II SA/Lu 859/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie bezzwrotnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] K. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. W. od decyzji z dnia 1 sierpnia 2011 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez kierownika Filii Nr 2 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. w przedmiocie odmowy przyznania bezzwrotnego zasiłku celowego w wysokości do 300.000 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów remontu (odbudowy) budynku mieszkalnego położonego w miejscowości Z. 17, gmina W. zniszczonego w wyniku powodzi w 2010 r. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Świadczenie to jest niezależne od dochodów poszkodowanych osób i rodzin i może być przyznane bezzwrotnie. Z brzmienia art. 40 ust. 2 i 3 tej ustawy wynika, że ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, jak i samo jego przyznanie, a także określenie kwoty zasiłku oraz zastrzeżenie jego zwrotu (częściowego lub całkowitego) pozostawiono swobodnej ocenie organu. Specjalne zasady przyznawania zasiłku celowego zostały uzależnione od zdarzeń zewnętrznych, powodujących nagłe i niespodziewane straty. W sprawie niniejszej bezsporny jest fakt, że E. W. jest właścicielem drewnianego budynku mieszkalnego położonego w Z. 17. W związku ze stratami i zniszczeniami budynku spowodowanymi przez powódź złożyła wniosek z dnia 24 lutego 2011 r. o udzielenie pomocy w kwocie 300.000 zł z przeznaczeniem na remont (odbudowę) budynku mieszkalnego. Ze znajdującej się w aktach wyceny sporządzonej przez rzeczoznawcę majątkowego wynika, że koszt rozbiórki budynku netto wynosi 7055 zł, koszt zastąpienia istniejącego budynku budynkiem murowanym wynosi 121057 zł netto, zaś wartość odtworzenia budynku sprzed powodzi wynosi 15073 zł. Istotny w sprawie jest fakt, że strona pierwszy wniosek o przyznanie pomocy na remont budynku złożyła w dniu 30 czerwca 2010 r. i wówczas przyznano jej pomoc w wysokości 20.000 zł. Zdaniem Kolegium pomoc na odbudowę domu została już udzielona stronie w wysokości stosownej do okoliczności sprawy i wynikającej z opinii biegłego. Przyznana kwota 20.000 zł pozwalała na pokrycie większej części wydatków związanych z rozbiórką budynku oraz pokrywała większość kosztów odtworzenia budynku do stanu sprzed powodzi. Kolegium podkreśliło, że nie jest zadaniem ani nie wynika z celów pomocy społecznej polepszanie standardów życia osób dotkniętych skutkami klęski żywiołowej ponad poziom wynikający z ich stanu posiadania przed wystąpieniem klęski żywiołowej. Innymi słowy, nie można domagać się od pomocy społecznej, aby zasiłek otrzymany z pomocy społecznej umożliwiał wybudowanie domu lepszego i większego i o wyższej jakości niż dom zniszczony np. na skutek powodzi. W związku z powyższym, skoro wnioskodawczyni straciła budynek o wartości odtworzeniowej 15.073 zł, to nie może domagać się świadczenia w kwocie 300.000 zł. Organy pomocy społecznej nie mają też obowiązku sfinansowania stronie postawienia budynku murowanego, którego koszt byłby znacznie wyższy (ok. 121.057 zł wg opinii biegłego) zamiast zniszczonego budynku drewnianego. Na uwagę zasługuje też okoliczność, iż z oświadczenia strony wynika, że do chwili złożenia drugiego wniosku o pomoc nie rozliczyła się ona w całości z przyznanej jej pierwszą decyzją kwoty 20.000 zł. Oświadczenie złożone przez stronę w dniu 1 sierpnia 2011 r. wskazuje, iż rozliczyła ona jedynie rozbiórkę budynku – rachunek na kwotę 6912 zł. W trakcie wywiadu środowiskowego strona udzieliła informacji, że z kwoty udzielonego jej zasiłku zostało 9000 zł i kwota jest rozdysponowywana na opłaty licznikowe, bieżące potrzeby dziecka i zakup żywności. Wobec nie rozliczenia w całości wcześniejszego zasiłku celowego przyznawanie kolejnej pomocy na ten sam cel nie byłoby zasadne. Kolegium podkreśliło, że miejscem zamieszkania strony jest Lublin, gdzie wynajmuje mieszkanie przy ul. P. 11/14. Od 2008 r. jest ona objęta pomocą społeczną i wnioski składa do lubelskiego MOPR. W 2009 r. strona była zatrudniona w punkcie usługowym PCK w Lublinie. Z powyższego wynika, iż poniesione straty w budynku mieszkalnym położonym w Z. nie miały bezpośredniego wpływu na warunki bytowe rodziny. Rodzina przed powodzią nie zamieszkiwała w zalanym domu, tylko w wynajmowanym mieszkaniu w Lublinie. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca E. W. wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podnosi, że w dacie składania pierwszego wniosku o przyznanie zasiłku celowego zamierzała wyremontować należący do niej budynek, natomiast przepisy uniemożliwiały zawnioskowanie o przyznanie wyższej kwoty. Jednakże, gdy przystąpiła do remontu fachowcy stwierdzili, że budynek grozi zawaleniem. Również rzeczoznawca majątkowy potwierdził, że budynek został uszkodzony w taki sposób, że koszt remontu jest technicznie i ekonomicznie nieuzasadniony. Skarżąca wyjaśnia, że powodem jej zaniedbania w rozliczeniu się z pierwszej przyznanej pomocy w kwocie 20.000 zł była błędna informacja udzielona przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W., że brakująca kwota zostanie odliczona od zasiłku, na który złożyła wniosek w późniejszym czasie. W ocenie skarżącej, organy nie powinny także podkreślać faktu, że w dacie powodzi pracowała w Lublinie i tam zamieszkiwała. Pracę straciła na skutek częstych nieobecności związanych z załatwianiem środków na odbudowę domu. Twierdzi, że gospodarstwo w Z. jest jej jedynym gospodarstwem domowym, zaś w czasie powodzi straciła także sprzęt AGD. Skarżąca przytacza fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 245/11, z którego wynika, że w postępowaniu o przyznanie zasiłku z powodu zniszczenia budynku przy ustalaniu wysokości tego zasiłku istotne jest nie tyle to, czy w budynku tym wnioskodawca mieszkał, ale to, czy brak tego budynku uniemożliwi bądź znacznie utrudni jego dotychczasową działalność życiową, mówiąc potocznie czy wnioskodawca "jest w stanie się bez tego budynku obejść". Dodatkowo ważne jest ustalenie czy zniszczonego budynku nie da się zastąpić innym obiektem budowlanym, dzięki któremu strata nie byłaby tak dotkliwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja - wbrew twierdzeniom skarżącej – nie narusza przepisów prawa. Skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów remontu (odbudowy) budynku mieszkalnego położonego w miejscowości Z. 17, gmina W. zniszczonego w wyniku powodzi w 2010 r. Zatem mają tu zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem art. 40 ust. 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zaznaczyć przy tym trzeba, że wskazany zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (art. 40 ust. 3). Wskazać jednak należy, że mimo normatywnej treści przywołanych przepisów, finansowe wsparcie, którego przyznania domagała się skarżąca nie jest skierowane bezwzględnie do wszystkich osób, które doznały uszczerbku w wyniku zdarzeń losowych. Jakkolwiek zatem poniesienie szkody na skutek powodzi stanowi podstawę do ubiegania się o zasiłek wymieniony w art. 40 ustawy o pomocy społecznej, to jednak okoliczność ta sama w sobie nie przesądza o obowiązku jego przyznania. Adresatem tego typu pomocy mogą być bowiem wyłącznie osoby znajdujące się w trudnych sytuacjach życiowych, w tym także w sytuacjach wynikłych ze zdarzeń losowych, czy klęsk żywiołowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Twierdzenie to wynika wprost z przepisów ustawy o pomocy społecznej o charakterze generalnym, których treść przy rozpatrywaniu tego typu spraw nie może być pominięta. Stosownie bowiem do postanowień art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie natomiast z treścią art. 3 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto w myśl art. 3 ust. 4 wskazanej ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powyższe regulacje mające charakter zasad generalnych w połączeniu z treścią art. 40 ustawy o pomocy społecznej wskazują zatem jednoznacznie, że poniesienie szkody na skutek powodzi stanowi niewątpliwie podstawę do ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, jednakże nie przesądza o obowiązku jego przyznania. Nie jest bowiem tak, że świadczenie udzielane na podstawie art. 40 ustawy o pomocy społecznej przysługuje wszystkim osobom spełniającym wymogi do jego otrzymania. Świadczenia z pomocy społecznej nie mają bowiem charakteru odszkodowania, nie stanowią rekompensaty za straty poniesione w wyniku klęski żywiołowej. Świadczenia te mają jedynie umożliwić poszkodowanym zaspokojenie ich podstawowych potrzeb, których nie mogą zrealizować wskutek szkód powstałych w związku z klęską żywiołową w gospodarstwie domowym. Wynika to ze wskazanej wyżej zasady pomocniczości (subsydiarności) wyrażającej się w tym, że środki społeczne powinny być uruchamiane tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pomoc społeczna finansowana jest ze środków publicznych pochodzących od podatników, a zatem obowiązek udzielania świadczeń z pomocy społecznej powinien obejmować nie wszystkich obywateli, a jedynie tych, którzy takiej pomocy rzeczywiście potrzebują (vide: W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych", RPE i S Nr 1, 2004, s.9). Takie ujęcie roli pomocy społecznej oznacza, że przysługuje ona tym wszystkim, którzy z uwagi na niemożność przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w której znajdują się przy wykorzystaniu własnych możliwości, zasobów i uprawnień, żyją w warunkach, które nie odpowiadają godności człowieka. To osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężenia we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać jej przyznana. Z tych względów nie można zgodzić się ze skarżącą, która już raz skorzystała z bezzwrotnego zasiłku celowego na pokrycie strat związanych z powodzią. Obecnie natomiast wnioskuje o przyznanie jej kolejnego zasiłku z przeznaczeniem na odbudowę domu. Podkreślenia wymaga fakt, że dom który uległ zniszczeniu w czasie powodzi był budynkiem drewnianym o wartości odtworzeniowej 15.073 zł. Skarżąca chciałby wybudować w tym miejscu dom murowany. Jednakże jak wynika z ustaleń dokonanych przez organy administracji, centrum życiowe skarżącej i jej rodziny stanowi od kilku lat mieszkanie, które wynajmuje w Lublinie. Według jej oświadczenia – zamierza w dalszym ciągu zamieszkiwać w Lublinie, a w przyszłości kupić tu mieszkanie. Przez pewien okres czasu skarżąca była także zatrudniona w Lublinie, a także objęta była pomocą społeczną świadczoną przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie. Podczas wywiadu środowiskowego skarżąca przyznała, iż przed powodzią do miejscowości Z. jeździła okazjonalnie ( 1 raz w miesiącu – vide oświadczenie k. 39 akt administracyjnych), a zatem nie zamieszkiwała tam od kilku lat. Jakkolwiek skarżąca nie posiada własnego mieszkania, to jednak korzysta z lokalu wynajętego, który spełnia warunki dla zaspakajania niezbędnej potrzeby bytowej skarżącej w postaci posiadania miejsca zamieszkania. Wykracza poza zadania pomocy społecznej przeznaczenie świadczeń na rekompensowanie szkód w budynku mieszkalnym, którego użytkowanie nie wynika z braku innego lokalu, a jedynie poprawia sytuację bytową strony, która taki inny lokal mieszkalny posiada. W takim przypadku nie chodzi już bowiem o zabezpieczenie podstaw egzystencji, a więc potrzeb mieszkaniowych, które w tym zakresie strona ma zaspokojone. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela przytoczone przez skarżącą stanowisko tutejszego Sądu w sprawie sygn. akt II SA/Lu 245/11, z którego wynika, iż w postępowaniu o przyznanie zasiłku z powodu zniszczenia budynku przy ustalaniu wysokości tego zasiłku istotne jest, nie tyle to, czy w budynku tym wnioskodawca mieszkał, ale to czy brak tego budynku uniemożliwi bądź znacznie utrudni jego dotychczasową działalność życiową. W sprawie niniejszej organy bezspornie ustaliły, iż brak budynku w Z. w żaden sposób nie utrudni, ani też nie uniemożliwi funkcjonowania skarżącej, skoro przed powodzią bywała w tym budynku sporadycznie, zaś jej centrum życiowe (jak już wyżej podniesiono) koncentruje się w Lublinie. Podsumowując, w ocenie Sądu, organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej i na ich podstawie wydały prawidłowe rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego. Z uwagi na fakt, że organy podejmując kwestionowane rozstrzygnięcia nie dopuściły się naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej, jak również przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia art. 250 wyżej cytowanej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).