II SA/Lu 859/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania S. S. utrzymało w mocy - wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika sekcji ds. świadczeń socjalnych Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2497 ze zm.), dalej "u.p.w.d." - decyzję z dnia [...] maja 2021 r., Nr MOPR.D- [...] o odmowie przyznania S. S. świadczenia wychowawczego na syna J. S. w okresie od dnia [...] czerwca 2021 r. do [...] maja 2022 r. Powodem odmowy przyznania świadczenia było to, że skarżący nie respektuje orzeczeń sądowych tj. wyroku Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny sygn. akt III C [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., którym sąd orzekł o miejscu zamieszkania syna z matką - A. W. oraz postanowienia Sądu Rejonowego L. - Zachód w L. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2021 r., sygn. akt. V Ns [...], którym sąd nakazał skarżącemu oddanie A. W. syna. Zdaniem organu, w sytuacji, gdy strona narusza porządek prawny określony orzeczeniami sądów, nie może z takiego zachowania wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych. S. S. zakwestionował to rozstrzygnięcie w odwołaniu, podkreślając, że syn mieszka z nim na stałe, zaś on sam sprawuje nad nim prawidłowo opiekę, a zatem świadczenie wychowawcze powinno mu być przyznane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium ustaliło, że wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt III C [...] Sąd Okręgowy w L. rozwiązując małżeństwo S. S. z A. W. - S. pozostawił wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem J. S. obojgu rodzicom, ustalając jego miejsce zamieszkania przy matce; kosztami utrzymania i wychowania obciążył oboje rodziców, odstępując od konkretyzacji obowiązku alimentacyjnego oraz ustalił nieograniczone kontakty S. S. z synem. Następnie postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., sygn. akt V Nsm [...] Sąd Rejonowy L. - [...] w L. w postępowaniu zabezpieczającym oddalił został wniosek skarżącego o zmianę tego wyroku rozwodowego poprzez ustalenie miejsca zamieszkania jego syna przy ojcu i jednocześnie ustalił kontakty S. S. z synem w miejscu zamieszkania ojca następująco: w środy od godziny 15 do 19, w czwartki od godziny 15.30 do 19 oraz w I i III weekend każdego miesiąca od godziny 15.30 w piątek do momentu rozpoczęcia zajęć szkolnych w poniedziałek. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r., sygn. akt V Nsm [...] Sąd Rejonowy L. - [...] w L. oddalił zażalenie S. S. na to postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r., sygn. akt V Nsm [...] Sąd Rejonowy L. - Zachód w L. nakazał skarżącemu oddanie A. W. małoletniego syna w terminie 5 dni od daty wydania niniejszego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z wyrokiem rozwodowym, syn mieszkał razem z matką, a z ojcem utrzymywał regularne kontakty. W dniu 29 maja 2020 r. skarżący siłą zabrał dziecko sprzed bloku i nie oddał matce A. W.; do chwili obecnej wciąż nie deklaruje woli oddania dziecka matce i nie przejawia woli respektowania dotychczasowych orzeczeń sądu dotyczących miejsca zamieszkania syna. Sąd ten ustalił, że S. S. nie ma tytułu prawnego do tego, aby małoletni J. S. miał u niego miejsce zamieszkania oraz wyjaśnił, że sąd nie zatwierdza samowoli ojca dziecka, który bezprawnie zatrzymał u siebie syna, ojciec nie może bowiem działać wbrew prawu i domagać się udzielenia ochrony prawnej dla swoich poczynań. Następnie Kolegium stwierdziło, że poza sporem jest, że małoletni J. S. nadal mieszka razem z ojcem, co ustalono na podstawie przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2021 r. wywiadu środowiskowego. Jednocześnie wskazało, że prawomocne orzeczenie sądu ustalające miejsce zamieszkania syna przy matce wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, co wynika z art. 365 § 1 k.p.c. Oznacza to, że istnienie prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dziecka przy matce, przesądza że to do niej należy uprawnienie do świadczenia wychowawczego na to dziecko. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. S. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem art. 4 ust. 2 u.p.w.d., który stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, jeśli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Podniósł, że syn od urodzenia mieszka z nim i to on w pełni pokrywa wszystkie istotne wydatki związane z utrzymaniem syna. Pomimo tego, że Sąd ustalił miejsce zamieszkania syna przy matce (której MOPR w L. wypłaca świadczenie 500+), matka codziennie przyprowadza syna do mieszkania skarżącego i przekazuje mu opiekę nad nim, co oznacza, że syn pozostaje na jego stałym utrzymaniu. Matka natomiast w ciągu ostatnich 15 miesięcy wydała na syna łącznie niecałe [...] zł, choć MOPR L. wypłacił jej na jego rzecz ponad [...] zł. Z jej oświadczenia wynika, że całe swoje zarobki rozdysponowuje na siebie i na wyznaczone przez sąd alimenty na rzecz córki. Zbiera także pieniądze na zakup mieszkania - ma ok. [...] zł oszczędności, które prawdopodobnie pochodzą ze świadczeń wypłacanych jej na rzecz syna przez MOPR w L.. Dodatkowo skarżący zarzucił, że nie respektuje ona orzeczeń sądowych przekazując skarżącemu codziennie syna pod opiekę. W piśmie uzupełniającym skargę z 22 lutego 2022r. (k.21) skarżący podniósł, że w dniu 16 czerwca 2021r., zgodnie z postanowieniem o wydaniu dziecka, przywiózł syna pod dom matki, w obecności kuratora i psychologa, jednak syn nie chciał zostać z matką, dlatego kurator odstąpiła od realizacji postanowienia i syn wrócił z ojcem do domu. W tej sytuacji czynienie skarżącemu zarzutu, że pozwala dzieciom mieszkać razem z nim jest niezrozumiałe. Skarżący podkreślił, że organ wbrew art. 22 u.p.w.d. udziela wsparcia rodzicowi, który nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem – przez wiele lat organ wypłacał skarżącemu wsparcie, jednak po tym, jak matka wyprowadziła się od dzieci, organ jej przekazał pieniądze na wychowywanie dziecka. Zdaniem skarżącego, ustawa u.p.w.d. w takim przypadku traci sens, bo wsparcie "nie idzie" za dzieckiem. Organ powinien sam ustalić stan faktyczny, aby przyznać świadczenie temu z rodziców, który faktycznie opiekuje się dzieckiem i u którego dziecko faktycznie mieszka, gdyż w przeciwnym razie dziecko traci wsparcie, a pieniądze trafiają do rodzica, z którym dziecko mieszkać nie chce. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r., poz. 329, dalej jako "p.p.s.a."). W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń. Podstawą wydania decyzji był przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d. zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, który z kolei stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Skarżący S. S. jest ojcem małoletniego J. S.. Bezsporne jest, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt III C [...] rozwiązując małżeństwo skarżącego z A. W. - S. pozostawił wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem obojgu rodzicom, ustalając jego miejsce zamieszkania przy matce; kosztami utrzymania i wychowania obciążył oboje rodziców, odstępując od konkretyzacji obowiązku alimentacyjnego oraz ustalił nieograniczone kontakty skarżącego z synem. Wyrok w zakresie kontaktów skarżącego z synem został zmieniony postanowieniem zabezpieczającym z [...] listopada 2019r., sygn. akt V Nsm [...] w ten sposób, że sąd ustalił kontakty skarżącego z synem w każdą środę od godziny 15 do godziny 19, w każdy czwartek od godziny 15.30 do godziny 19 oraz w każdy I i III weekend miesiąca od godziny 15.30 w piątek do momentu rozpoczęcia zajęć szkolnych w poniedziałek – w miejscu zamieszkania skarżącego. W świetle tych orzeczeń sądowych miejscem zamieszkania syna jest miejsce zamieszkania matki, a nie ojca, który ma prawo do kontaktów z synem (w miejscu zamieszkania ojca), wyłącznie w ściśle określonych dniach i godzinach; podkreślić przy tym należy, że sąd nie orzekł opieki naprzemiennej, a więc w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 5 ust. 2a u.p.w.d. Nie ulega też wątpliwości, że faktycznie syn mieszka z ojcem, co jednoznacznie zostało potwierdzone w postanowieniu Sądu Rejonowego L. – [...] w L. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2021r., sygn. akt V Nsm [...] nakazującym skarżącemu S. S. oddanie [...] małoletniego syna J. S. w terminie 5 dni od daty wydania postanowienia. Nie jest kwestionowane, że skarżący nie wydał matce syna. Ocena tego, komu – matce, czy ojcu, w takim stanie faktycznym i prawnym przysługuje świadczenie wychowawcze dokonywana jest na podstawie przytoczonego wyżej art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d. W świetle tego przepisu świadczenie to przysługuje alternatywnie (albo ojcu albo matce) tylko wtedy, gdy nie budzi wątpliwości, że dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu odpowiednio ojca albo matki. Dokonując wykładni tego przepisu należy zauważyć, że zamieszkiwanie dziecka z rodzicami i utrzymywania go przez rodziców jest wyrazem sprawowania władzy rodzicielskiej. Chociaż więc ustawodawca w tym przepisie nie odwołuje się wprost do instytucji władzy rodzicielskiej uregulowanej w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy, to jednak uzależniając przyznanie świadczenia wychowawczego matce albo ojcu od "zamieszkiwania dziecka z danym rodzicem i utrzymywania dziecka przez danego rodzica", mieszczących się w zakresie władzy rodzicielskiej, wiąże to prawo (do świadczenia wychowawczego) z władzą rodzicielską. Oznacza to, że w przepisie tym chodzi o takie zamieszkiwanie i utrzymywanie dziecka, które wynika z zakresu przysługującej danemu rodzicowi władzy rodzicielskiej. Zakres tej władzy może być natomiast modyfikowany orzeczeniami sądu powszechnego. Jeśli więc taki sąd prawomocnie ustali sposób wykonywania tej władzy przez każdego z rodziców i określi utrzymywanie kontaktów danego rodzica z dzieckiem (art. 107 k.r.o.), w tym przede wszystkim to, u którego z rodziców ma być miejsce zamieszkania dziecka, to takie orzeczenie jest wiążące dla organu pomocy społecznej orzekającego o przyznaniu świadczenia wychowawczego na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d. Wbrew zarzutom skargi, w tym przepisie nie chodzi więc o faktyczne zamieszkiwanie i utrzymywanie dziecka, niezależne od zakresu przysługującej rodzicowi władzy rodzicielskiej. Ustawodawca "odrywa" prawo do świadczenia wychowawczego od władzy rodzicielskiej w odniesieniu do opiekunów faktycznych – art. 4 ust. 2 pkt 2 u.p.w.d. (co jest zrozumiałe, gdyż o władzy rodzicielskiej można mówić wyłącznie w odniesieniu do rodziców). Opiekun faktyczny nie jest rodzicem, a więc jemu przysługuje to prawo wtedy, gdy faktycznie, rzeczywiście zamieszkuje z dzieckiem i utrzymuje dziecko. W niniejszej sprawie władza rodzicielska nad małoletnim J. S. w zakresie miejsca zamieszkania została zmodyfikowana orzeczeniami sądowymi w ten sposób, że w tym zakresie przysługuje ona matce chłopca, a nie skarżącemu, który ma jedynie prawo do kontaktów z synem w swoim mieszkaniu w ściśle wskazanych przez sąd dniach i godzinach. W związku zatem z tym, że jego władza rodzicielska polegająca na zamieszkiwaniu z synem została zmodyfikowana przez sąd, okoliczność, że syn faktycznie (wbrew tym orzeczeniom) mieszka ze skarżącym, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jak wyżej wskazano, organ pomocy społecznej jako organ administracji publicznej, związany jest ustaleniami i stanowiskiem sądu powszechnego. W świetle powyższego rację mają organy obu instancji, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d., umożliwiające przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego. Wbrew zarzutom skargi, w sprawie nie zachodził zbieg prawa do świadczeń, o którym mowa w art. 22 u.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) – w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Jak bowiem wyżej wyjaśniono, na skutek wskazanych orzeczeń sądów powszechnych, władza rodzicielska skarżącego w zakresie kontaktów skarżącego z synem została zmodyfikowana, a w konsekwencji skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego nie przysługuje. W takiej sytuacji nie może być więc mowy o zbiegu praw do tego świadczenia. Zbieg wystąpiłby tylko wtedy, gdyby prawo takie przysługiwało obojgu rodzicom małoletniego J. S.. Poza zakresem dokonywanej w niniejszej sprawie kontroli sądowej zaskarżonej decyzji pozostaje natomiast zarzucana w skardze kwestia prawidłowości wykorzystywania przez matką małoletniego J. S. przyznanych na syna świadczeń 500+. Z tych względów skarga została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.