II SA/Lu 861/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 lutego 2015 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...] w sprawie odmowy przyznania P. S. zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką S. S. na okres od [...] lipca 2013 r. do [...] maja 2014 r. oraz od [...] maja 2014 r. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., znak: [...] organ pierwszej instancji przyznał P. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką S. S. bezterminowo od dnia [...] maja 2010 r. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. Decyzja ta wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz.1548 ze zm.) z dniem 1 lipca 2013 r. W dniu 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567; dalej zwana ustawą), realizująca wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że pozbawienie części osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny świadczenia pielęgnacyjnego jest niezgodne z Konstytucją RP. Przytaczając w uzasadnieniu decyzji z dnia 2 sierpnia 2010 r. treść art. 2 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1, 2 i 3 tej ustawy, kolegium podniosło, że P. S., składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna na okres od [...] lipca 2013 r. do [...] maja 2014 r. oraz od [...] maja 2014 r., złożył oświadczenie, że jest rolnikiem i nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z akt sprawy wynika, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowych. Powyższa okoliczność, w ocenie organu, wyklucza przyznanie wnioskodawcy żądanego świadczenia, gdyż w myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, świadczenie to przysługuje rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. W skardze na powyższą decyzję P. S. zażądał jej uchylenia, podnosząc, że jego matka jest osobą schorowaną i wymaga stałej opieki, zaś on sam choruje na kręgosłup, w związku z czym w pracach rolnych korzysta z pomocy rodziny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja organu drugiej instancji w przedmiocie prawa do zasiłku dla opiekuna wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W myśl art. 3 ust. 1 tej ustawy, w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.), świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Stosowanie do treści art. 3 ust. 2 ustawy, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Z powyższego wynika zatem, że niezbędną przesłanką otrzymania przez rolnika zasiłku dla opiekuna jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaś dokumentem, który potwierdza spełnienie owej przesłanki jest oświadczenie składane pod groźbą odpowiedzialności karnej. W niniejszej sprawie P. S. wnioskujący o przyznanie zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką S. S. (k. 5 akt adm.) złożył w dniu [...] maja 2014 r. oświadczenie, że jest rolnikiem, właścicielem gruntów rolnych o powierzchni [...] ha przeliczeniowych i nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego (k. 11 i 15 akt adm.), co skutkowało odmową przyznania mu żądanego świadczenia przez organ pierwszej instancji. Stanowisko organu pierwszej instancji, również w zakresie argumentacji rozstrzygnięcia, w pełni podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., rozpatrujące odwołanie P. S. od decyzji pierwszoinstancyjnej. Co znamienne, organ odwoławczy nie odniósł się w żadnym stopniu do treści odwołania wnioskodawcy, w którym podniósł on, że "składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, nie zrozumiał treści oświadczenia, które musiał złożyć". Wyjaśnił, że tkwił w przekonaniu, że musi się pozbyć posiadanego gospodarstwa rolnego, a nadal chce pozostawać jego właścicielem i opłacać składki KRUS i że z prowadzenia gospodarstwa zrezygnował, gdyż opiekuje się niepełnosprawną matką. Utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, kolegium podniosło jedynie, że w postępowaniu przed organem pierwszej instancji skarżący złożył oświadczenie, iż nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, co stanowi samodzielną negatywną przesłankę udzielenia mu żądanej pomocy. Tymczasem, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a., każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji, podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego, nie zaś jedynie weryfikacji decyzji pierwszoinstancyjnej. Stosownie do treści art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. W rozpoznawanej sprawie organ drugiej instancji, dysponując oświadczeniem wnioskodawcy, że nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz stanowiskiem zawartym w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego z uwagi na konieczność opieki nad matką, nie podjął żadnych działań w celu wyjaśnienia tej rozbieżności, co stanowi naruszenie zarówno dyspozycji art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 136 i art. 80 k.p.a., jak i art. 107 § 3 tej ustawy. Tak istotne uchybienie naczelnym regułom postępowania administracyjnego obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni wszystkie przedstawione wyżej uwagi i wnioski. Oceniając istnienie po stronie P. S. ustawowych przesłanek uzyskania prawa do zasiłku dla opiekuna, organ ustali w szczególności, czy wnioskodawca zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tym celu wezwie P. S. do ustosunkowania się do oświadczenia złożonego przed organem pierwszej instancji oraz do stanowiska zawartego w odwołaniu od decyzji tego organu. W sytuacji, gdy wnioskodawca podtrzyma stanowisko zawarte w odwołaniu, organ wezwie wnioskodawcę do złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.