II SA/Lu 871/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r. nr [...]; II. przyznaje [...] M. Ch. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2, 3, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 102 ust. 2, art. 106 ust. 1, 4 i 6, art. 107 ust. 5 oraz art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 z późn. zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), odmówił przyznania J. S. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Organ I instancji wskazał, że uwzględnił wskazówki zawarte w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] uchylającej decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. S. zasiłku celowego ze środków pomocy społecznej. W wyniku przeprowadzonego w dniu 6 września 2010 r. wywiadu środowiskowego oraz mając na uwadze art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych organ stwierdził, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką – H. P. Rodzina zajmuje bowiem dwa pomieszczenia, tj. pokój i kuchnię, korzysta ze wspólnej łazienki i z tych samych sprzętów gospodarstwa domowego. Ponadto podniósł, że na fakt, iż J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, jednoznacznie wskazuje także wydana z upoważnienia Burmistrza Miasta przez Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej Urzędu Miasta decyzja z dnia [...], znak: [...], z której wynika, że przyznany J. S. dodatek mieszkaniowy w kwocie 143,36 zł ustalono dla gospodarstwa domowego dwuosobowego (dane zawarte we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego oraz deklaracja o dochodach). Organ I instancji przyjął, na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, iż kryterium dochodowe rodziny w przypadku dwuosobowej rodziny stanowi kwotę 702,00 zł. Organ I instancji podkreślił, że wnioskodawczyni udzielając w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego informacji wskazała, że musi opiekować się matką, która jest osobą w podeszłym wieku i wiele czynności nie jest w stanie wykonywać samodzielnie. Ponadto odmówiła ujawnienia dochodów swojej matki (złożone pod odpowiedzialnością karną oświadczenie o odmowie znajduje się w aktach sprawy). Okoliczność ta – zdaniem organu pomocy społecznej - stanowiła podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej). Od powyższej decyzji odwołała się J. S., która podniosła, że zgodnie z zawartą ze swoją matką umową użyczenia z dnia 1 marca 2006r. zobowiązana jest do ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania. Ponadto od miesiąca kwietnia strona nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją matką. Każda ze stron gospodaruje swoimi pieniędzmi. Strony posiadają odrębne suszarki na naczynia kuchenne oraz oddzielne naczynia i odrębnie gotują. Robienie zakupów dla matki nie stanowi dowodu na prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ jest to usługa grzecznościowa i występuje nawet wśród osób obcych sobie. Wnioskodawczyni dołączyła do akt sprawy oświadczenie matki H. P. z dnia [...], w którym nie wyraża ona zgody na ujawnienie jej dochodów, ponieważ nie wspiera córki finansowo oraz nie zobowiązuje się do udzielania jej pomocy finansowej. Ponadto H. P. podnosi, że jej dochód objęty jest ochroną danych osobowych i wyjaśnia, że córka nie jest w stanie opiekować się nią, ponieważ sama ma problemy zdrowotne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu powyższego odwołania J. S. uznało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i utrzymało ją w mocy. Zdaniem organu II instancji ustalenie dochodu matki wnioskodawczyni jest niezbędne dla oceny sytuacji materialnej rodziny oraz ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Organ podkreślił, że załączona do odwołania odmowa podania dochodu przez matkę wnioskodawczyni H. P. (pismo z dnia 10 września 2010r.) dodatkowo potwierdza brak możliwości ustalenia miesięcznego dochodu rodziny oraz uzasadnia zastosowanie w niniejszej sprawie skutków prawnych przewidzianych w art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. J. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], w której powtórzyła zarzuty wskazane już w odwołaniu od decyzji Kierownika OPS z dnia 9 września 2010r. Ponadto podniosła, że dochód jej matki jest jej indywidualną sprawą i nie może zmusić jej do jego wyjawienia. Skarżąca na potwierdzenie faktu, że nie prowadzi gospodarstwa wspólnie z matką, wskazała na kredyt bankowy zaciągnięty przez H. P. w kwietniu 2010r., do udzielenia którego ustalono, że matka skarżącej prowadzi jednoosobowe gospodarstwo. Zdaniem J. S. to organy niekonsekwentnie przyjmują stan faktyczny i raz uznają, że ona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, a raz nie. Strona podniosła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, jest samotna, niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym i partycypuje z własnych dochodów w kosztach utrzymania mieszkania. Z uwagi na stan zdrowia matki pomaga jej w codziennych czynnościach. Poza tym skarżąca wskazuje, że mieszkanie w jednym pokoju z matką nie przesądza jeszcze, że prowadzi z nią wspólne gospodarstwo. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądowa aktów administracji publicznej sprawowana jest wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem. Innymi słowy zaskarżone do sądu rozstrzygnięcie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd dokonuje tej kontroli także z urzędu, nie będąc ograniczony zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, odwołania od decyzji Kierownika OPS z dnia [...], jak i skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, że J. S. twierdzi, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i swoje stanowisko konsekwentnie potwierdza w każdym piśmie. Jak wynika z akt sprawy w złożonym pod odpowiedzialnością karną oświadczeniu skarżąca także nie wyraziła zgody na ujawnienie dochodów matki (k. 5 akt admin.), ponieważ jej zdaniem dochody matki nie mogą mieć znaczenia w przedmiotowej sprawie. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 września 2010r. wnioskodawczyni podała przede wszystkim informacje niezbędne do ustalenia jej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Organ pomocy społecznej, na podstawie zgromadzonego materiału natomiast przyjął, że wnioskodawczyni, wbrew jej twierdzeniom, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. W związku z tym uznał za niezbędne ustalenie dochodu matki wnioskodawczyni – H. P. Brak współdziałania zainteresowanej z pracownikiem organów pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, które polegało na odmowie ujawnienia dochodów matki wnioskodawczyni skutkowało odmową przyznania żądanego świadczenia. W podstawie prawnej decyzji odmawiającej przyznania zasiłku celowego Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wskazał art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z tym pierwszym przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. J. S. w przedmiotowej sprawie przyjęła stanowisko, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z matką. Konsekwentnie to twierdzenie we wszystkich pismach podtrzymywała. Było to jej prawem jako strony postępowania, zatem nie można uznać, że jej działanie uniemożliwiało ustalenie stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza, że wszystkie niezbędne informacje dotyczące jej osoby wskazała, nie mogła zaś wskazać dochodu matki chociażby ze względu na wyraźny sprzeciw tej ostatniej. Brak współdziałania ubiegającego się o świadczenie z pomocy społecznej z pracownikiem socjalnym, o jakiej stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nie odnosi się do odmowy przez taką osobę udzielenia informacji na temat sytuacji finansowej rodziny. Błędnie więc organy powołały powyższy przepis jako jedną z podstaw prawnych swoich rozstrzygnięć (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 października 2008r., sygn. akt II SA/Wa 1120/08, Lex nr 527550). W literaturze przedmiotu podkreśla się także, iż brak współdziałania rodzący dla świadczeniobiorcy negatywne skutki, powinien dotyczyć jego trudnej sytuacji życiowej, a nie trudności ustalenia faktów przez pracownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej (zob. I.Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Wolters Kluwer Polska, Sp. z o.o. Warszawa 2007, s. 77). Jak wynika z akt sprawy organ pomocy społecznej uznał, że twierdzenie wnioskodawczyni, co do prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego, jest nieprawdziwe i przyjął inne stanowisko w tej kwestii. W związku z tym organ mając m.in. na uwadze art. 105 ww. ustawy powinien podjąć inne środki prawne mające na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy, w szczególności zwrócić się do właściwego organu o podanie informacji o wysokości świadczenia emerytalnego matki wnioskodawczyni. W związku z tym, że organy nie podjęły żadnych działań w tym zakresie i nie wyjaśniły w postępowaniu administracyjnym wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ubocznie należy zauważyć, że Kolegium błędnie wskazało w komparycji sentencji, że decyzja organu I instancji została wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta B., ponieważ upoważnienie w przedmiotowej sprawie Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej, udzielił Burmistrz B.. Jednak okoliczność powyższa nie ma wpływa na rozstrzygnięcie omawianej sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącej ustanowionego w ramach prawa pomocy rozstrzygnięto w oparciu o art. 205 cyt. ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie, organy pomocy społecznej uwzględnią wskazane wyżej uwagi i prawidłowo zastosują przepisy prawa, mając zwłaszcza na uwadze wykładnię art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponownie przeprowadzone postępowanie odpowiadać powinno wymogom określonym w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., z uwzględnieniem art. 105, art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.