II SA/Lu 85/09

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton - Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. i J. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi strona skarżąca – małżonkowie D. i J. S., w terminie do jego opłacenia, złożyli wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Wniosek powyższy został potraktowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym skarżący zostali wezwani do wypełnienia urzędowych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w terminie nadesłali wypełnione urzędowe formularze wniosku domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazali, iż posiadają liczną rodzinę i wspierają finansowo również te dzieci, które z nimi nie mieszkają. Podnieśli, iż są osobami schorowanymi, co wiąże się ze znacznymi wydatkami na leczenie i zakup leków. W dalszej części wniosków złożonych na urzędowych formularzach skarżący podali, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z trojgiem pełnoletnich dzieci. Wykazali, że w skład ich majątku wchodzi dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolna o pow. [...] ha oraz ciągnik rolniczy marki "[...]" i samochód osobowy "[...]". W rubryce formularza odnoszącej się do osiąganych dochodów, podali, że na łączny dochód rodziny w wysokości [...] zł brutto składa się: emerytura skarżącej w kwocie [...] zł i wynagrodzenie z tytułu pracy skarżącego w wysokości [...] zł. Do urzędowych formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżący dołączyli dwa zaświadczenia lekarskie z [...] oraz oświadczenie z dnia 22 marca 2009r. o stałych koniecznych wydatkach na utrzymanie rodziny. Z zestawienia wydatków wynika, że łączne miesięczne wydatki rodziny wynoszą [...] zł, na którą to kwotę składają się następujące koszty: studia córki – [...] zł; energia elektryczna – [...] zł; woda – [...] zł; gaz – [...] zł; telefon – [...] zł; wyżywienie – [...] zł; środki chemiczne – [...] zł, leczenie i zakup leków – [...] zł; utrzymanie ciągnika i samochodu (amortyzacja i paliwo) – [...] zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, co następuje: W myśl art. 246 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania jest uzależniona od tego, co zostanie przez stronę wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W sytuacji, gdy w/w oświadczenie jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy p.p.s.a.). Oświadczenie strony skarżącej zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do dokonania prawidłowej oceny sytuacji materialnej strony. Z informacji zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikało jaki jest dochód z prowadzenia działalności rolniczej, nie można było go również wyliczyć wobec niewykazania we wniosku czy powierzchnia gospodarstwa rolnego została podana w hektarach fizycznych czy przeliczeniowych. Brak było również danych dotyczących płatności bezpośrednich do prowadzonego gospodarstwa rolnego, przyznawanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ponadto dla oceny rzeczywistych możliwości ponoszenia kosztów postępowania niezbędne były informacje o wysokości dochodów skarżących uzyskiwanych z emerytury i z pracy podanych zarówno w kwocie brutto jak i netto. W związku z powyższym, pismem z dnia 30 marca 2009r., wezwano stronę do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, w tym: aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu gminy o wielkości gospodarstwa rolnego wykazanego we wniosku w hektarach fizycznych i przeliczeniowych; decyzji właściwej jednostki organizacyjnej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawie wysokości płatności otrzymanych do prowadzonego gospodarstwa rolnego za 2008r., bądź zaświadczenia wskazującego, że takich płatności nie uzyskano; aktualnego zaświadczenia wykazującego wysokość zarobków skarżącego w kwotach brutto i netto oraz odcinka emerytury skarżącej za marzec 2009r., bądź wyciągu z rachunku bankowego, na który jest przelewana emerytura, za miesiąc marzec 2009r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłali następujące dokumenty: zaświadczenie o zarobkach skarżącego z dnia [...], informujące, iż średnie wynagrodzenie miesięczne z ostatnich trzech miesięcy wyniosło [...] zł netto; wydruk bankowy z konta skarżącej, którego wynika, że na konto skarżącej tytułem emerytury jest przekazywana kwota [...] zł; zaświadczenie Urzędu Gminy w [...] z [...] informujące, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha (tj. [...] ha przeliczeniowych) oraz współwłaścicielem w [...] części gruntów rolnych o pow. [...] ha i [...] ha i współwłaścicielem w [...] części gruntów rolnych o pow. [...] ha; decyzję Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] o przyznaniu skarżącemu płatności do gruntów rolnych na rok 2008r. w łącznej kwocie [...] zł; oświadczenie skarżących z 10 kwietnia 2009r., w którym wyjaśniają, iż różnica w powierzchni gruntów rolnych we wniosku o prawo pomocy a decyzją o przyznaniu płatności bezpośrednich wynika z dzierżawy łąk i pastwisk od osób trzecich. Jednocześnie podali, że według postanowień umowy dzierżawy, kwoty uzyskane w ramach płatności są im przekazywane, natomiast dla nich pozostaje kwota "wg. powierzchni własnej", tj. około [...] złotych, która jest przeznaczana na zakup nawozów, środków ochrony roślin i paliwo. W wyniku analizy nadesłanych przez skarżących dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, powstały wątpliwości jaka jest faktyczna powierzchnia gruntów na której skarżący prowadzą działalność rolniczą (w urzędowym formularzu wykazana powierzchnia wynosi, [...] ha, zaś w decyzji ARiMR do jednolitej płatności obszarowej zadeklarowano działki rolne o pow. [...] ha). Ponadto skarżący nie sprecyzowali jaka dokładnie kwota z otrzymanych przez nich dopłat bezpośrednich jest przekazywana właścicielom dzierżawionych gruntów. Z kolei jako nową okoliczność uzasadniającą przyznanie prawa pomocy wskazali wydatki związane z nakładami na produkcję rolną, jednakże nie wykazali ich wysokości. W związku z powyższym, ponownie wezwano skarżących do złożenia dokumentów źródłowych, w tym: umów dzierżawy nieruchomości rolnych, dokumentów źródłowych (np. potwierdzenia przelewu, oświadczenia o odebraniu kwot dopłat bezpośrednich podpisanego przez właścicieli dzierżawionych nieruchomości rolnych), poświadczających wysokość kwot przekazanych właścicielom dzierżawionych nieruchomości rolnych tytułem dopłat bezpośrednich otrzymanych na 2008r.; dokumentów źródłowych (np. faktury VAT, rachunki) wskazujących na wysokość wydatków ponoszonych na produkcję rolną. Skarżący nie złożyli dokumentów źródłowych dotyczących umów dzierżawy, jak również dotyczących wysokości kwot dopłat bezpośrednich przekazanych właścicielom dzierżawionych przez nich nieruchomości. Natomiast nadesłali pismo z dnia 3 maja 2009r., w którym oświadczyli, że dokumenty dotyczące umów dzierżawy są "sprawą osobistą", której nie należy przedstawiać "do rozgłosu publicznego i sądowego" oraz oświadczyli, że wysokość dopłat przekazywanych osobom trzecim wynosi "około [...] zł". Skarżący poza fakturą na zakup paliwa na kwotę [...] zł nie przesłali dokumentów poświadczających wysokość wydatków na nawozy i środki ochrony roślin, jak również nie wskazali w oświadczeniu ich wysokości. W tym miejscu podnieść należy, iż ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 ( 1 ustawy p.p.s.a., ciąży na ubiegającym się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej szeroko pojętej sytuacji materialnej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie, a w przypadku prowadzenia działalności rolniczej również wydatkami w postaci nakładów na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść w danej sprawie. Stwierdzić należy, że skarżący nie wykazali istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również częściowym. Miesięczne wydatki skarżących, według oświadczenia z dnia 22 marca 2009r., wynoszą [...] zł. Zaznaczyć należy, że skarżący mimo wezwania nie wskazali kwoty wydatków ponoszonych na produkcję rolną, natomiast wykazany fakturą VAT wydatek za zakup paliwa w kwocie [...] zł nie jest wydatkiem miesięcznym, gdyż miesięczne wydatki na zakup paliwa do ciągnika i samochodu skarżący ujęli w oświadczeniu o wydatkach podając miesięczną kwotę wydatkowaną na ten cel w wysokości [...] zł. Natomiast ich dochody z emerytury i pracy wynoszą łącznie [...] netto ([...] + [...]). Skarżący nie wyjaśnili natomiast wszystkich okoliczności dotyczących osiąganych dochodów z prowadzenia działalności rolniczej. Kierując się wskazaniami art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym /t. jedn. - Dz. U. z 2006r., Nr 136, poz. 969 ze zm./ w związku z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 22 września 2008r. /MP z 2008r., Nr 72, poz. 656/, zgodnie z którym dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2007r. – 2220 zł (tj. 185 zł z 1 ha przeliczeniowego miesięcznie), należy przyjąć, że miesięczny dochód tylko z gospodarstwa wykazanego we wniosku (tj. [...] ha fiz., co stanowi [...] ha przeliczeniowych), wyliczony w oparciu o powołane przepisy wynosi [...] zł ([...] ha x 185). Nie można natomiast ustalić wysokości dochodu z gruntów rolnych dzierżawionych przez skarżących, ponieważ skarżący nie nadesłali umów dzierżawy, nie wiadomo zatem jaka jest dokładnie powierzchnia dzierżawionych gruntów. Nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych skarżących pozostaje okoliczność, iż jak wynika z decyzji ARiMR z dnia [...] skarżący otrzymał płatności bezpośrednie na 2008r. w wysokości [...] zł. Nawet, jeżeli część dopłat skarżący przekazali właścicielom wydzierżawionych gruntów (na co skarżący nie przedłożyli dokumentów, jak również nie wskazali dokładnej wysokości przekazanych dopłat), to pozostałą cześć uzyskanych z tego tytułu kwot mogli przeznaczyć na wydatki związane z prowadzeniem działalności rolniczej. Reasumując powyższe, uznać należy, że strona uniemożliwiła ustalenie niektórych okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej. Jednakże w oparciu o te informacje, które nie wymagają dalszych wyjaśnień, można stwierdzić, iż miesięczne dochody skarżących przewyższają ich miesięczne wydatki. Łączne dochody skarżących z emerytury, wynagrodzenia za pracę i z działalności rolniczej prowadzonej na własnych gruntach wynoszą bowiem [...] zł ([...] + [...] + [...]) podczas gdy wykazane miesięczne wydatki na utrzymanie – [...] zł. W dyspozycji skarżących pozostają zatem wolne środki pieniężne w kwocie [...] zł miesięcznie. Porównanie zatem realnych możliwości finansowych strony do wielkości obciążeń finansowych w niniejszej sprawie uprawnia do stwierdzenia, że skarżący bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny są w stanie ponieść koszty postępowania, na które składają się: wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 221, poz. 2193/) ewentualne koszty sądowe, które mogą, ale nie muszą wystąpić tj. opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczanego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, opłata sądowa od zażalenia, które każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, wpis sądowy od potencjalnej skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu sądowego od skargi, tj. 250 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych /Dz.U. Nr 221, poz. 2192/ oraz § 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz koszt wynagrodzenia adwokata w wysokości 292,80 zł brutto (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Mając powyższe na uwadze, brak jest podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również w zakresie częściowym. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 należało orzec jak w sentencji.