II SA/Lu 87/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (spr.), Sędziowie asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant ref.st. Małgorzata Poniatowska Furmaga, po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2004 r. sprawy ze skargi H. A. . na decyzję Wojewody z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz H. W. 30 ( trzydzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] września 2002 r. Nr [...] umorzył postępowanie w sprawie zwrotu działek Nr [...] i [...] na rzecz byłej właścicielki H.W. oraz odmówił zwrotu pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej Nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Decyzję swoją uzasadnił tym, że cała wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Od powyższej decyzji H.W. wniosła odwołanie nie zgadzając się z uzasadnieniem organu I instancji co do sposobu zagospodarowania niektórych działek. Zastępca Dyrektora Wydziału Rozwoju Regionalnego Urzędu Wojewódzkiego działając z upoważnienia Wojewody decyzją z dnia [...] grudnia 2002r. Nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie zwrotu działki Nr [...] o pow. 185 m2 , części działki Nr [...] o pow. około 200 m2, części działki Nr [...] oraz działki Nr [...] o pow. 2284 m2 położonych przy ul. O. , R. i H. , objętych operatem geodezyjnym Nr [...]. W motywach powyższego rozstrzygnięcia przytoczono następujące ustalenia i wnioski: Decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 1980 r. Nr [...] została wywłaszczona nieruchomość zabudowana, oznaczona na planie jako działka numer [...] o powierzchni 10 100 m2, stanowiąca własność H.A.W.. Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", ustaloną przez organ d/s planowania przestrzennego i uwzględnioną w zatwierdzonych planach gospodarczych miasta L. Za wywłaszczoną nieruchomość przyznano i wypłacono odszkodowanie w wysokości 564.224 zł. O zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła była właścicielka motywując wniosek nie zagospodarowaniem jej zgodnie z celem wywłaszczenia. Organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe, polegające na ustaleniu w jaki sposób przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowana. W tym celu wykonane zostało rozliczenie powierzchni działki wywłaszczonej, przedstawione na mapie wykonanej przez uprawnionego geodetę J.M. zarejestrowanej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej pod [...]. Z mapy tej wynika, że wywłaszczona działka Nr [..] obecnie składa się z : - działki Nr [...] pow. 185 m2 , która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...] uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] na rzecz Gminy i zagospodarowanej jako zieleń osiedlowa, - działki Nr [...] o pow. 150 m2, która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] na rzecz Gminy będącej w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej" [...]", zabudowanej budynkiem usługowym, - działki Nr [...] o pow. 158 m2, która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...] uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] na rzecz Gminy w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", zagospodarowanej jako działka osiedlowa, - działki Nr [..] o pow. 928 m2, która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] na rzecz Gminy, zagospodarowanej jako działka osiedlowa i kładka nad ulicą O., - działki Nr [...] o pow. 946 m2 , która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] na rzecz Gminy - zagospodarowanej pod ulicę O., - działki Nr [...] o pow. 3760 m2, która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...], uregulowanej na rzecz Gminy w księdze wieczystej KW [...], będącej w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej [...]", zagospodarowanej jako osiedle mieszkaniowe "[...]", - działki Nr [...] o pow. 11 m2, która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa- w użytkowaniu [...]S.A. - zagospodarowanej jako stacja transformatorowa "[...]", - działki Nr [...] o pow. 863 m2 , która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...], uregulowanej na rzecz Gminy w księdze wieczystej KW [...], zagospodarowanej częściowo pod ulicą R., częściowo pod alejką, parkingiem oraz jako zieleń osiedlowa, - działki Nr [...] o pow. 626 m2, która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] na rzecz Gminy zagospodarowanej jako teren zielony oraz infrastruktura Szkoły Podstawowej Nr [...], - działki Nr [...]o pow. 2284 m2, która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] na rzecz Gminy –zagospodarowanej częściowo pod ulicę H., teren zielony oraz infrastrukturę Szkoły [...], - działki Nr [...] o pow. 16 m2, która wchodzi w skład działki ewidencyjnej Nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...]na rzecz Gminy zagospodarowanej pod ulicę H. Podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez organ I instancji w dniu 8 lipca 2002 r. H.W. skonkretyzowała żądanie zwrotu do działki Nr [...] o pow. 185 m2, części działki Nr [...] o pow. około 200 m2 części działki Nr [...] nie określając powierzchni oraz działki Nr [...] o pow. 2284 m2. W przedmiotowej sprawie, cel wywłaszczenia jakim była budowa osiedla mieszkaniowego "[...]" został zrealizowany. Sposób zagospodarowania wywłaszczonej działki oznaczonej dawnym numerem [...], został potwierdzony podczas wizji na nieruchomości, która odbyła się w dniu 5 lipca 2002 r. Zgodnie z wyrysem i wypisem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wydanego dnia [...] listopada 2001 r. znak: [...] przez Wydział Architektury i Administracji Budowlanej, cała wywłaszczona nieruchomość leży w obszarze zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej z urządzeniami usług towarzyszących. Zebrany materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie świadczy, że wywłaszczona działka Nr [...], nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Skoro celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego - to realizacja infrastruktury w postaci obiektów handlowo-usługowych oraz urządzeń towarzyszącej jak ciągi komunikacyjne , parkingi i inne urządzenia - nie niweczy celu wywłaszczenia (wyrok NSA z dnia 20 grudnia 1993 r. Sygn. akt SA/Kr 455/93). Ponadto na części wywłaszczonej nieruchomości (działki Nr Nr [...], [...], [...] ) ustanowione zostało użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" , a fakt ten został ujawniony w księgach wieczystych prowadzonych przez X Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego. Ponieważ organ I instancji orzekł w przedmiotowej sprawie w stosunku do pierwotnego żądania strony zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej dawnym numerem [...], pomijając skonkretyzowanie żądania zwrotu poprzez wskazanie przez wnioskodawczynię części wywłaszczonego gruntu, który jej zdaniem nie został zagospodarowany – organ II instancji uchylił zaskarżoną decyzję pierwoszoinstancyjną i ograniczył rozstrzygniecie stosownie do sprecyzowanego żądania H.W. w toku postępowania. H.A.W. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygniecie podnosząc, że niektóre części dawnej działki Nr [...] nie zostały dotychczas zagospodarowane albo też zostały zagospodarowane niezgodnie z celem wywłaszczenia. W szczególności skarżąca wskazała, że działka Nr [...] o pow. 185 m2 i część działki Nr [...] o pow. ok. 200 m2, zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta leżą na obszarze oznaczonym symbolem Ub , czyli usługi komercyjne. Do chwili obecnej, tj. 22 lata od wywłaszczenia nie ma na tych działkach niczego oprócz trawy. Część działki Nr [...] znajduje się na terenie oznaczonym UP (usługi publiczne). Na tej części działki obecnie rosną chwasty. Ta część działki też nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Większa część działki Nr [...] leży obecnie na terenie oznaczonym w planie jako SR 2 , czyli tereny przeznaczone pod sport i rekreację. Według planów zagospodarowania istniejących w okresie wywłaszczenia na terenie tym miał się znaleźć ogród osiedlowy. Na rysunku planu można się doliczyć kilkudziesięciu drzew i infrastruktury dla ruchu pieszego. Obecnie na całym terenie oznaczonym jako SR 2 , czyli także na działce Nr [...] znajduje się kilka drzew, udeptana ziemia służąca dzieciom do gry w piłkę, tymczasowe drogi dojazdowe a także szkoła społeczna zbudowana z baraków budowlanych. Szkoła ta znajduje się tam tymczasowo. H.W. przytoczyła także fragment protokołu z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez organ I instancji w dniu 8 lipca 2002r. , według którego "Za niezagospodarowany można uznać niewielki skrawek terenu od strony wschodniej dojazdu do Szkoły Nr [...] zaś od południa ograniczony parkingiem i ulicą R.". W konkluzji skarżąca powołując się na dyspozycję art. 136 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 i ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) domagała się zwrotu opisanych części wywłaszczonej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Postępowanie w niniejszej sprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zostało zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 r., wobec czego na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) podlegała ona rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei art. 137 ust.1 tej ustawy stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli : 1/ pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo 2/ utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Jeszcze na gruncie poprzedniego stanu prawnego regulującego zwrot wywłaszczonych nieruchomości (art. 69 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – Dz.U. z 1991r. nr 30, poz. 127 ze zm.) sformułowano pogląd, że "Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości. Bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości. (tak SN w wyroku z dnia 7 lutego 1995r. – III ARN 82/94; OSNAPiUS 1995r., Nr 15, poz. 183). Przy podejmowaniu decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości konieczne jest więc badanie, jaki był cel wywłaszczenia nieruchomości, wynikający z decyzji wywłaszczeniowej i dokonanie oceny, czy stała się ona zbędna dla realizacji tego celu. Z bezspornych ustaleń zaskarżonej decyzji wynika, że działka H.W. oznaczona dawnym numerem [...] o powierzchni 10 100 m2 została wywłaszczona w 1980r. w celu budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Osiedle to zostało zrealizowane. Skarżąca nie twierdzi, że cała wywłaszczona jej nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Żądanie zwrotu ograniczyła tylko do określonych części nieruchomości. W tym zakresie organy administracji z naruszeniem obowiązków wynikających z art. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nie ustaliły jednak precyzyjnie stanu faktycznego zagospodarowania wskazanych części nieruchomości. W protokole z oględzin przedmiotowych działek brak jest jednoznacznych stwierdzeń, czy są one w całości zagospodarowane i wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia. Protokół ten, bardzo lakoniczny, nie przyczynia się do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Skarżąca twierdzi, że część działki Nr [...] (ok. 200 m2 ) nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. W protokole z oględzin należało zatem wyjaśnić, o którą część stronie chodzi i dokładnie opisać w jaki sposób jest ona zagospodarowana. Uzasadnienie decyzji zaskarżonej w sposób ogólnikowy stwierdza jedynie, że działka Nr [...] jest zagospodarowana jako "działka osiedlowa". H.W. trafnie nadto wraca uwagę w skardze, iż podczas rozprawy administracyjnej przedstawiciel Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" przyznał, że można uznać za niezagospodarowany niewielki skrawek terenu od strony wschodniej dojazdu do Szkoły Nr [...] , zaś od południa ograniczony parkingiem i ulicą R.. Do tego stwierdzenia organy administracji nie odniosły się w ogóle. Należy zatem wyjaśnić dokładnie jak duży jest to obszar, jego usytuowanie i rozważyć możliwość jego zwrotu. Brak szczegółowych ustaleń co do sposobu zagospodarowania części nieruchomości, których zwrotu domaga się H.W. nie pozwala Sądowi na kontrolę zgodności z prawem materialnym zaskarżonej decyzji. W tym sensie narusza ona także cyt. art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Rozpatrując sprawę ponownie należy zatem dokonać precyzyjnych ustaleń we wskazanych wyżej kierunkach a następnie ocenić, czy części nieruchomości wywłaszczonej, o które chodzi stronie, stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.