II SA/Lu 862/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 sierpnia 2024 r., znak: SKO.41/3127/OS/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Łaziska z dnia 28 czerwca 2024 r., znak: OPS.535.10.2024. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie(dalej: organ, Kolegium) decyzją z dnia 23 sierpnia 2024 r., znak: SKO.41/3127/OS/2024 po rozpatrzeniu odwołania P. C. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Łaziska z dnia 28 czerwca 2024 r., znak: OPS.535.10.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej M. K. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem z dnia 8 maja 2024 r. P. C. zwrócił się do organu o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń funduszu alimentacyjnego wierzyciela M. K. W uzasadnieniu podał, że jest osobą chorą psychicznie z orzeczoną niepełnosprawnością i całkowitą niezdolnością do pracy, utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 1000 zł miesięcznie, które to środki przeznacza na bieżące potrzeby tj. leki 70 zł, żywność 100 zł oraz czynsz za mieszkanie 800 zł a także zobowiązania wobec kuratora sprawującego nad nim opiekę. Wnioskodawca argumentował, że dalsze prowadzenie egzekucji należnych świadczeń spowoduje dla niego bardzo ciężkie skutki polegające na eksmisji z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Do wniosku załączył postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 4 lutego 2019 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że sąd postanowił ustanowić dla P. C. urodzonego 25 października 1977 r. kuratora w osobie A. P.-C., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 stycznia 2022 r. Nr [...] wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L., na mocy którego P. C. został zaliczony do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego, faktury za leki z 21 grudnia 2023 r., - 68,52 zł, z 26 lutego 2024 r. - 68,52 zł, decyzja organu z dnia 24 stycznia 2024 r. w przedmiocie zmiany kwoty zasiłku stałego na 1000 zł miesięcznie, informacja SM "C." z 19 grudnia 2023 r. dot. wysokości opłat za używanie lokalu na kwotę 808,55 zł, zawiadomienie wierzyciela o zajęciu lokalu mieszkalnego z dnia 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt Kmp [...] skierowanego do lokalu przy ul. K. w L., stanowiącego odrębną nieruchomość, z wniosku wierzyciela Wójta Gminy Łaziska. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu I i II instancji w sprawie o rozwód sygn. akt [...] z dnia 11 czerwca 2014 r. (I instancja) i sygn. akt [...] z dnia 20 stycznia 2015 r. (II instancja) kwota zasądzonych od wnioskodawcy na rzecz córki alimentów wynosi 500,00 zł miesięcznie. Organ w toku prowadzonego postępowania administracyjnego uzyskał od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. G. O. informację o stanie egzekucji i przyczynach bezskuteczności wydaną dnia 20 maja 2024 r., sygn. akt [...]. Z informacji tej wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych wypada na dzień dzisiejszy bezskutecznie, a przyczyny tej sytuacji to: dłużnik nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie dokonuje żadnych wpłat, nie posiada i nie jest właścicielem żadnych wartościowych ruchomości, środków na rachunkach bankowych, innego majątku do którego można skierować egzekucję. Dnia 23 kwietnia 2024 r. na wniosek Wójta Gminy Łaziska została wszczęta egzekucja z nieruchomości. Stan zaległości na dzień 20 maja 2024 r. obejmuje: od czerwca 2024 r. alimenty bieżące 500,00 zł + opłata 75,60 zł łącznie miesięcznie po 575,60 zł, alimenty zaległe dla wierzyciela 6239,03 zł, odsetki do 20 maja 2024 r. 6034,97 zł, natomiast świadczenia wypłacone z Funduszu Alimentacyjnego 72 600 zł wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi od dnia 21 maja 2024 r. w przypadku zwłoki, odsetki zaległe dla Funduszu Alimentacyjnego 42 701,03 zł, opłata egzekucyjna 19 136,25 zł, wydatki gotówkowe 598,62 zł. Organ w dniu 6 czerwca 2024 r. przeprowadził z wnioskodawcą aktualizację wywiadu środowiskowego, z ustaleń którego wynika, że P. C. ma 46 lat, jest rozwiedziony, mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z córką M. nie utrzymuje od urodzenia kontaktów, dziecko urodziło się, kiedy żona wnioskodawcy była w związku z innym mężczyzną. Według wnioskodawcy nie jest stwierdzone, kto jest jej ojcem, ale wnioskodawca nie występował o zaprzeczenie ojcostwa. P. C. posiada zobowiązania alimentacyjne zasądzone w wysokości 500,00 zł miesięcznie, ale ich nie realizuje. Wnioskodawca zamieszkuje w czteropokojowym mieszkaniu, które odziedziczył po matce, za które nie zawsze reguluje czynsz, co skutkuje jego zadłużeniem, kwota zadłużenia wg. oświadczenia ta 3000,00 zł. Źródło utrzymania to zasiłek stały w wysokości 1000,00 zł miesięcznie, zaś wydatki w kwietniu br. wyniosły 895,92 zł. Wnioskodawca leczy się z powodu schorzeń psychiatrycznych (schizofrenia paranoidalna), przyjmuje leki, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 stycznia 2024 r., które zostało przedłużone na podstawie ustawy z 19 grudnia 2023 r. do 30 września 2024 r. P. C. posiadał kuratora, którym była matka A. P.- C. W marcu 2024 r. z uwagi na śmierć matki złożył wniosek o wyznaczenie nowego kuratora - oczekuje na decyzję w tym zakresie. Organ uzyskał informację z rejestru notarialnego — rejestr spadkowy, z której wynika, ze matka wnioskodawcy A. P. — C. zmarła w dniu 8 stycznia 2022 r. zaś poświadczenia dziedziczenia dokonano w dniu 5 maja 2022 r. Decyzją z dnia 28 czerwca 2024 r., znak: OPS.535.10.2024., organ I instancji odmówił umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w jego ocenie istnieje realna możliwość poprawy sytuacji materialnej strony i tym samym spłaty zadłużenia chociażby w ratach, o co może wnioskodawca w tej sprawie wystąpić oddzielnym wnioskiem. Organ wskazał, że odmowa umorzenia spornej należności nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla strony i nie spowoduje zagrożenia dla jego dalszej egzystencji. Od powyższej decyzji P. C., w ustawowym terminie złożył odwołanie, domagając się jej zmiany lub uchylenia. Wskazał m.in. że kurator w osobie A. P.-C. zmarł i będzie wyznaczona nowa osoba. Podniósł również fakt, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności którym się legitymuje wskazuje na konieczność uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. W przypadku pogorszenia stanu zdrowia przebywa na oddziałach psychiatrycznych i w związku z tym nie ma możliwości świadczyć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżący wskazał, że obecnie uczestniczy w WTZ oraz oczekuje w kolejce na przyjęcie na oddział dzienny psychiatryczny. Po rozpatrzeniu odwołania, Kolegium decyzją z dnia 23 sierpnia 2024 r., znak: SKO.41/3127/OS/2024, utrzymało decyzję organu I instancji w mocy, a tym samym stwierdziło, iż rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odpowiada prawu. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zestawiając regulacje art. 27 i art. 30 u.p.o.u.a. zwrot należności alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest zasadą, a przewidziane w art. 30 u.p.o.u.a. ulgi w postaci instytucji umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności stanowią odstępstwo od tej zasady i mogą mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Także wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. Kolegium wskazało, że z informacji Komornika z dnia 20 maja 2024 r., niewątpliwie wynika, że w przypadku wnioskodawcy nie została spełniona przesłanka z art. 30 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem egzekucja jest nieskuteczna. Natomiast w zakresie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a, Kolegium wskazało na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym dokonując wykładni użytego w ww. przepisie sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 tej ustawy. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Zatem sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Kolegium, po analizie zebranych dowodów, stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie odmowy zastosowania ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. także jest prawidłowe. Według organu odwoławczego strona nie wykazała, pomimo istnienia takiej możliwości, okoliczności nagłych, nieprzewidywanych, niezależnych od strony uniemożliwiające spłatę należności. Aktualna sytuacja odwołującego, nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich znajdują się dłużnicy alimentacyjni. Wprawdzie P. C. nie pracuje, jak i legitymuje się orzeczeniem o umiarowym stopniu niepełnosprawności, gdzie we wskazaniach w pkt 1 wpisano: niezdolny do pracy, ale w pkt 7 wskazano, że nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto orzeczenie zostało wydane na czas określony — aktualnie obowiązuje do 30 września 2024 r. Wnioskodawca, z uwagi na podawane schorzenia pozostaje pod kontrolą lekarską oraz przyjmuje leki, dzięki którym jest w miarę samodzielny w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych pomimo, iż miał ustanowionego kuratora do prowadzenia spraw życiowych i finansowych, zresztą bez którego funkcjonuje od 8 stycznia 2022 r. (w dacie tej matka wnioskodawcy, która była jego kuratorem zmarła). Kolegium podzieliło rozważania organu I instancji dotyczące tego, że "niezdolność do pracy" (pkt 1 wskazań orzeczenia) nie jest równoznaczna z "zakazem pracy" a postawa wnioskodawcy jest bierna i cechuje się pewną stagnacją w szukaniu rozwiązań wyjścia z zadłużenia. Kolegium za organem także dostrzega, że P. C. jest właścicielem nieruchomości stanowiącej odrębny lokal mieszkalny składający się z czterech pokoi, w którym mieszka, po śmierci matki, sam (aktualnie do tego składnika majątku została skierowana egzekucja). Wnioskodawca mógłby więc wynająć mieszkanie na pokoje, czy też rozważyć jego sprzedaż/zamianę i nabycie lokalu o mniejszym metrażu a tym samym kosztach utrzymania, zaś uzyskaną ze sprzedaży nadwyżkę przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Wnioskodawca, poza sobą, nie ma nikogo więcej na utrzymaniu, poza deklarowanym zadłużeniem tytułem opłat czynszowych oraz na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, nie posiada innych zadłużeń tytułem pożyczek, kredytów itp., które obciążałyby jego budżet i miały wpływ na sytuację dochodową. Organ stwierdził, że wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkowej i nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, a ocena materiału dowodowego została dokonana z uwzględnieniem reguł zawartych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych, znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń nie budzi także kwalifikacja prawna. Od powyższej decyzji P. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze zarzucił decyzji Kolegium naruszenie przepisów prawa, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, a w szczególności: - naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) , art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku spoczywającego na organie w postaci zgromadzenia i zbadania w sposób wszechstronny i wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego, oraz niezastosowania wszelkich dostępnych instrumentów prawnych zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; - obrazę art. 30 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. 2020 r., poz. 808), polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu przejawiającym się w ocenie przesłanek umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w oparciu o przyszłą hipotetyczną sytuację, gdy w rzeczywistości przepis ten odnosić się powinien do bieżącej sytuacji dłużnika istniejącej w momencie wydania rozstrzygnięcia. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, oraz o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci kopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 11.01.2022, znak 53018/18/19/20/21 wraz z zaświadczeniem o ważności wskazanego orzeczenia, na okoliczność treści przedmiotowego orzeczenia oraz na okoliczność orzeczenia całkowitego zakazu pracy skarżącego oraz wyroku Sądu Administracyjnego w Lublinie sygnatura akt II SA/Lu 817/15 oraz wyroku Sądu Administracyjnego w Lublinie sygnatura akt I ISA/Lu 816/15 na okoliczność uchylenia obowiązku zwrotu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej przez dłużnika. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sąd dokonując kontroli w sposób wskazany powyżej uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 – dalej jako u.p.o.u.a. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i ust. la ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej: u.p.o.u.a.) dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (ust.1). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Natomiast dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a.). Jak wynika z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa wart. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 1) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z kolei art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W sprawie niniejszej zastosowanie ma art. 30 ust. 2 u.p.o.a ze względu na to, że egzekucja należności wobec skarżącego jest całkowicie bezskuteczna, nie zostały więc wyegzekwowane od skarżącego kwoty o których mowa w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., co wynika z informacji udzielonych przez Komornika, znajdujących się w aktach sprawy. Co ważne umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. należy do organu właściwego dłużnika, a nie wierzyciela. Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter uznaniowy, albowiem to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza to, że nawet ustalenie, że zachodzi przesłanka umorzenia świadczeń w postaci określonej "sytuacji dochodowej i rodzinnej", nie zobowiązuje organu do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Nie dotyczy to natomiast kwestii ustalenia, czy w sprawie zaszły tego rodzaju szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Zagadnienie ustalenia czy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej (art. 30 ust. 2 ustawy) to nie jest problem wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestia jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych wniosków wynikających z tych ustaleń. Można stwierdzić, że wystąpienie przesłanki w postaci zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej jest konieczne dla podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ale niewystarczające, bowiem w takiej sytuacji ostateczna decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja organu może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne dla umorzenia, określone w przepisach ustawy zostały spełnione. W przypadku uznaniowego charakteru decyzji podejmowanych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia należności mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony. W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża zasadę prawdy obiektywnej, która oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Wyrazem tej zasady są obowiązki nałożone na organ administracji publicznej w art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Według tych przepisów organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Przy tym przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia wskazanych przepisów postępowania poprzez niedokładne i niejednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Decyzja umorzeniowa, choć jest decyzją uznaniową, nie może być decyzją dowolną. Przy podejmowaniu decyzji odmawiającą umorzenia należności zadaniem organu jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Dotyczy to przede wszystkim dokonania ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej strony. W okolicznościach sprawy nie mniej istotna jest także jej sytuacja zdrowotna Przypomnieć należy, że jako przyczynę wydania decyzji o odmowie umorzenia należności alimentacyjnych organy wskazały, że strona nie wykazała, pomimo istnienia takiej możliwości, okoliczności nagłych, nieprzewidywanych, niezależnych od strony uniemożliwiające spłatę należności. Co do zasady podzielić trzeba zawarte w zaskarżonej decyzji stanowisko, że dłużnik alimentacyjny powinien wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego, a umorzenie należności powinno następować wyjątkowo. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 3 ustawy, dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza to, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Tym samym uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, jeśli stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 611/16, LEX nr 2464367 oraz 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 746/18, LEX nr 2744308). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedwcześnie jednak uznały organy, że sytuacja skarżącego opisanych wyżej kryteriów sytuacji wyjątkowej nie spełnia. Wydanie decyzji odmownej nastąpiło bowiem bez rzetelnego i szczegółowego odniesienia się przez organy do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Dokonując oceny sytuacji skarżącego organy akcentują posiadanie przez skarżącego nieruchomości - mieszkania. Posiadanie jedynego mieszkania nie można postrzegać jedynie przez pryzmat istnienia majątku. Mając to na uwadze, zwrócenia wymaga fakt, że mieszkanie jest to potrzeba egzystencjalna człowieka a w niektórych koncepcjach uważa się je nawet za prawo człowieka. Zapewnia ono schronienie, bezpieczeństwo i prywatność, co jest podstawą godnego życia. Potrzeba mieszkania wynika z fizycznych i psychicznych potrzeb człowieka, a jej niezaspokojenie może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia i dobrobytu. W ocenie Sądu w tym zakresie podkreślenia wymaga fakt, że skarżący nie posiada innego majątku, innych nieruchomości. Jego sytuacja jest więc zgoła inna od osób, które mają kilka nieruchomości. Posiadanie kilku nieruchomości może być traktowane jako duży majątek, zwłaszcza jeśli nieruchomości są wartościowe i przynoszą dochody. Tutaj taka sytuacja nie ma miejsca. Z akt sprawy wynika również, że skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z powodu choroby – schizofrenii paranoidalnej. Z orzeczenia wynika również, że skarżący jest niezdolny do pracy. W ocenie organów owa "niezdolność do pracy" nie jest równoznaczna z "zakazem pracy". Wbrew twierdzeniom organów stwierdzenia takiego nie można jednak odczytać jako stwierdzenie o częściowej niezdolności do pracy, albowiem brak jest w nim dodatkowych kwantyfikatorów ograniczających zakres stwierdzonej niezdolności do pracy. Organy w ogóle nie ustaliły w jakim stopniu realnie możliwe jest podjęcie przez skarżącego pracy zarobkowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy schorzenia na które cierpi skarżący są natury psychicznej. Nie wskazały również żadnych okoliczności, które w świetle wskazań logiki, zasad doświadczenia życiowego i wiedzy medycznej, uzasadniałyby przyjęcie, że sytuacja skarżącego, jeżeli chodzi o możność podjęcia przez niego pracy zarobkowej, może się zmienić. Dokonując ustaleń w tym zakresie organy poprzestały na ogólnikowych, hipotetycznych stwierdzeniach, pozbawionych istotnej treści, jak też nie powiązanych w żaden sposób z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Co więcej zagadnienia możności podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej nie powinno się oceniać w sposób teoretyczny, lecz merytoryczny, tj. w sposób dotyczący treści sprawy, a nie jej strony formalnej. W kwestii tej należałoby więc ewentualnie ocenić, czy z uwagi na stan zdrowia skarżącego, w tym rodzaj choroby psychicznej na którą cierpi, istnieje realna możliwość podjęcia przez niego pracy zarobkowej. W sprawie tego rodzaju ustaleń i ocen organy nie dokonały. Skarżący w odwołaniu od decyzji I instancji podniósł również fakt, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności którym się legitymuje wskazuje na konieczność uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. W przypadku pogorszenia stanu zdrowia przebywa na oddziałach psychiatrycznych i w związku z tym nie ma możliwości świadczyć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżący wskazał również, że obecnie uczestniczy w WTZ oraz oczekuje w kolejce na przyjęcie na oddział dzienny psychiatryczny. Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do powyższych faktów wskazanych w odwołaniu. Organ odwoławczy powinien dokładnie przeanalizować wskazane okoliczności i odpowiedzieć na nie w uzasadnieniu decyzji. W kontekście sytuacji zdrowotnej skarżącego Sąd zwraca również uwagę na treść art. 69 Konstytucji RP, zgodnie z którym osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Zatem w przypadku skarżącego ewentualne umorzenie zaległych należności mogłoby stanowić formę pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, a w konsekwencji realizację uprawnienia osoby niepełnosprawnej przewidzianego w art. 69 Konstytucji RP. Ponadto Sąd podkreśla, że działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym, tak jak w niniejszej sprawie, musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1632/12; z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13). W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, o ile ten ostatni można uznać za słuszny interes. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, ale także, że jest on na tyle ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, opubl. OSNCP 1994/9/181). W uzasadnieniach kontrolowanych decyzji brak jest wystarczającej argumentacji pozwalającej na ocenę, czy organy dokonały prawidłowego wyważenia słusznego interesu skarżącego i interesu społecznego, na który się powołały. Organy zawarły jedynie ogólne stwierdzenie, że wyważając interes społeczny i interes strony prymat przyznały interesowi społecznemu, bowiem nie zachodzi szczególny przypadek uzasadniony sytuacją dochodową lub rodzinną dłużnika alimentacyjnego, który powinien skutkować umorzeniem należności alimentacyjnych. Realizując przesłankę interesu publicznego organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do faktu, że skarżący już korzysta z pomocy społecznej, gdyż przyznano mu zasiłek stały w wysokości 1000 zł. Z powyższego wynika, że skarżący nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych we własnym zakresie, skoro – zmuszony jest korzystać z pomocy społecznej. Tę okoliczność pominęły organy w swoich rozważaniach dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. W tym miejscu należy również przypomnieć, że z akt sprawy wynika, że dnia 23 kwietnia 2024 r. na wniosek Wójta Gminy Łaziska została wszczęta egzekucja z nieruchomości – mieszkania skarżącego. Jest więc wysoce prawdopodobne, że w przypadku eksmisji skarżącego z mieszkania, patrząc na sytuację materialną strony, Państwo zostanie obciążone obowiązkiem zapewnienia mu mieszkania socjalnego. Jak trafnie zaś wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14, sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna nie dość z interesem zobowiązanego, to jednocześnie nie jest zgodna z interesem publicznym. W związku z tym przy podejmowaniu decyzji dotyczącej umorzenia należności organy powinny ocenić sytuację skarżącego z uwzględnieniem ewentualnego powstania dalszych ciężarów dla państwa lub podmiotów samorządu terytorialnego, które będą zobowiązane do udzielenia zobowiązanemu pomocy. Niewątpliwe umarzanie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest co do zasady sprzeczne z interesem publicznym, jednakże w interes taki godzi również sytuacja, w której tego rodzaju należności pokrywane są wyłącznie z innych świadczeń z budżetu Państwa, w tym w szczególności ze świadczeń o charakterze społecznym. Organy błędnie zatem zinterpretowały pojęcie interesu publicznego i prywatnego, jakie uwzględniać należy także przy rozstrzyganiu wniosku z art. 30 ust. 2 ustawy. Ponadto niezrozumiała jest argumentacja organu I instancji mówiąca o istnieniu realnej możliwość poprawy sytuacji materialnej strony i tym samym spłaty zadłużenia chociażby w ratach. Skoro na obecne dochody skarżącego składa się wyłącznie pomoc publiczna, tj. zasiłek stały w kwocie 1000 zł miesięcznie i dochód ten nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych strony, to i tak wniosek o rozłożenie płatności na raty nie mógłby zostać rozpoznany pozytywnie z uwagi na brak nadwyżki kwotowej na pokrycie ustalonych rat zadłużenia. Ponadto, wobec braku jednoznacznego stwierdzenia co do możliwości podjęcia zatrudnienia i rozpoczęcia spłaty zadłużenia, wystąpienie z wnioskiem o odroczenie terminu płatności również byłoby nieracjonalne. Wreszcie organy powinny ocenić, czy jeśli nawet umorzenie należności w całości jest niezasadne to czy nie istnieją podstawy do umorzenia należności chociażby w części. Organ odwoławczy w ogóle takiego rozwiązania nie rozważał i nie ocenił. Omówione okoliczności wskazują, że postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem reguł proceduralnych określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także w art. 107 i art. 11 k.p.a. Naruszenie wymienionych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro doprowadziło do ustalenia, że brak jest przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji tych uchybień wadliwie zastosowano również powołany przepis art. 30 ust. 2 ustawy, albowiem w tej sytuacji co najmniej przedwczesne było stwierdzenie o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami chociażby w części. Jako, że powyższych uchybień dopuściły się organy obu instancji, oprócz zaskarżonej decyzji, uchylono także decyzję organu pierwszej instancji (art. 135 p.p.s.a.). Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę w myśl art. 153 p.p.s.a., uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organy, biorąc pod uwagę poczynione wyżej oceny i wskazania sformułowane przez Sąd, powinny rozpatrzyć wszystkie okoliczności sprawy wynikające z twierdzeń skarżącego oraz przeprowadzonych dowodów. Przede wszystkim organy powinny wyjaśnić i zweryfikować okoliczności dotyczące stanu zdrowia, stanu majątkowego skarżącego z uwzględnieniem wytycznych przedstawionych w powyższych wywodach. W szczególności organy powinny zwrócić uwagę na fakt sytuacji zdrowotnej, czy nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia, czy też wprost przeciwnie, co dawałoby możliwość realnej oceny, czy są rokowania na poprawę sytuacji zdrowotnej i dochodowej skarżącego w przyszłości. Ustalenie dotyczące przesłanek umorzenia powinno być logicznym wynikiem dokonanych ustaleń faktycznych. Oceny formułowane przez organ powinny mieć charakter stanowczy i jednoznaczny, a nie hipotetyczny. Powinny także znajdować swą podstawę, tj. wynikać z dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, a wskazanych następnie w uzasadnieniu decyzji Wreszcie w razie uznania, że umorzenie należności w całości jest niezasadne organy powinny ocenić czy nie istnieją podstawy do umorzenia należności chociażby w części. Organ powinien także jednoznacznie i precyzyjnie wskazać należności, które są przedmiotem rozpatrywanego wniosku o umorzenie, jak też wyjaśnić czy działa jako organ właściwy wierzyciela, czy dłużnika.