II SA/Lu 864/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania Z. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy N. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w wysokości 451,44 zł w okresie od 22 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r., ustalone decyzją z dnia 12 stycznia 2009 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N. przez pełniącego obowiązki Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. orzekło o: 1/ uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji; 2/ odmowie Z. W. odstąpienia od zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w wysokości 451,44 zł, świadczone w okresie od 22 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r.; 3/ ustalenie zwrotu w/w odpłatności w 9 ratach, w tym 8 rat po 50 zł i ostatnia dziewiąta rata w wysokości 51,44 zł, wszystkie raty płatne do ostatniego dnia miesiąca począwszy od listopada 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający podkreślił, iż podziela stanowisko organu I instancji w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze, jednakże zdaniem Kolegium zasadne jest rozłożenie zwrotu tej kwoty na raty. Organ I instancji wydając decyzję z dnia 2 czerwca 2010 r. nie rozważył tej ewentualności. Kolegium ustaliło, że skarżący jest uznany za osobę trwale i całkowicie niezdolną do pracy. Został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z powodu choroby psychicznej. Jest osobą samotnie gospodarującą. Pozostaje w separacji z żoną zamieszkującą w tym samym budynku. Z wywiadów jednoznacznie wynika, że nie może liczyć na pomoc żony. Zajmuje w domu kuchnię i pokój. Przedpokój i kuchnia są użytkowane wspólnie z T. W. Obecnie skarżący korzysta z wykonywanych przez opiekunkę specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w wymiarze 6 godzin w dniu powszednie z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych. Powyższe usługi ma przyznane do 31 grudnia 2010 r. decyzją z 8 stycznia 2010 r. zmienioną decyzją z dnia 8 kwietnia 2010 r. Ponosi odpłatność za usługi w wysokości 5% kosztu za 1 godzinę, tj. 0,60 zł. Decyzją z dnia 19 stycznia 2010 r. ma przyznane świadczenie na zakup żywności do dnia 31 grudnia 2010 r. w wysokości 200 zł miesięcznie. Dochód Z. W. obliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi 816,72 zł, składa się na niego renta w wysokości 616,72 zł oraz 200 zł pomocy żywnościowej. Faktycznie jednak skarżący ma do dyspozycji kwotę 640,15 zł , na którą składa się renta wypłacana po odliczeniu 176,57 zł zajęcia komorniczego (niealimentaycjnego) w wysokości 440,15 zł oraz 200 zł pomocy żywnościowej. Miesięczna kwota odpłatności za aktualnie świadczone usługi wynosi około 75-80 zł. Z informacji uzyskanych w Ośrodku Pomocy Społecznej wynika, iż Z. W. nie reguluje powyższych należności . Kolegium podkreśliło, że organ I instancji podjął działania w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego i ustalenia aktualnej sytuacji skarżącego, jednakże Z. W. poinformowany o celu wizyty pracownika socjalnego w dniu 6 maja 2010 r. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu nie podając przyczyny. Następnie pismem z dnia 14 maja 2010 r. skarżący wezwany został do przedłożenia odcinka renty za marzec i kwiecień 2010 r., decyzji organu rentowego z marca 2010 r., zaświadczenia lekarskiego z poradni zdrowia psychicznego stwierdzającego systematyczne leczenie i przyjmowanie leków, jednakże Z. W. nie zastosował się do wezwania. W związku z tym organ I instancji podjął działania mające na celu ustalenie sytuacji skarżącego w kontekście wniosku skarżącego o odstąpienie od zwrotu naliczonej w 2009 r. kwoty za usługi opiekuńcze. Mimo braku współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym, a także mając na względzie poczynione ustalenia, organy orzekające stwierdziły, że nie zaszły żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i odstąpienia od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub znacznej części. Kolegium nie znalazło także podstaw do zastosowania § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych. Z. W. ma do dyspozycji kwotę 640,15 zł i w ramach tej kwoty jest w stanie opłacić należność za usługi świadczone w 2009 r. W ocenie Kolegium nie może zasługiwać na akceptację sytuacja, w której skarżący w sposób systemowy uchyla się od regulowania bieżących odpłatności za usługi, a po powstaniu większej zaległości występuje on do organu o odstąpienie od żądania zwrotu odpłatności, zważywszy na fakt, że posiadany w 2009 r. dochód pozwalał na ponoszenie odpłatności w wysokości ok. 45 zł miesięcznie. Aktualnie także trudno przyjąć, iż dochód Z. W. obciążony jest bieżącymi zobowiązaniami z tytułu odpłatności za usługi świadczone w 2010 r. w wysokości 75-80 zł miesięcznie, z uwagi na ich nieuiszczenie. Trudno jest też mówić o konkretnej kwocie wydatków, które faktycznie obciążają Z. W. z uwagi na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Skarżący nie przedstawił dowodów ponoszenia wydatków ani nie określił na jakie cele ponosi te wydatki. Kolegium uznało, że zwrot kwoty 451,44 zł jednorazowo stanowiłoby dla wnioskodawcy nadmierne obciążenie na co nie zwrócił uwagi organ I instancji, zatem zasadne jest rozłożenie kwoty należności na raty na tyle niskie, aby ich wysokość pozwalała na spłatę zobowiązania i nie obciążała zbytnio budżetu skarżącego. Organ odwoławczy podkreślił, że nie znalazł podstaw do zakwestionowania postanowienia Nr OPS 0717/12/P/10 z dnia 21maja 2010 r. odmawiającego wyłączenia pracowników socjalnych: U. K., E. W., B. Z. i M. B. od udziału w postępowaniu prowadzonym w niniejszej sprawie. Ponadto Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego postanowieniem z dnia 13 stycznia 2010 r. Nr SKO.41/3345/PO/2010 odmówił wyłączenia członka Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie – Z. C. od udziału w postępowaniu administracyjnym w przedmiotowej sprawie. Kolegium odniosło się także do zarzutu odwołania dotyczącego wyliczenia dochodu skarżącego oraz kwoty odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z. W. wnosi o przyznanie mu pomocy prawnej. Podnosi, że "podstawą jest § 6 pkt 4 (zdarzenie losowe) rozporządzenia z 19 kwietnia 2005 r., "OPS i SKO z urzędu mają wydatki". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach pomocy prawnej na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2010 r. popierał skargę, wnosząc jednocześnie o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i składając stosowne oświadczenie, iż koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzje w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust.1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Z kolei, w świetle § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. Nr 189, poz. 1598 z późn. zm.), w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba zainteresowana może być, na jej wniosek lub na wniosek pracownika socjalnego częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności na czas określony, zwłaszcza ze względu na: 1/ konieczność korzystania co najmniej z dwóch rodzajów specjalistycznych usług; 2/ konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej lub ośrodku wsparcia i za pobyt członka rodziny w placówce opiekuńczo-wychowawczej, opiekuńczo-leczniczej lub pielęgnacyjno-opiekuńczej, 3/ konieczność korzystania przez więcej niż jedną osobę w rodzinie z pomocy w formie specjalistycznych usług lub usług opiekuńczych, w tym co najmniej jedną przewlekle chorą; 4/ zdarzenie losowe. Użyte przez ustawodawcę w art. 104 ust. 4 ustawy określenie "organ może odstąpić" oznacza, że decyzja podejmowana jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego", a zatem organ nie ma obowiązku lecz ma prawo odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia, jego umorzenia lub rozłożenia na raty. Uznanie administracyjne nie może mieć oczywiście zupełnie dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osobistą skarżącego w kontekście innych osób oczekujących wsparcia ze strony ośrodka pomocy społecznej. Zatem ustawodawca dopuszczając rozwiązania przewidziane w tym przepisie nakłada na organ obowiązek uzasadnienia w każdym indywidualnym przypadku, szczególnych okoliczności, które legły u podstaw wydawanej decyzji, bądź w przypadku odmowy, uzasadnienia dlaczego organ uznał, że szczególne okoliczności nie zachodzą. Przepis nie precyzuje co oznacza przypadek szczególnie uzasadniony, tak więc organ powinien ocenić indywidualnie sytuację każdej osoby ubiegającej się o zastosowanie względem niej art. 104 ust. 4 ustawy. W sprawie niniejszej organy administracji w sposób szczegółowy dokonały analizy sytuacji osobistej i materialnej skarżącego. Dochód skarżącego obliczony został zgodnie z zasadami określonymi w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zatem chybiony jest zarzut kwestionujący prawidłowość ustalenia sytuacji materialno-bytowej rodziny. Twierdzenie skarżącego, że sytuacja jego jest znana organom z urzędu jest chybione, bowiem to na nim jako osobie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej ciąży obowiązek informowania organów pomocy społecznej, o każdej zmianie sytuacji (osobistej, majątkowej), która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Pouczenie o takim obowiązku zawarte jest w treści każdej decyzji organu I instancji, a ponadto skarżący jako osoba od wielu lat korzystająca z takiej pomocy powinien być w tym przedmiocie zorientowany. Organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo przyjęły, że samo kwalifikowanie się do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych czy też udzielania innych świadczeń z pomocy społecznej (zasiłki celowe specjalne, zasiłek na zakup żywności), w przypadku Z. W. wynikające ze stanu zdrowia, a nie ze względu na kryterium dochodowe, nie może stanowić szczególnie uzasadnionego przypadku, zwłaszcza że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe i może on wygospodarować środki na ponoszenie odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze. Organy przedstawiły w sposób jasny i szczegółowy sposób wyliczenia tej odpłatności (łącznie 1254 godziny usług wynikające z załączonych do akt kart pracy – 1254 x 0,36 zł = 451,44 zł). Bezzasadny jest zarzut oparty na twierdzeniu, iż podstawą zwolnienia skarżącego od ponoszenia tych opłat powinien być § 6 pkt 4 rozporządzenia, tj. zdarzenie losowe. Skarżący nie wykazał w żaden sposób jakiego rodzaju zdarzenie losowe wystąpiło w jego przypadku. Odmówił także udziału w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. W sprawie niniejszej nie zachodzi także żadna inna przesłanka wymieniona w tym przepisie rozporządzenia. Uznając zatem zarzuty skarżącego za chybione Sąd podziela pogląd organów o braku podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w kwocie 451,44 zł. Ubocznie podnieść należy, że nieprawidłowo organ odwoławczy orzekł o rozłożeniu tej odpłatności na raty. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej rozłożenie na raty może nastąpić na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej. W sprawie niniejszej skarżący jako osoba zainteresowana złożył wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu odpłatności za usługi. Sąd uznał jednak, że uchybienie to nie pogorszyło sytuacji skarżącego, a wręcz poprawiło ją. Ponadto, nie ma on obowiązku skorzystania z rozłożenia odpłatności na raty, mimo że w ocenie organu odwoławczego żądanie zwrotu całej kwoty w formie jednorazowej stanowiłoby dla niego nadmierne obciążenie. Mając zatem na względzie wszystkie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia art. 250 w/w ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).