków i leczenie, zakup opału odzieży, podręczników szkolnych i drobne remonty przez liczbę rodzin wymagających wsparcia, na jedną rodzinę przypadnie świadczenie w wysokości ok. 95 zł. Tym samym wysokość udzielonego skarżącemu zasiłku nie jest znacząco niższa od świadczeń tego rodzaju udzielonych w tym samym okresie innym osobom ubiegającym się o pomoc, tym bardziej, że skarżący systematycznie otrzymuje świadczenia z ośrodka pomocy społecznej. W tych okolicznościach nie kwestionując, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej konieczność udzielenia mu wsparcia, nie można przyjąć, że zaskarżona decyzja przyznająca pomoc w określonej wysokości narusza prawo. W kontekście wysokości udzielonego stronie wsparcia warto również wskazać, że pomoc społeczna ma jedynie charakter posiłkowy, nie jest żadnym zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie umożliwić poszkodowanym zaspokojenie ich głównych potrzeb i to w zakresie podstawowym. Pomoc społeczna ma bowiem zmierzać do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Skarżący, będąc niewątpliwie w sytuacji wymagającej świadczeń z pomocy społecznej, nie może z kolei oczekiwać, by organ pomocy społecznej przejął na siebie wszystkie obowiązki wynikające z konieczności jego utrzymania. Świadczenie w postaci zasiłku celowego służy zaspokojeniu konkretnej potrzeby, a jego wysokość, uzależniona jest nie tylko od wysokości konkretnej potrzeby, ale i od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Uznając zatem, iż w sprawie niniejszej organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa, skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach wynagrodzenia pełnomocnika rozstrzygnięto na jego wniosek na podstawie art. 250 ww. ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).