II SA/Lu 85/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Sidor po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. i J. małżonków S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego - w zakresie sprzeciwu skarżących od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 maja 2009r. o odmowie przyznania prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 13 maja 2009r., sygn. akt II SA/Lu 85/09 referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy skarżącym D. i J. małżonkom S., którzy wnosili o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w ich sprawie w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Referendarz sądowy wyjaśnił, że w piśmie zawierającym prośbę o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazali, że posiadają liczną rodzinę i wspierają finansowo również te dzieci, które z nimi nie mieszkają, natomiast w formularzu wniosku PPF sprecyzowali, że gospodarstwo domowe prowadzą wraz z trojgiem pełnoletnich dzieci; w skład ich majątku wchodzi dom o pow. 103 m2, gospodarstwo rolne o pow.13,03 ha, ciągnik "Zetor" oraz samochód "Uno". Utrzymują się z emerytury D. S. w kwocie 1100 zł oraz wynagrodzenia za pracę J. S. w wysokości 3600 zł, co łącznie daje kwotę 4700 zł miesięcznie. Z kolei wydatki obejmują: studia córki – 900 zł; energię elektryczną – 220 zł; wodę – 60 zł; gaz – 50 zł; telefon – 200 zł; wyżywienie – 1500 zł; środki chemiczne – 100 zł, leczenie i zakup leków – 600 zł; utrzymanie ciągnika i samochodu (amortyzacja i paliwo) – 1000 zł, co stanowi łącznie kwotę 4630 zł miesięcznie. Następnie, w wyniku wezwania przez referendarza do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, skarżący nadesłali: zaświadczenie o zarobkach skarżącego z dnia 6 kwietnia 2009r., informujące, iż średnie wynagrodzenie z ostatnich trzech miesięcy wyniosło 3780,73 zł netto; wydruk bankowy z konta skarżącej, którego wynika, że na konto skarżącej tytułem emerytury jest przekazywana kwota 1289,84 zł; zaświadczenie Urzędu Gminy z 7 kwietnia 2009r. informujące, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 13,0300 ha (tj. 9,4840 ha przeliczeniowych) oraz współwłaścicielem w ½ części gruntów rolnych o pow. 2,3000 ha i 0,5600 ha i współwłaścicielem w 1/3 części gruntów rolnych o pow. 0,0400 ha; decyzję Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 2 grudnia 2008r. o przyznaniu skarżącemu płatności do gruntów rolnych o zadeklarowanej pow. 46,64 ha na rok 2008r. w łącznej kwocie 22.544,12 zł; oświadczenie skarżących z dnia 10 kwietnia 2009r., w którym wyjaśnili, iż różnica w powierzchni gruntów rolnych we wniosku o prawo pomocy a decyzją o przyznaniu płatności bezpośrednich wynika z tego, że oprócz własnego gospodarstwa rolnego wydzierżawiają od innych osób łąki i pastwiska, przy czym zgodnie z postanowieniami umów dzierżawy skarżący przekazują znaczną część dopłat wydzierżawiającym, sami zaś otrzymują z tych dopłat jedynie kwotę ok. 7 tys. zł miesięcznie, którą przeznaczają na zakup nawozów, środków ochrony roślin i paliwo. W związku z powyższym, referendarz ponownie wezwał skarżących do złożenia dokumentów źródłowych, w tym: umów dzierżawy nieruchomości rolnych, dokumentów źródłowych (np. potwierdzenia przelewu, oświadczenia o odebraniu kwot dopłat bezpośrednich podpisanego przez wydzierżawiających), poświadczających wysokość kwot przekazanych wydzierżawiającym tytułem dopłat bezpośrednich otrzymanych na 2008r. oraz dokumentów źródłowych (np. faktury VAT, rachunki) wskazujących na wysokość wydatków ponoszonych na produkcję rolną. Pomimo wezwania, wnioskodawcy nie nadesłali wskazanych dokumentów, złożyli jedynie pismo z dnia 3 maja 2009r., w którym oświadczyli, że dokumenty dotyczące umów dzierżawy są "sprawą osobistą", której nie należy przedstawiać "do rozgłosu publicznego i sądowego" oraz oświadczyli, że wysokość dopłat przekazywanych wydzierżawiającym wynosi "około 15 tys. zł"; na potwierdzenie wydatków przedstawili jedynie fakturę na zakup paliwa na kwotę 3370,00 zł. W tej sytuacji referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazali wiarygodnie swojej sytuacji majątkowej, w szczególności kwoty wydatków ponoszonych na produkcję rolną, bowiem wykazany fakturą VAT koszt zakupu paliwa w kwocie 3370,00 zł nie może być potraktowany jako dodatkowy wydatek miesięczny, gdyż miesięczne wydatki na zakup paliwa do ciągnika i samochodu skarżący ujęli już w oświadczeniu o wydatkach podając miesięczną kwotę na ten cel w wysokości 1000 zł, a także nie wyjaśnili wszystkich okoliczności dotyczących osiąganych dochodów z prowadzenia działalności rolniczej, w tym z umowy dzierżawy i faktycznie otrzymywanych dopłat. Już tylko z tego powodu – w ocenie referendarza - ich wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł być uwzględniony, natomiast z zebranych dokumentów wynika, że łączne miesięczne dochody skarżących są wyższe od miesięcznych wydatków, co umożliwia im poniesienie kosztów postępowania. Mianowicie łączny miesięczny dochód skarżących wynosi 6825,11 zł i obejmuje wynagrodzenie skarżącego oraz emeryturę skarżącej (3780,73 + 1289,84) oraz dochód z gospodarstwa rolnego, wyliczony w sposób określony w art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym /t. j. - Dz. U. z 2006r., Nr 136, poz. 969 ze zm./ w związku z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 22 września 2008r. /MP z 2008r., Nr 72, poz. 656/ w kwocie 1754,54 zł (9,4840 ha przeliczeniowych x 185). Łączny miesięczny dochód skarżących jest więc większy od wykazanych wydatków o 2195,11 zł. Od postanowienia referendarza sądowego skarżący złożyli sprzeciw do Sądu, domagając się przyznania prawa pomocy. Wskazali, że rozstrzygnięcie referendarza jest dla nich krzywdzące i niesprawiedliwe zwłaszcza, gdy chodzi o sposób wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Podnieśli, że w rzeczywistości dochodowość gospodarstw rolnych jest znacznie niższa, niż przyjmowana przez GUS. Ich zdaniem należało zasięgnąć opinii właściwego ośrodka doradztwa rolniczego o rzeczywistych dochodach gospodarstw rolnych w tym terenie, a nie opierać się na danych GUS. Skarżący kwestionując ustalenia dokonane przez referendarza nie przedstawili jednak umów dzierżawy łąk i pastwisk, na których uprawę otrzymali dopłaty z ARiMR, uznając, że jest to "sprawa osobista"; nie wskazali jaką część dopłat przekazują "osobom trzecim", a jedynie wyjaśnili, że "należność tę" przekazują najstarszemu synowi J., który znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny. Skarżący oświadczyli, że są w stanie zapłacić jedynie kwotę 150 zł tytułem należności sądowych i mogą zrezygnować z "wynajęcia adwokata". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy nie może być uwzględniony ani w całości ani w części. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje albo w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika - w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) albo w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części czy też poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Instytucja prawa pomocy wprawdzie nie powinna być iluzoryczna, to jednak z uwagi na to, że wydatkowana jest ze środków publicznych, musi być stosowana rozważnie. Sąd przyzna zatem prawo pomocy tylko wówczas, gdy zebrane w sprawie materiały dowodowe jednoznacznie wskazują, że sytuacja materialna osoby ubiegającej się o pomoc jest trudna, co uniemożliwia jej poniesienie wszystkich bądź części kosztów postępowania. Ocena sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o pomoc oraz ocena jej możliwości do poniesienia kosztów postępowania należy do sądu, jednak obowiązek dokładnego wskazania i uprawdopodobnienia uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków spoczywa na wnioskodawcy. Uchybienie temu obowiązkowi uniemożliwia sądowi prawidłową ocenę tej sytuacji i w konsekwencji nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy. Skarżący w niniejszej sprawie nie przedstawili - ani na etapie postępowania przed referendarzem sądowym ani po wniesieniu sprzeciwu - wyczerpująco swojej sytuacji materialnej, a pozostające wątpliwości nie pozwalają na uwzględnienie wniosku. Złożone przez nich oświadczenia uzasadniają przyjęcie, że poza dochodami z pracy i emeryturą uzyskują inne dochody, pochodzące z dopłat z ARiMR, których wysokości dokładnie nie wskazali. Nawet jeśli - jak twierdzą - dochody te są niewielkie (k.41), to mimo tego należało je precyzyjnie określić, nie wystarczy samo wyjaśnienie, że "należność tę" przekazują synowi. Okoliczność wydatkowania uzyskanej tytułem dopłat kwoty powinna być szczegółowo wykazana za pomocą dokumentów (potwierdzeń wpłat, umów, faktur, zaświadczeń, rachunków itp.), co pozwoliłoby Sądowi uznać ją za wiarygodną, natomiast nie może być uznane za takie ogólne oświadczenie skarżących, zawarte w sprzeciwie, o przekazaniu tej kwoty najstarszemu synowi; poza tym – jak wynika z formularza wniosku PPF – syn ten nie prowadzi wspólnie z nimi gospodarstwa domowego, dlatego pomoc finansowa na jego rzecz nie może być zaliczona do kosztów utrzymania rodziny. Nie można również uwzględnić zarzutu skarżących o wadliwym sposobie wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Stwierdzić należy, że dochód ten jest ustalany ryczałtowo, bez względu na to, jaki on jest w rzeczywistości; wynika to z art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r., Nr 136, poz.969 z późn. zm.) Ustawodawca przyjął w tym przepisie założenie, że w każdym przypadku posiadanie gospodarstwa rolnego przynosi dochód, a w rezultacie do dochodu rodziny wlicza się nie tylko dochód faktycznie uzyskany, ale również dochód możliwy do osiągnięcia, potencjalny. Badając niniejszą sprawę stwierdzić należy, że z zebranego w niej materiału dowodowego wynika, że łączny miesięczny dochód skarżących - nie uwzględniając dopłat z ARiMR - wynosi 6825,11 zł i wyraźnie przekracza wykazane wydatki w kwocie 4630 zł. Pozostała skarżącym kwota 2195,11 zł, nie licząc choćby niewielkich, jak wskazali w piśmie z dnia 10 kwietnia 2009r. /k.41/,kwot dopłat, umożliwia im – w ocenie Sądu - uiszczenie kosztów postępowania sądowego. Z tych względów należało orzec, jak w sentencji.